Hans: Het Leven voor de Dood (1983)

Wauw wat is dit een enorm sterk filmdocument! Zeker de beste (en ook hoogst beoordeelde) documentaire die ik tot nu toe gezien heb.

Ten eerste zijn de tijdsbeelden die worden neergezet over eind jaren vijftig, maar ook over begin jaren tachtig fantastisch gedetailleerd, persoonlijk en tegelijk universeel.

De documentaire handelt over het leven naar de zelfmoord toe van Hans van Sweeden, maar besteed net zoveel aandacht aan de levensloop van de geïnterviewden, waardoor je een spectraal beeld krijgt van de verschillende levens die ook voor Hans in het verschiet lagen. Deze mensen zijn oude vrienden van Hans, familie, korte heftige liefdes, docenten, vage kennissen, klasgenoten, moeders van zijn kinderen, mensen die hem één keer gesproken hebben, hem gearresteerd hebben en zelfs de agent die zijn lichaam heeft gevonden. Mensen die nu ex-verslaafden, brave burgers of bn-ers zijn. Toekomsten die allemaal door Hans geleefd hadden kunnen worden.

Uit bijna al deze levensverhalen klinkt wel in meer of mindere mate een soort van terugverlangen en pessimisme, of eerder triestheid; een generatie wiens tijd net voorbij is. En hoewel in de hele film nergens de vraag wordt gesteld waarom Hans het gedaan zou kunnen hebben, wordt op de een of andere manier met deze toekomsten van Hans in het vooruitzicht zelfmoord wel steeds een reëlere optie.

En dan de manier waarop het leven van Hans in kaart wordt gebracht! Zo soepel, chronologisch, met kleine anekdotes en herinneringen. Van een veelbelovend kind tot een rebellerende puber naar een zwartgallige artiest. En hoe subtiel, hoe geleidelijk voel je in dit levensverhaal in de verte die onvermijdelijke zelfmoord opdoemen! Werkelijk spannend wordt het als opeens Willem Nijholt aan het woord is die zegt: "ik ontmoette hem op een feestje op 12 april" (de dag waarop Hans zelfmoord pleegde). Zijn laatste uren lijken zo onwerkelijk maar het is allemaal zo echt vertelt!

Onder de film zit prachtige muziek oa van Hans zelf en van een goede vriend van hem. Zo nu en dan wordt een gedicht of dagboekaantekening van Hans voorgelezen, en hij maakt de mooiste maar ook neerslachtigste gedichten. En zelfs het camerawerk is sober maar intens, soms in zwart wit, dan weer in kleur, maar daar mogen we (zo staat duidelijk aan het begin van de film vermeld) niks achter zoeken.

Alleen al deze documentaire is de aanschaf van de 25 jaar kalverliefde box meer dan waard, en hij verdient dan ook een plaats in mijn schaars aangevulde 4,5* lijstje.

Films maken kunnen we in Nederland niet, maar in documentaires zijn we vreselijk goed en Louis van Gasteren is de meester.

Ruim 2 + een half uur de nauwelijks bekende dichter en componist Hans van Sweeden die in 1964 zichzelf dood schoot. 20 jaar later zoekt van Gasteren alle oude vrienden, kennissen, vriendinnen en ouders en broer op en zo kijken we terug op de beatniks, avant-garde en nozems die rondhingen in Amsterdam begeleid door Brian Eno's "Music for Airports", Misha Mengelberg en van Sweeden zelf.

En wat is hier iedereen nog relatief jong (1983): Ramses Shaffy, Louis Andriessen, Johnny van Doorn, Jerome Reehuis zijn inmiddels overleden. Willem Nijholt en Jan Cremer inmiddels oud.

Manfred de Graaf weet ik niet eens of die nog leeft.

Sommigen werden enigszins bekend, enkelen kozen voor een burgerlijk leven, sommigen leven teruggetrokken in hun eigen wereld en een flink aantal was van Sweeden zelf al achterna gegaan.

Meesterwerkje!