L'Intrus (2004)

Dit vond ik een grote tegenvaller. Ik ben namelijk wel een liefhebber van Claire Denis. Hoewel ik nog nooit een volledig sterke film van haar heb gezien, vind ik alle films die ik van haar zag bijzonder, om hun pure beeldende kracht.

En ook L'Intrus werd weer aangekondigd als een film die met mystieke beelden heel veel zou vertellen. Maar dat heb ik gemist. Mijn favoriete filmcritica Dana Linssen vergeleek de film met Pola X, maar voor mij gaat die parallel niet op. In Pola X is niet alleen ieder shot een lust voor het oog, maar riep ieder beeld ook en sfeer op en vertelde het een verhaal op zich. Daar bleef ik door gefascineerd. Dat miste ik vaak in L'Intrus: veel mooi plaatjes, maar slechts soms werd ik erdoor geraakt.

Jammer, maar ik kijk evengoed weer uit naar Denis' volgende film!

Dat is je geraden! Sterke, cryptische film die een hoop puzzelstukjes door de kijker laat neerleggen. De cinematografie vind ik ijzersterk, net als de soundtrack (fecit Stuart Staples van Tindersticks) die nog weken door mijn kop bleef spoken. 4/5

Vreemde eend die Denis,

Intrus `L begint.

Personages lopen wat rond in de vrije natuur en doen zich tegoed aan het zichtbaar verfrissende water en aan elkaar. Er worden enkele dorpsperikelen doorlopen, maar nooit volgens een bepaalde chronologie.

Een inluiding van een nieuw schip, wordt gevierd compleet met fles en bijhorende slierten en vlaggetjes. De hoofdpersoon staat er maar wat beteuterd bij, nergens maar een greintje blijheid of voldaanheid te bespeuren. Een gevoel van leegte overheerste bij mij. Gelijk ook een beetje tekenend voor deze film. De man in deze film is geen sympathiekeling, meer iemand die graag op zichzelf is. Op zich geen probleem ware het niet dat zijn personage echt niks losmaakt, charismaloos en gespeend van elk mysterieus tintje loopt hij wat rond. Stille wateren hebben diepen gronden gaat hier niet op.

Achter de beelden zal ongetwijfeld symboliek steken of anders een metafoor voor een gemoedstoestand maar ik kon het er niet uit halen. Daar waar Beau Travail over vele prachtige shots bezit en een constante onderhuidse spanning met zich meedraagt is het hier visueel vaak behelpen en zo spannend als een hibiscus stek die wacht tot hij kan gaan bloeien.

De soundtrack zij het nogal eenzijdig is overigens wel een sterk punt van de film. Maar als je die monteert onder een scène waarbij geen enkele spanningsboog zit komt het op mij over om door middel van geluidseffecten het een en ander te camoufleren. Want, er gebeurt helemaal niets interessants. Ook veel herhalingen van zetten, bv. de auditiescène die maar door blijft gaan, terwijl nauwelijks doordrongen is waar men mee bezig is en waarvoor men zich moet presenteren/verantwoorden. Cryptische puzzel, leuk maar dan wel als de ene na de andere scène boeit, iets waarbij hier de vlieger niet opgaat. Een ronduit vervelende film rondom een man met wie ik niks kon beginnen, lelijk geschoten omdat elke vorm van een interpretatie de grond in wordt geboord door het ontbreken van dromerige, hypnotiserende shots en kleurenpracht. Veel te normale beelden om bij weg te dromen. Ook de enige houvast in een verhaal waarbij er nooit duidelijke ontwikkelingen gaande zijn en waarbij ik nergens sympathie voor wat dan ook voelde.

Op een paar prachtige plaatjes van een turkoise kleurende zee en de camera die dicht op de huid zit van rennende honden die je wat doen duizelen nergens echt mooi. 1,5*

Een mysterieuze film over identiteit. Anders dan bij sommige andere films (die van Weerasethakul bijvoorbeeld) die ook films maakt die ik niet helemaal doorheb, had ik bij Líntrus wat meer moeite om het plot wat meer los te laten. Dat zat me bij deze eerste keer kijken toch wel in de weg en maakte de film wat afstandelijk. Ik vond de film wel erg boeiend, sterker nog, hij vloog om voor mijn gevoel.

Ik kan me erg vinden in de interpretatie van Mochizuki, dat waren de conclusies die ik ook had getrokken. In het tweede deel lijkt zijn nogal dynamische gevoelsleven tot stilstand gekomen. De cameravoering wordt veel rustiger. Veel minder close ups. We zien beelden die afwisselend heden, verleden en dromen zijn en heeft hij nou uiteindelijk het hart van zijn eigen zoon gekregen?

Maar ik heb dus nog meer kijkbeurten nodig.

Vandaar voor nu een 3.5*

L'Intrus is een zeer vreemde film, die ik maar moeilijk kan typeren, laat staan ergens goed mee vergelijken. Een ouwe knakker wordt gevolgd in zijn doen en laten, maar zijn doel in de film interpreteerde ik als dat ie op zoek is naar zijn zoon in Tahiti. Echt veel wijzer werd ik er niet van, het is ook niet mijn kop thee dit soort onduidelijke films, al vond ik dit nou ook niet strontvervelend. Sommige scenes waren wel aardig namelijk en na het einde bleef ik met vragen en een bevreemdend gevoel achter. Als je dan naar meer info op zoek gaat voor wat meer uitleg, dan is dat toch positief te noemen.

Nog maar mijn derde film van Denis, maar deze vind ik de beste. Eigenlijk vanaf minuut één heb ik gebiologeerd zitten kijken naar L'intrus. De surrealistische vertelwijze en geweldige cinematografie leveren een fascinerende ervaring op. Het is jammer dat het stuk waarin de hoofdpersoon zich ergens in Azië bevindt beduidend minder intrigerend is, maar dat kenmerkt tegelijkertijd hoe ongelofelijk veel gezichten de film heeft (het klinkt misschien stom, maar elke scene is haast een kortfilm op zichzelf). De eigenzinnige en stijlvolle cameravoering van Agnes Godard is echt onontbeerlijk voor de filmervaring; ik noem het shot van de glimlachende baby in de draagzak, de diverse shots van de zee, de palmbomen vanuit het hutje. Ook de score is zeer sterk trouwens, zoals hierboven ook al is aangegeven. Jammer dat de film wat wegzakt in de laatste drie kwartier, anders was ik op vier sterren uitgekomen. Nu met enige spijt niet. Nog maar eens zien, deze indringer.

De vierde film van Denis die ik gezien heb en tevens ook zijn minste. Dat ligt zeker niet aan het gedeelte dat zich in Europa afspeelde. Mooie beelden, mooie honden - zelden zoveel honden in beeld gezien in een film - en natuurlijk het mysterieuze sfeertje waarbij ik mij soms toch wel afvroeg waar het allemaal om ging. Het gedeelte dat zich in Tahiti afspeelde vond ik vrij oninteressant, met uitzondering van de shots van de zee, het geluid van de golven en de shots van de palmbomen dan. Met de hoofdpersoon - een vreselijk irritant personage - en ook die mensen op Tahiti had ik helemaal niks. Met het verhaal kon ik eigenlijk niet zo veel, maar het kan natuurlijk zijn dat ik het niet goed begrepen heb. De soundtrack vond ik daarentegen wel weer goed.

3,0*

Het verband met anderen, of het ontbreken daarvan.

Rond het summiere plot – oudere man ondergaat een illegale harttransplantatie en gaat op zoek naar zijn sinds lang uit het oog verloren zoon – groepeert Denis een aantal scènes, waarbij de kijker zelf maar moet uitvogelen wat ‘realistisch’ is, en wat zich afspeelt – al dan niet als droom – in het hoofd van protagonist Louis. Of nog anders: wat te denken bijvoorbeeld van de – droogkomische – selectieprocedure van de eilandbewoners teneinde de zoon van Louis te vinden? Er zijn meer functies denkbaar dan alleen het uitbeelden van droom of werkelijkheid.

Al met al lijkt de film gaandeweg een voortdurende sabotage-actie op een straightforward verhaal, dat toch blijft fascineren; want Denis weigert wel voor de hand liggende aanknopingspunten te bieden voor de verschillende lijnen en het optreden van diverse personages, maar dát dit een geheel is, weet zij wel duidelijk te maken. Lijnen zijn hier niet meer dan stippellijnen; ze worden niet doorgetrokken naar een ondubbelzinnig eindpunt. Een reeks van scènes als onafgemaakte verhalen.

Misschien vreemd – en mogelijk aanleiding gevend voor misverstanden – maar dit deed me wel wat denken aan Tarkovsky’s Zerkalo, ook gezien de morele component die hier te ontwaren valt: het beeld van Louis dat oprijst, is dat van een afstandelijke en koude, ja (inderdaad)... harteloze man, die desondanks iets wil goedmaken, maar daar niet in lijkt te slagen.

Hij heeft uiteindelijk een nieuw hart, maar hij laat dat hart niet aanraken, zoals hij Henri (de man van de eerder genoemde ‘selectieprocedure’), toch iemand die hem welgezind is, ondubbelzinnig duidelijk maakt. Je zou het statement aan het begin van de film, van de voortdurend Louis achtervolgende... ja wie of wat is het eigenlijk? engelbewaarster of engel des doods (zoals Denis haar zelf aanduidt in een interview), misschien als motto kunnen zien: Je ergste vijanden bevinden zich in je eigen hart.

Maar misschien moet je niet per se alles willen begrijpen. Dit is werkelijk een zeer boeiende, sensuele film, met onder meer prachtige scènes in de sneeuw, en ook het kleurgebruik – overigens bijna nergens echt overvloedig – is weer opvallend.

Laat ik concluderen dat van de films die ik niet begrijp, l’Intrus één van de mooiste is

'Beau travail' had me - ondertussen al weer 7 jaar geleden...waar is de tijd? - geïntrigeerd, 'L'intrus' van Jean-Luc Nancy leek me volstrekt onverfilmbaar en ineens brak eRCee een lans voor deze film. Meer was er niet nodig om een intentie in handelen om te zetten. En voilà. We zijn ondertussen ruim twee uur verveling later, niet?

These: of je vertelt een verhaal, of je vertelt er geen. Wat dat laatste betreft, denk bijvoorbeeld aan de meest recente perikelen van Terrence Malick. Je laat de suggestie van een narratieve logica dan achter je en fundeert je filmtaal op de grammaticale principes van, bijvoorbeeld, de poëzie. Associaties, flarden van menselijkheid, de suggestie van een transcendent beginsel, beelden en woorden die in hun onalledaagse samenhang toch duidelijk betekenis dragen. Tot zover Malicks procedé. Zowat alles wat Denis niet doet, eigenlijk.

Ik stel me ‘L’intrus’ voor als een afgerond verhaal waar de auteur achteraf, louter om een effect van mystiek op te wekken, uiteindelijk 2/3 van heeft geschrapt. En net daar situeert zich voor mij het grootste probleem van de film: de stijl impliceert dat er een bepaalde coherentie is, een sluitende verklaring voor hetgeen de toeschouwer ziet gebeuren, terwijl die schijnbaar aan elk paar ogen ontsnapt. Vraag: wat is dan nog de waarde van dat vermeende (onzichtbare) construct, als niemand het voor zichzelf (laat staan voor anderen!) in kaart kan brengen?

Een aantal commentaren op dit forum beschouw ik als exemplarisch voor datgene waar ik vorige alinea mee afsluit. Het “niet begrijpen” wordt hier een aantal keer expliciet geformuleerd. Cinema die de narratieve structuren doorbreekt maar toch iets wil communiceren – opnieuw: neem Malick als voorbeeld – laat mensen echter zelden achter met het gevoel de film niet begrepen te hebben. De notie "niet alles" te kunnen vatten, dat wel. Hier blijven de fundamentele pijlers van het zijn van Louis – zijn geschiedenis, zijn drijfveren, zijn demonen, zijn verhouding met de ander – evenwel volledig in het duister. Dat maakt het personage tot een hol begrip, een vacuüm waar ik als toeschouwer helemaal niets mee kan aanvangen.

Wat overblijft? Een sfeervolle soundtrack, enkele mooie plaatjes, vage mogelijkheden om de theorie van het boek aan de contouren van de film te koppelen, maar bovenal: veel arbeid. Mijn arbeid. De arbeid om dit twee uur durend elliptisch (rondom een niet te traceren, blijkbaar ook niet onder woorden te brengen en volgens mij zelfs onbestaand centrum) parcours uit te zitten.

Niettemin, dank je voor de suggestie, eRCee. Ander werk van Denis wil ik op korte termijn toch graag een kans geven. Heus waar - want al dat enthousiasme hier, dat neem ik ernstig!

2,25*