Anatomy of a Murder (1959)

Dit rechtbankdrama geeft een realistische inkijk in het verloop van een strafzaak in het algemeen en de retorische opbouw van de verdediging on het bijzonder. Het is gebaseerd op een boek van John D. Voelker, die zelf advocaat van de verdediging was in een gelijkaardige rechtszaak.

James Stewart is op dreef als Paul Biegler, de bevlogen pleiter die alle finesses van het vak kent. Hij beseft dat er een subtiel verschil is tussen de realiteit en de juridische waarheid. Deze realiteit wordt ten dele in het midden gelaten, want bij afwezigheid van flashbacks weten we niet in hoeverre de verdachte en de getuigen de waarheid spreken. Biegler vraagt z'n cliënt niet te liegen, maar wel de feiten te benaderen vanuit de invalshoek die een kans geeft op vrijspraak. Belangrijk is welke indruk het echtpaar op de jury maakt. Buiten de rechtbank krijgen we Manion te zien als een jaloerse, opvliegende echtgenoot; en z'n vrouw als een flirtende levensgenieter. In de rechtbank zien we een zedig geklede vrouw en een gedecoreerde oorlogsveteraan.

Essentieel is de voorbereiding, waarin ze oude rechtszaken uitpluizen op zoek naar een precedent. Dit leidt tot een verdediging op basis van "onweerstaanbare drang" - een dubieus begrip waarmee onder anderen Jef Vermassen cliënten heeft vrijgepleit, wat soms aanleiding gaf tot verhitte discussies. Een arsenaal aan advocatentrucs komt aan bod, ook van de kant van de aanklager. Zo belemmert George C. Scott het zicht van James Stewart. Woorden met verschillende connotaties worden gebruikt om op het gevoel van de jury in te spelen. Een prowl is iets anders dan een walk. Biegler gebruikt een vishaak als bladwijzer, wetende dat de rechter een hobbyvisser is.

De nadruk ligt heel erg op de dialogen, maar om wat afwisseling te brengen is er de openingssequentie van Saul Bass en de muziek van Duke Ellington, die zelfs een bijrolletje heeft. Dit helpt om de tijdgeest en de sfeer op te roepen van die rokerige herberg waar de misdaad plaatsvond.

Op de gok gekocht bij Bookspot in een actie drie klassiekers voor de prijs van twee, en deze was enigszins een gokje omdat ik de film niet kende maar wel lovende kritieken kreeg. Ondanks een zekere degelijkheid en kwaliteit wist de film me niet altijd helemaal te boeien en heeft me dus ook niet helemaal overtuigd.

Van het 'incident' krijgen we niets mee, ook niet noodzakelijk, maar wel verassend. Net zo verassend is de houding en gedragingen van Mrs Manion die alles behalve overkomt als een beschadigt en getraumatiseerd schepsel. Iets dat al heel erg te denken zet, net als Manion zelf, gestalte gegeven door de niet altijd even sympathieke Ben Gazzara die maar al te vaak slechte personages speelt. De alarmbellen betreffende 'hoe en waar' zijn dan al gegaan, iets dat misschien helemaal niet de bedoeling was van Preminger want deze twijfel of 'who dunnit' gevoel krijgt daarna niet echt een vervolg ondanks twijfelachtige verhalen en getuigenissen.

Hoewel grondig en realistisch is het hele gebeuren in de rechtbank me toch net iets te traag en spanningsloos. Wel interessant is wat Cinemanukerke ook stelt, namelijk alle leppe streken om de tegenpartij in diskrediet te brengen en op het absurde af. Want de zaak winnen lijkt belangrijker dan de waarheid boven tafel krijgen, en dat geld voor beide hoewel Stewart iets sympathieker is dan bully Scott die sommige getuigen praktisch lastig valt. Toch valt er aan beide partijen wel iets op te merken en zoals gezegd lijkt de waarheid ondergeschikt aan de taak waar aanklager en verdediger voor ingehuurd zijn. Luitenant Manion versterkt dat gevoel door zijn dubieuze overkomen. Er stinkt iets, maar wat?

Anatomy of a Murderer is zeker interessant maar moet voor mij in eerste instantie zijn meerdere kennen in het compactere en directere 12 Angry Men, wellicht niet vergelijkbaar maar ik haal die film er vooral bij vanwege de leeftijd. Desondanks is Stewart degelijk, de soundtrack fraai, is Gazzara een uitstekende cast, zet Lee Remick haar dubieuze rol ook prima neer, voldoet als eyecandy en geeft de film toch een ontluisterend en ontnuchterend beeld binnen het rechtssysteem. Binnenkort nog maar eens proberen.

Met de verfilming van de roman Anatomy of a Murder begeeft regisseur Otto Preminger zich op bekend terrein. Met een rechtenstudie achter de kiezen en een vader die advocaat was, kon Preminger op eigen ervaringen teruggrijpen en die in zijn film verwerken. Zijn verbeelding van een rechtszaak is een realistische en zit vol kwesties die zich in de conflictueuze schemering van rechtspraak en moreel besef bewegen.

In de film worden die kwesties spannend uitgespeeld in de confrontaties tussen beide advocaten gespeeld door James Stewart en George C. Scott.. Dat gebeurt in de retoriek en in het gebaar. Beide advocaten gebruiken elke denkbare tactiek en strategie. Ze verzwijgen bepaalde details die ongunstig zijn voor hun zaak, benadrukken gunstige factoren en wenden boosheid en verbijstering voor om de ander te intimideren. De waarheid doet er eigenlijk niet erg toe. De rechtszaal is een ruimte waar de acrobatiek van het woord en de kunst van het improviseren het waarheidsgehalte bepalen. Veel in de rechtszaal bestaat uit overdonderend kabaal, uit het zaaien van verwarring, uit show en is niet altijd feitelijk onderbouwd.

James Stewart speelt Paul Biegler. Een advocaat die al een tijd lang geen heuse rechtszaak heeft gehad. Hij verdedigt een man die wegens moord is aangeklaagd. Stewart speelt het type dat hij wel vaker speelt. Vrijgezel. Beetje ouderwets. Laconiek. Maar ook scherpzinnig. Stewart speelt Biegler gewoon goed. Zijn opponent wordt gespeeld door George C. Scott. Een doorgewinterde advocaat. Prima rol. Verder nog een opgefokte en onaangename Ben Gazzara (geen favoriet, maar hier ok). En een aangename Lee Remick. Leuke rol ook van Arthur O' Connell als drankzuchtige hulp van Stewart.'

Anatomy of a Murder is een vermakelijke en spannende film die enig licht werpt op de vraag of het algemene morele gevoel dat loskomt bij de term gerechtigheid overeenkomt met de praktijk van de rechtspraak. Een oude maar intrigerende vraag die in deze film duidelijk wordt beantwoord.

De onderliggende muziek is trouwens fantastisch en van Duke Elllington. De man is ook nog even kort te zien in een scène met Stewart. Leuk.

Sterke rechtbankfilm waarbij het gedeelte in de rechtbank centraal staat. Een echtgenoot staat terecht voor de moord op een man die zijn vrouw heeft verkracht. Het misdrijf zelf komt niet in beeld, waardoor de focus geheel op het proces komt te liggen.

Twee advocaten kruisen de degens met elkaar en wat volgt is een show van hoe je de gebeurtenissen en de feiten naar je hand probeert te zetten. Hoe kom ik zo geloofwaardig mogelijk over? Wat moet ik doen om iemand van iets te overtuigen? Kleine elementen worden enerzijds naar de hand gezet en uitvergroot terwijl meer belastende elementen worden verzwegen of geminimaliseerd. Het maakt allemaal deel uit van de rechtsbeginselen. En op de koop toe is de poppenkast niet volwaardig als men de tegenpartij ook niet viseert met allerhande trucs of aanvallen. Best boeiend om te volgen, mede door het sterke acteerwerk van in de eerste plaats James Stewart en de prima dialogen.

Interessante film die speelt met de termen rechtvaardig, rechtspraak en het recht, maar dat doen wel meerdere rechtbankfilms. Mooi en stijlvol in beeld gebracht ook.

Heel sterk dat deze film geen zwak moment kent, blijft constant interessant en is goed te volgen. Ik vond James Stewart altijd al geweldig maar vind dit misschien wel zijn meest overtuigende rol als advocaat Paul Biegler. De film heeft al een aardige speelduur maar ik had nog wel wat meer willen zien van de assistentes van Biegler die een leuke toevoeging waren. De scènes in de rechtbank zijn geweldig maar ik was ook positief verrast met de toevoeging van vele andere scenes waarbij Stewart’s z’n personage wat detective werk doet of in zijn huis aan het sparren is over de zaak. Heb ook wel een zwak voor het gebruik van jazz in films en hier kon ik er ook weer erg van genieten. Waar Witness for the Prosecution misschien wat meer spektakel bevat, heeft deze courtroom film wat overtuigender acteerwerk en een realistischere toon maar toch nog wel met de nodige humor.

Sterk rechtbankdrana met goed spel van de hoofdrolspelers. Stewart is in zijn element en dat komt de film ten goede. De vraag blijkt echter 'Did they all speak the truth'?

De rechtbankdrama is wat mij betreft vaak een lastig subgenre, want ze hebben vaak de neiging om saai gebracht te worden, maar soms zitten er ook nog goede exemplaren tussen. Anatomy of a Murder mag zich voor mij in dat rijtje scharen, want Otto Preminger weet dit voor de volle 160 minuten een boeiend kijkstuk te maken. Nergens had ik het gevoel dat het saai werd of de film inzakte. Sowieso ben ik wel een voorstander om in dit soort films de tijd te nemen om het hele verhaal op te bouwen en niet alles rap af te handelen. Het duurt wel eventjes vooraleer we effectief in de rechtbank aanbelanden, want het eerste deel concentreert zich vooral op de voorbereiding van het proces. Het rechtbank gedeelte is best van een hoog niveau met sterke monologen en dialogen en met een James Stewart, maar datzelfde mag gezegd worden van zijn tegenspeler George C. Scott.

Ik twijfel tussen een 3.5* en 4*, maar ik mis toch dat tikkeltje extra om er een echte topper in te zien. Ergens verwacht ik in dit soort films een hoogstaande plottwist, maar uiteindelijk komt er geen grote verrassing meer en krijgen we het verdict dat er zat aan te komen, nl. de vrijspraak van Manion.

3.5*