Canyon Passage (1946)

Wat mij betreft een fijne western met regelmatig schilderij-achtige taferelen. De omgeving levert echt mooie plaatjes op.

Prima acteerwerk van de cast en Brian Donlevy heeft precies de kop voor het onbetrouwbare en onberekenbare personage dat hij speelt.

Een mooi, vlot lopend verhaal met een redelijk aantal bekende gezichten buiten de hoofdrollen om.

Zeker een film die nog eens uit de kast gehaald gaat worden en dan wellicht er een halve ster bijkrijgt.

Een vervallen bioscoopzaal in het 19de arrondissement van Parijs. Vandaag op de affiche: Canyon Passage van Jacques Tourneur. De drie (hoogbejaarde) aanwezigen hebben om de afstand te bewaren elk een plastieken zak op het zitje naast hen gelegd, maar voelen niettemin een gezamelijke ontroering wanneer de acht emblematische letters van hun idool in Technicolor op het scherm verschijnen en denken weemoedig terug aan de tijd toen de ‘meester der terughoudendheid’ – zoals zij hem noemen – nog hele zalen vulde.

Dat de heren tijdens het eerste halfuur aan de plot geen touw kunnen vastknopen, ligt niet aan hun nakende dementie, maar aan de druppelsgewijze vertelstijl van Tourneur. Met een onnavolgbare klasse negeert hij de drie vragen die de sigaarkauwende studiobaas tijdens de openingsscène van elke western beantwoord wil zien: 1) wie is de held? 2) wat is zijn doel? 3) hoe heet zijn meisje? Tourneur lijkt op een gegeven moment welwillend de derde vraag te beantwoorden, maar zet ons op een dwaalspoor: niemand met gezond verstand zou immers geloven dat superstud Dana Andrews ooit zou vallen voor Susan Hayward, met d’r Poverty Row smoel. Misschien voelt onze held wel meer voor de rozige appelwangetjes van Patricia Loc, die zo mooi gloeien wanneer hij haar allerlei onbetamelijkheden toefluistert tijdens het dorpsfeest.

Meanderend volgt de film het ritme van het geïmproviseerd dorpje, en net zoals de haast anekdotische opvolging van scènes samensmelt tot één organisch geheel, zal ook de frontiergemeenschap in al haar idiosyncrasieën een zekere cohesie moeten vormen. Maar wat doen we met de écht tegendraadse elementen? Een rollende steen die zich nergens thuis voelt, een bankier die andermans fondsen aanwendt voor zijn pokerverslaving, een dorpsbard wiens pacifistische liederen overstemd worden door onheilspellend gemurmel. “Maar wacht, misschien is Canyon Passage wel een soort allegorie voor het McCarthyisme?” oppert een Anglo-Saksische criticus na afloop. Klopt, en ik zal jullie nog wat zeggen: Ward Bond, de potige woesteling in deze film, was in het echte leven een fervent voorstander van de House Un-American Activities Committee. Naar verluidt greep hij Joseph Losey ooit bij zijn nekvel en smeet hij hem in één ruk over de Atlantische Oceaan, waar laatstgenoemde onderdak vond in.. diezelfde vervallen bioscoopzaal. “Kleine wereld" mompelt Tourneur, terwijl hij al tokkelend op zijn mandoline de wederopbouw van het afgebrand dorpje gadeslaat.

Wat een schoonheden in deze pracht van een jaren 40-western! En dan heb ik het niet alleen over het vrouwelijk schoon maar ook vooral over de wonderschone setting waarin het geheel zich afspeelt. De prachtig geschoten beelden zijn bijzonder mooi ingekleurd en zorgen er haast voor dat de verhalende kant van de film op de tweede plaats komt. Desalniettemin steekt ook dat laatstgenoemde aspect erg goed in elkaar want er komen misschien de nodige cliché's voorbij maar deze zijn op zeer aangename en op volkomen ongeforceerde wijze in het verhaal verweven. Daar komt nog eens bij dat er een aantal behoorlijk sterke acteurs en actrices bij elkaar getrommeld is om de interessante personages tot leven te brengen. Gewoon genieten dus.

Wat een stiekeme film, het lijkt een kabbelend beekje met scene naar scene gewoon een verhaal. Maar ondertussen is de film tegendraads en dwars, want de drie standaard- western ingrediënten held,doel en meisje zijn er niet. Logan Stuart (Dana Andrews) is geen revolverheld, heeft net zoveel geluk als pech. Ook in de liefde heeft hij pech want hij brengt Lucy (Susan Hayward) naar haar aanstaande. Of heeft hij toch geluk met Caroline? (Patricia Roc) Gelijk in het begin zie je al een prachtig beeld van een dorpje. Modder, regen, een vastzittende wagen, een plank om over te lopen, een heerlijk tafereel. En zo is de hele film. En dan is er nog de gokverslaafde George Camrose, niet fout maar gewoon een man met een probleem. Plus de aanwezige zanger die bijna als een soort geweten door het dorp rijdt met zijn ezeltje. Puur genieten, niet veel acties want ook daar is het meer noodzaak. Ook grappig is dat in deze film Susan Hayward middenin haar carriere was en dat ik recent haar op één na laatste (The Revengers (1972) zag.

Sterke cast in een western uit een periode waarin het genre zichzelf langzaam maar zeker serieus ging nemen. Deze film valt een beetje tussen het wal en het schip, onder anderen door indianen nog steeds te portretteren als oorlogszuchtige wilden. Er zijn wel scherpere karakteriseringen en de kleurenfotografie is prachtig, maar dat is alleen voor de ware westernliefhebber genoeg om werkelijk van deze bovengemiddelde western te kunnen genieten.

Inderdaad prachtig, Een dwarse western van iemand die Scorcese een smokkelaar zou noemen. Dwars begin waarin Tourneur vaak de regels van de western overtreed, En hij heeft er de stillistische finesse voor. Zoals in het fraaie camerawerk.. Maar ook het verhaal zelf gaat zoals veel goede westerns over recht en onrecht. Is nooit simpel qua moraal en drijfveren. Een portrettering van geweld die zijn tijd ver vooruit is. De voorstelling van de indianen is dat niet. Maar dat is een film uit 1946 wel te vergeven. Opmerkelijk omdat een film in kleur wel enige ambitie )(van de studio) en budget verraad, maar toch kwam Tourneur weg met het overtreden van veel regels.