Tiexi Qu (2003)

Deel één.

"Jaja, nu heb ik het wel weer gezien." Zelden was deze zin zo erg van toepassing. Deze documentaire schuwt namelijk niet om alles tot vermoeiens toe in beeld te brengen. En daar wordt door regisseur Bing Wang flink de tijd voor genomen. Dit eerste deel van een drieluik (in totaal negen uur) over de aftakeling van China's grootindustrie neemt namelijk maar liefst vier uur in beslag. En in die vier uur gebeurt er gek genoeg niet eens heel veel.

Bing Wang heeft veel binnen handbereik om er een prachtige docu van te maken: een ingrijpende verschuiving van socialistische productie naar totale modernisering; een groot scala aan arbeiders dat cultureel gezien mijlenver van ons af lijkt te staan; en reusachtige fabrieken, de een nog meer verpauperd dan de ander. Deze elementen zouden samen genoeg moeten bieden. De radicale overgang (of: ondergang) van een economie en het effect daarvan op het plebs, ja, daar heb ik wel oren naar.

Helaas slaagt hij er niet in om het geheel tot een boeiend geheel samen te smeden. Twee factoren gooien nogal roet in het eten. Allereerst is daar - surprise!, surprise! - de lengte. Als je 240 minuten de tijd hebt om een socio-economische breuk aan te duiden, is het toch heus mogelijk om veel informatie op de kijker af te vuren. Dat is hier niet het geval. We zien vooral de werkzaamheden van de arbeiders en hun onverschillige oponthoud in de kantine. Voor veel arbeiders is geen werk meer voorhanden, dus verdoen ze hun tijd met douchen, potjes mahjong en rochelen op de vloer. Kortom, alles blijft nogal aan de oppervlakte steken. We zien slechts één perspectief (de arbeider in nood) en dat is niet eens zo bijster interessant. Op een enkeling na zijn het nogal simpele zielen die vooral gelaten hun lot ondergaan. Voor een uurtje zou dat zeker interessant kunnen zijn, maar niet voor vier.

Ik hou van grauwe blikken op de zelfkant van de samenleving. De troosteloze arbeiders met hun door nicotine en lood verkankerde lijf begeven zich in smerige werkplaatsen. Diep onder de grond, geen licht nabij. Het deed me denken aan de Roemeense metro-schoffies in Children Underground en de daklozen van New York in Dark Days. Het verschil met die twee sterke docu's is echter dat Bing Wang er op stilistisch vlak nogal een potje van maakt. Zijn uiterst goedkope digitale camera raakt geregeld out of focus. Bovendien schokken zijn tracking shots als een gek. En tot slot lijkt het erop dat hij geen geld had voor een fatsoenlijk montageprogramma. De shots gaan veel te lang door, vaak zonder enige functie.

Kortom, het had een aardige docu kunnen zijn. Zolang Bing Wang maar had gekozen voor een betere camera, een fatsoenlijke editor en een wat breder perspectief op de sores in het Tiexi-district. Nu werd ik er vooral roestig van.

(Kanttekening: ik realiseer dondersgoed dat dit slechts het eerste deel was. Het zou dus kunnen dat ik de helft van mijn kritiek kan schrappen na de resterende vijf uur. Ik vrees echter het ergste.)

9 maanden later en ik ben geneigd om omhoog te gaan. Een film die over 100 jaar nog bestudeert zal worden. Niet vanwege techniek ofzo, maar omdat Bing de kern weet te vangen van een enorme verandering in de Chinese maatschappij waarvan toen hij het filmde nog maar een beperkte hoeveelheid van de impact duidelijk was en waarvan nog steeds niet alles is te overzien. Ik ken nauwelijks films die zo extreem de vinger aan de pols van de tijd hebben. Is de extreme lengte daarvoor nodig: Ja. Je kunt ook pratende hoofden in anderhalf uur over de verandering laten praten. Maar hier ben je erbij en krijgt het een vorm die veel dieper gaat en veel abstracter wordt. Juist wordt doordat die uitleg er veel minder is. Door de extreme lengte en het onbewerkte voelt het meer waar.