Deus e o Diabo na Terra do Sol (1964)

Deze film wordt door critici (jaja, daar zijn ze weer) als de belangrijkste Braziliaanse film allertijden gezien. Het heeft ook nog een 'deel 2', dat ook hoog scoort bij dezelfde critici: O Dragão da Maldade contra o Santo Guerreiro (ookwel: Antonio das Mortes). Daarin worden allerlei parallellen getrokken tussen Antonio das Mortes en Che Guevara.

Glauber Rocha was de belangrijkste vertegenwoordiger van de Braziliaanse 'Cinema Novo', de belangrijkste filmstroming van Brazilië. Vader van de Cinema Novo is cineast/filmdocent Nelson Pereira Dos Santos.

Verwant met de Cinema Novo is het werk van de Argentijnen Fernando Solanas en Octavio Getino, die de zogenaamde Derde Cinema propageerden: de film als revolutionair pamflet.

Deus E o Diabo na Terra do Sol deed me een beetje denken aan Il Vangelo Secondo Matteo van Pier Paolo Pasolini. Een niet te missen kans dus, als je fan bent van Pier Paolo Pasolini. Net zo mysterieus, spiritueel en mystiek. En minstens zo goed!

Typisch zo’n film waar Jean-Luc Godard meets Sergei M. Eisenstein meets Pier Paolo Pasolini. Met “jump cuts”, “close-ups”, "op locatie geschoten" etc.

***** / *****

Een tijdje geleden gezien. Inderdaad een erg coole Braziliaanse film uit de Cinema Novo stroming. De invloeden van de nouvelle vage, het neo-realisme en de Sovjet-film zijn inderdaad duidelijk aanwezig. Het levert een aparte smeltkroes op die over het algemeen erg goed werkt. Het enige minpunt vond ik het af en toe sterk overdreven en theatrale acteerwerk, maar daartegenover staan dan wel weer erg fijne muziek, een flinke dosis geweld, religieuze reflectie en nog wat fikse maatschappijkritiek. ****½

Het vervolg Antonio das Mortes schijnt niet onder te doen voor deze film of zelfs beter zijn, maar die krijg ik niet gevonden. In deze lijst staat hij zelfs een aantal plaatsen hoger.

Theatraal acteerwerk vond ik juist een pluspunt (ben ik dol op). Bovendien paste het theatrale goed bij deze film.

Muziek was inderdaad hemels. Die klonk als muziek in de oren.

Enne, er was ook niets mis mee met de vrouwen.

Jah, O Dragão da Maldade Contra o Santo Gu... schijnt in kleur uitgebracht te zijn!

Is dit op dvd?

In elk geval in Brazilië, R0 met Engelse ondertiteling (o.a. hier voor omgerekend iets meer dan 20 euro, weet niet hoe het met verzendingskosten zit). Ziet er wel uit als een prima versie. Verder niet volgens mij.

Full screen, helaas.

Veel kan ik over deze prent niet kwijt. Ik hou niet zo van films die niet van Amerika afkomstig zijn. Voor de rest viel deze film best wel mee. 3.5 sterren.

Niets, ik kan mij er gewoon moeilijker in inleven, da's al. Engels is voor mij een tweede moedertaal, daarmee

Engels versta en spreek ik ook best goed, daarom kijk ik het merendeel Amerikaanse/Engels gesproken films. Maar als ik dan een film kijk die geen Engels kent, kan ik me daar wel lekkerder bij voelen. Amerikaanse films zijn zo opgeblazen , dat het soms echt een verademing is om een film die niet zo opgeblazen is, te kijken. Ik kan echt genieten van een arthouse filmpje na 100 Amerikaanse gedrochten, heb je dit niet?

Ja, dat wel. Een 'buitenlands' filmpje af en toe kan geen kwaad. Zeker DEODNTDS niet.

Mooiste scène uit de film, wat een energie. Zulke scènes hebben filmgeschiedenis geschreven. Mensen, dit is cinema!!!

YouTube - Deus e o Diabo na Terra do Sol (1964)- Glauber Rocha

Komt, als alles goed is, in Oktober uit op DVD via het Britse Mr. Bongo!

Pre-Order

Ik keek al een tijdje uit naar deze film. Hij bleek helaas niet zo goed te zijn als ik gehoopt had, maar het is verder toch een interessante film, met een aantal gedenkwaardige scènes en personages.

Een van de meest opvallende elementen aan de film is de montage. Er zit een soort speelsheid in die zeker begin jaren '60, met de nouvelle vague op zijn hoogtepunt (al is het werk van Eisenstein waarschijnlijk de hoofdinvloed), weer erg hip was. Er wordt dan bewust gekozen voor een montage die de continuïteit doorbreekt, voor een wat poëtischere beeldtaal. Ik ben er niet de grootste fan van, omdat het vaak nogal bedacht overkomt in plaats van organisch, maar bij deze film werkt het soms wel. Evenals het camerawerk. De film moet het op dat gebied vaak meer hebben van bijzondere locaties, maar af en toe zit er een sterk shot in. Met name de scène waarin die zwarte priester vermoord wordt is mooi belicht. Ook het laatste moment, waarop Manuel wegvlucht voor Antonio des Mortes is schitterend.

Het verhaal is interessant, ondanks dat er volgens mij heel wat symboliek aan mij verloren gaat. Schijnbaar zitten er nogal wat verwijzingen in naar Braziliaanse mythes en legendes, maar daar weet ik zo goed als niets vanaf. Dessalnietemin is de reis van Manuel en Rosa langs de verschillende onbetrouwbare figuren boeiend om te volgen, ondanks een wel erg laag tempo. Jammer alleen dat de personages toch vooral typetjes blijven en er niet echt mee valt mee te leven.

Het is een moeilijke film om te recenseren en toegegeven ook om te waarderen. Niet alles heeft de tand des tijds even goed doorstaan, maar de film heeft nog steeds een bepaalde kracht en mystiek die het de moeite waard maakt om te bekijken. Het beste dat ik mensen hierover kan vertellen is ze aan te raden het zelf maar te gaan zien.
3,5* en stiekem toch wel benieuwd naar Antonio das Mortes.

Het is een soort van vervolg op Deus e o Diabo na Terra do Sol, alleen nog wat abstracter en op het gebied van fotografie oogt het wat 'moderner'.

Op het emotioneel vlak is Deus e o Diabo na Terra do Sol wel wat sterker. Deze film had destijds meer impact op mij dan Antonio das Mortes.

Deus e o Diabo na Terra do Sol opent uitzonderlijk sterk met heerlijke up close and personal shots en sterke muziek. Door de cinematografie voel je je ook daar waar de hoofdpersoon is en loop, ren, voel en denk je met hem mee terwijl hij langzaam afdaalt in waanzin. De film is eigenlijk een, toch wel niet zo subtiele, aanklacht jegens de maatschappij en zijn problemen zoals armoede, politiek, geloof, rijkdom & macht, recht & onrecht, ... Helaas zakt het tweede gedeelte toch wel in qua verhaal, muziek, tempo, personages en cinematografie. Het weet je niet meer te grijpen en moddert maar wat aan waarbij het in de wilde weg slaat in een poging je aandacht te blijven vasthouden. Teveel gaat het richting het theatrale terwijl het realistische uit het oog wordt verloren. Richting het einde krabbelt de film weer wat omhoog om dan weer super te eindigen.
3,5*/4,0* voor het eerste gedeelte en 2,5*/3,0* voor het tweede gedeelte waarbij de eindscène de film uiteindelijk een redelijk solide 3,5* oplevert.

Even een oude koe:

Dat lijkt me niet bezwaarlijk, dat is namelijk de OAR 1:1.33

En inmiddels dus ook op R2 bij Mr. Bongo zoals stephan73 later schrijft. De transfer daarvan is overigens niet geweldig, erg veel contrast en verder ook een beetje rafelig, maar je moet wat.

Mijn eerste Glauber Rocha was dan eindelijk een feit. Rocha blinkt in deze film in twee dingen uit: de regie (prachtige dwingende verhaallijn en ondersteunende montage en een goede keuze voor narratieve momenten) en beeldcompositie (de link van xgogax geeft een idee - hoewel ik dat zeker niet de beste scène vond - er is een scène meer naar het begin toe met de 'heilige' op de berg die is absoluut adembenemend).

Neemt niet weg dat ik nogal in de film, moest komen door twee zwakheden: het acteerwerk en de muziekkeuze. Om met dat tweede te beginnen. Er zit zeer passende muziek in de film, aar de zwaar georkestreerde klassieke stukken (muv het orgelstuk van Bach) kon ik niet zo plaatsen. Tenzij als pastiche bedoeld - maar dat geloof ik niet. Beide minpunten nemen trouwens af naarmate de film vordert.

Einde is zondermeer subliem, maar vooral de dwingende verhaallijn die Rocha afdwingt middels zijn keuzes voor beeld en narratie dwingen respect af. En de oogstrelende kadrering. Zeer benieuwd naar ander werk (dat andere werk zag ik inmiddels en dat was anders én minder goed)

Eisenstein meets Leone .Al hebben Pasolini,Bertolucci,Godard(deze film kwam voor diens agitprop gedoe),Jodorowsky,Jancsó en Angelopoulos,to name a few,deze film ook goed bekeken.

I.t.t. de meesten hier vond ik de film na het standaard neo-realistische begin steeds beter worden,en wel omdat hij zich dan manifesteert als wat hij is:een Mythe over de sertão vol bloed,geweld,waanzin,

en dood.Dus uitdrukkelijk geen verhaaltje met uitgewerkte karakters die de plot ten uitvoer brengen.De titel maakt dit overigens ook afdoende duidelijk.

De kritiek op het acteerwerk is dan ook onterecht:de acteurs spelen geen personages met wie de kijker zich braaf dient te identificeren,maar zij vertegenwoordigen bepaalde types.Hetzelfde procédé als bij Eisenstein dus,teruggaande op Brecht.De acteurs spreken ook niet tegen elkaar,maar richten zich steeds op het publiek dat tot denken en handelen aangespoord dient te worden.

Behoorlijke film. Visueel erg indrukwekkend, qua setting ook: je waant je echt even in een andere wereld voor twee uur. Helaas heb ik helemaal niks van de Braziliaanse thematiek meegekregen. Ik zou hier dan ook graag een lezing over willen bijwonen, van iemand die hier meer verstand van heeft. Want zonder het grotere beeld, is het wel een beetje 'van de hak op de tak'.

Glauber Rocha is een grote naam in de Braziliaanse cinema en zou op papier weleens een regisseur kunnen zijn, die mij kan liggen, zo dacht ik van tevoren. Daarom leek het mij logisch om deze film eens te proberen, aangezien dit volgens de meesten zijn beste film moet zijn.

Het is een interessante film, dat is zeker. Het is een soort van roadtrip, met western-achtige trekjes, waarbij we rondtrekken en op bijzondere locaties komen en daarbij al even bijzondere personages ontmoeten. Het is een vrij trage film, met een hoop symboliek, die ik niet altijd even goed kon plaatsen. De mooie cinematografie zorgt ervoor dat er in ieder geval altijd wel een klein beetje te genieten valt. Mooi zwart-wit gebruik, afgewisseld met een voor die tijd vrij hippe montage met jump cuts, zoals Godard ze een aantal jaren daarvoor reeds introduceerde. Verder doet de stijl inderdaad erg aan de films van Sergei Eisenstein denken. Een mooie stijl, dat moet gezegd worden.

Wel blijft het allemaal nogal afstandelijk en kon ik me moeilijk inleven in de personages. Het acteerwerk lijkt soms ook wat gemaakt, al kan dat ook komen door de tijd en locatie waar alles zich afspeelt. Maar het zag er soms nogal theatraal uit bij sommige figuren. Maar los daarvan is het best een goede film. Rocha heeft een mooie stijl van filmen en ook de soundtrack is best goed. Ik ben nog niet helemaal onder de indruk, maar het was zeker de moeite waard om dit eens een keer gezien te hebben.

3,5*

Ik kon er heel weinig mee. Bij vlagen aardige beelden maar teveel existentieel en spiritueel geneuzel dat echt nergens toe leidt.

‘’Religie is opium voor het volk’’, quoteren we Karl Marx naar hartenlust. Maar was religie binnen de ideologie van de Duitse denker niet eerder opium van het volk? Onder het juk van de kapitalistische tirannie zoeken arme burgers naar een medicijn dat hoop biedt in hopeloze tijden. Dat medicijn wordt religie; de perfecte illusie, door de mens zelf geschapen, verzacht de pijn van een drukkend bestaan.

In de wereld van Deus e o Diabo na Terra do Sol blijft het nooit alleen bij ideeën. Het scenario, doortrokken van allegorische personages, voert een diabolische priester (Sebastiao) op als Oud-Testamentische Godfiguur. Aan het begin van de tweede akte doodt hij een baby in een duidelijk naar Exodus 11 resonerende scène.

De broodarme Manoel wil zich als protagonist maar al te graag afkeren van een leven vol geweld en verdorvenheid, maar zijn handelingen in de eerste akte hebben redding voorgoed onmogelijk maakt. Na de moord op een rijke landeigenaar ziet hij zich gedwongen met zijn vrouw Rosa dieper de Sertao in te vluchten. Terwijl Rosa afrekent met de kwaadaardige Sebastiao, laat Manoel zich blijvend misleiden door de larger than life-personages die zijn pad kruisen. De personificatie van de Dood (Antonio das Mortes) kijkt op de achtergrond toe.

Meerdere keren wordt in de film de verwachting uitgesproken dat de zee eens als het land zal worden en de zee als het land. Die uitspraak refereert naar het Bijbelse splijten van de wateren (Exodus 14), waarbij de weg naar het Beloofde Land vanuit het niets open komt te liggen. Manoels verbeelding is zo sterk dat de Rode Zee ook aan het einde van de film kan opdoemen. De Rode Zee in de Sertao is echter als een luchtspiegeling in de woestijn. Manoel laat alles achter om met lege handen te eindigen.

De boodschap is duidelijk: het individu staat kansloos als hij zich in zijn verlangen naar vrijheid laat meeslepen door de holle ideologieën van de religieuze autoriteiten. Rocha’s filmische allegorie kan daarmee gelezen worden als een expliciete kritiek op de bevrijdingstheologie (een door de katholieke kerk gemotiveerde beweging in het Latijns-Amerika van de jaren zestig en zeventig), hoewel het script nog steeds even doordesemd is van een Marxistische kijk op de positie van het individu.

Wie de diepgang zoekt in het drama en de relaties tussen personages komt van een koude kermis thuis. Deus e o Diabo na Terra do Sol is eerst en vooral een gestileerd politiek manifest. De personages zijn de lijm die ervoor zorgen dat de allegorie blijft plakken.

web

Keek hier best naar uit, de geschiedenis van de cangaceiros vind ik wel boeiend, en zeker toen in het begin Conselheiro en Canudos werden genoemd zette ik me schrap- over de gebeurtenissen in Canudos wordt namelijk uitgebreid verhaald in de magistrale roman La Guerra del Fin del Mundo - Mario Vargas Llosa (1981) (wanneer wordt dat boek eigenlijk eens verfilmd?)

Deus e o Diabo na Terra do Sol begon intrigerend met de godsdienstwaanzinnige Sebastian en zijn volgers, en na de minutenlange scène met een rotsblok leek het echt legendarisch te worden, maar helaas wordt de film halverwege gereset. De tweede helft van de film vond ik veel minder boeiend, die bestaat eigenlijk uit een lange impasse vol gedeclameer. Er zijn nog wel een aantal mooie scenes maar de magie van het eerste uur komt niet meer terug. De repenta muziek vond ik trouwens erg fijn.

Heb nog wel even gezocht naar informatie over de in de film genoemde Lampiao. Voor de geïnteresseerden: Hier is bewaard beeldmateriaal van Lampiao en Maria Bonita.

Komt bij Criterion uit in juli op blu-ray en dvd.