Cleopatra (1963)

Heel erg mooie film.

Het is zeker geen vermakelijke wegkijk film maar wel een erg mooie film. Eigenlijk vind ik dit een best onderschatte klassieker. ElizabethTaylor is de geweldige cast voor Cleopatra. En dan nog die prachtige omgevingen schitterend. Mijn inziens een prachtige classic. 5,0.

Goeie film over de Egyptische koningin Cleopatra. Een grootschalig epos met een verhaal vol romantiek en politieke intriges dat, mede door de lengte, niet de hele tijd weet te boeien. Prachtige kostuums en gigantische sets en massa-scenes waarbij de intocht van Cleopatra in Rome een ongekend hoogtepunt vormt. Goed acteerwerk en Elizabeth Taylor is goed gecast in de titelrol.

Ik had een tijdje geleden de reeks Rome gezien, zodat ik qua verhaal en personages al vertrouwd was. Niet dat Cleopatra moeilijk te volgen is, de film neemt er immers 4 uur de tijd voor om alles uit de doeken te doen. En levert twee grote delen op. Cleopatra in de machtstrijd met Caesar waarbij alles rond politiek draait en Cleopatra met Antonius waar de motieven eerder van romantische aard zijn.

De film is op zich wel leuk om zien. Het is een groots epos geworden met machtige massa scènes. Niet moeilijk dat scènes zoals de intrede van Cleopatra in Rome, de mooiste zijn uit de film. Maar verder hapert er wel wat aan de film. 4 uur is zeer lang, de helft van de tijd is het eerder een praatbarak en ik mis de nodige sfeer. Tegenwoordig zijn we wel meer gewend in films over Egypte, Rome of Griekenland (denk aan de reeksen Rome en Spartacus of de films 300, Alexander, Troy, Gladiator). Ondanks de heldhaftigheid van de romeinen en het feit dat de meeste personages in de film militairen zijn, is dit op de eerste plaats een romantische film. Liz Taylor is niet slecht in haar rol van Cleopatra, maar ik vond de versie van Lyndsey Marshal in de reeks Rome toch boeiender.

Resultaat is dat Cleopatra een mooie, bombastische maar helaas iets te lange en wat gedateerde film geworden is. Zelfs naar mijn filmnormen, waar het theatrale gerust aanwezig mag zijn, was dit een lange en soms minder boeiend rit.

I do not understand why the eyes of a statue should always lack light

Er kunnen veel dingen gezegd worden over Cleopatra van 20th Century Fox. Een hallucinant budget (waarvan er al sowieso een miljoen naar de wedde van Elizabeth Taylor is gegaan), verschillende regisseurs (zelfs Hitchcock is eventjes in the picture geweest doch die weigerde en ging The Birds maken), een productie die ettelijke jaren aansleepte, ... Het zijn maar een handvol voorbeelden van een reeks voorvallen waarmee je een dik boek zou kunnen schrijven. Een boek dat werkelijk alles zou hebben, want zo kwam er zelfs overspel tussen de acteurs aan te pas (zowel Taylor en Burton waren allebei getrouwd toen ze begonnen daten) en stierf Taylor zelfs bijna aan de gevolgen van een tijdens het filmen opgelopen longontsteking. Dit geeft nergens antwoord op misschien wel de belangrijkste vraag van allemaal: was het het deze problemen waard? Kort gezegd: ja.

Oorspronkelijk bedoeld als een tweeluik (met als titels Caesar and Cleopatra en Antony and Cleopatra) van elk 3 uur, maar uiteindelijk gereduceerd tot één film van 4 uur om dan nog eens verknipt te worden tot een versie van zo'n dikke 3 uur. Ikzelf heb de lange versie gezien, maar zelfs daar worden sommige stukken nogal snel afgehaspeld. Heel de zwangerschap van Cleopatra wordt gewoonweg niet in beeld gebracht en ik hoop dan ook met heel mijn filmliefhebberhart dat de film ooit nog eens kan gerestaureerd worden op de manier zoals Mankiewicz het indertijd heeft bedoeld. Dat verdient de mens wel na de hoeveelheid tijd en moeite die hij hierin heeft gestoken. Soit, 4 uur aan film dus en bijzonder weinig inzakkingen. Er is eigenlijk maar één moment geweest waar mijn aandacht wat is beginnen te verslappen en dat was na de dood van Caesar. Het voelt aan alsof er een nieuwe film start met deze keer meer focus op Antony (wat dus blijkbaar wel de bedoeling was) en het duurt even eer die weer op gang komt. Vanaf dat Sosigenes met de speer wordt doorboord en het schitterende gevecht bij Actium is het echter weer ouderwets genieten. En dat bedoel ik letterlijk, want dit is het soort epische films dat vandaag de dag niet meer gemaakt wordt.

Visueel ziet dit er dan ook enorm indrukwekkend uit. De klederdracht van Cleopatra, de massascènes (de intrede van Cleopatra in Rome is één van de vele hoogtepunten) met duizenden figuranten, de met de hand gebouwde sets, ... Het is niet moeilijk om te veronderstellen dat dit allemaal een serieuze duit moet gekost hebben. En dan heb je als smaakmaker nog een fantastische cast ter beschikking. Hoewel Elizabeth Taylor vernietigende kritieken kreeg, is dit in mijn ogen één van haar beste rollen. Ze straalt iets koninklijk uit, weet te overtuigen in de politiek getinte scènes en is daarnaast nog eens ontzettend sexy. De scène in het badhuis moet toch menig mannenhart sneller doen laten slaan in de vroege jaren '60. Dit is tegelijkertijd ook de eerste in een reeks van 11 films die ze samen met Richard Burton zou maken, en het is ook het begin van een knipperlichtrelatie die ettelijke jaren zou doorgaan tot aan de dood van Burton in 1984. Burton speelt hier Marc Antony en doet dat met verve. De chemie met Taylor is uitdrukkelijk aanwezig, maar het zijn vooral de scènes waarin Burton getergd rondzwerft na het verraad van Cleopatra en zijn medesoldaten die een groots acteur laten zien. Erg aangenaam verrast ook door Rex Harrison. Ik ken hem eigenlijk enkel van wat meer komisch getinte films zoals een Dr. Dolittle of My Fair Lady, maar hij zet een indrukwekkende Julius Caesar neer.

Historisch correct zal het allemaal waarschijnlijk wel weer niet zijn. Dat hoeft ook niet, want hierdoor resulteert Cleopatra in een erg degelijke film die zich concentreert op een met macht beladen driehoeksrelatie. Een film van epische proporties die visueel overdonderend is en ook nog eens een uitmuntende cast bevat. Je moet er je tijd voor vrijmaken, maar het is het waard. Ik hoop ooit nog eens de originele versie te kunnen zien, dan kan er nog wel een halfje bij. Nu weerhoudt de inzakking na de dood van Caesar me toch nog van de 4.5*.

4*

Afgeschrikt door de lange speelduur heb ik mijn hele “filmleven” lang met een boogje om deze film heen gelopen. Dat is achteraf gezien niet terecht. Het is best een goede film, zoals je mag verwachten van regisseur Mankiewicz. Veel meer dan de andere epische films uit die tijd is het een acteursfilm, die Shakespeareaans aandoet, al kan dat komen omdat ik bij Richard Burton vrijwel automatisch steeds aan Shakespeare moet denken. Hoe het ook zij, ik ben onder de indruk geraakt van het acteerwerk van Burton, Harrison en Taylor, ondersteund door gedegen camerawerk, fraaie settings en mooie dameskostuums. Het is een lange zit, maar de film is dat best waard.

Hmf. Die bluray versie van 250 min. is wel een ERG langdradige zit.

Op een gegeven moment heb je de zoveelste interne machtsstrijd, verraderlijke intrige en overdreven spectaculaire entree van Cleo inclusief weldadige decolleté wel gezien.

Niettemin kan ik dit soort immense spektakelstukjes uit die decennia wel waarderen. Burton speelt altijd even manisch maar wat een fijne acteur is Rex Harrison toch en ook leuk bijrolletje van een jonge Martin Landau als Rufio.

Het uitzitten van dit megalomane spektakel, destijds een gigantische flop, is een hele opgave. Met ruim vier uur speeltijd strekt de lengte van de film zich als een niet te nemen hindernis voor je uit. In korte etappes is het echter goed te doen. Op Blu-ray ziet de meesterlijk gerestaureerde film er in ieder geval puntgaaf uit. Production design en decors zijn werkelijk een lust voor het oog. Qua akteerwerk en plot is de boel helaas vaak aan de statische kant. Vooral de eerste helft is een taaie bedoening, met vrijwel geen aktie en een overdaad aan dialogen. De tweede helft verloopt gelukkig wat vlotter. Qua montage worden er soms rare sprongen gemaakt, niet vreemd wanneer je het problematische productieproces van de film kent, maar zoals gezegd ziet alles er zo mooi en overweldigend uit dat de film toch wel enige waarde (en waardigheid) blijft behouden.

In één woord: pretentieus. Dat werkt positief uit op sommige aspecten. Groots aangepakt, goed gefilmd, goede muziek, goede acteurs... Maar aan de andere kant wordt teveel Shakespeariaans gedaan, met dramatische sterfscènes en diepe dialogen. Ondanks de lange tijdsduur komt dit toch niet goed uit de verf; en soms zijn de motieven simpelweg ongeloofwaardig. Iets waar Shakespeare zelden last van had.

Daarnaast een beetje jammer dat mevrouw Taylor wat teveel als sexsymbool weggezet wordt met tevaak teveel cleavage en een zoon die nauwelijks in beeld komt om haar aantrekkelijkheid niet te verstoren. Elizabeth zelf speelt in een stijl die begin jaren zestig gewaardeerd werd, maar nu nogal melodramatisch overkomt. Het lijkt wel alsof ze twee standen heeft: onnavolgbaar stoïcijns óf geaffecteerd. Burton speelt een stuk beter, naar mijn mening, maar beide zijn een stuk sterker in "Who's afraid of Virginia Woolf?".

Ondanks deze kritiekpunten sluit ik me aan bij de mensen hierboven die erop wijzen dat Cleopatra zonder problemen wint van andere klassieke sandalenfilms uit die tijd als Ben Hur of Spartacus. Kortom, je moet deze film in zijn tijd zien, als een produkt van de tijdgeest. Als je dat lukt, dan kun je een deel van de beperkingen terzijde schuiven, en zie je de film voor wat hij is: pretentieus, in de goede en slechte betekenis van het woord.

De beweringen van sommige stukjes, dat deze film een flop zal zijn geweest kloppen niet. Het was in 1963 de film die de meeste bezoekers had en dus flink wat geld binnen gehaald. Wel overschreed de film het budget in overtreffende trap, wat bijna het eind betekende voor studio 20th Century Fox. Hierdoor is er dus uiteindelijk niet heel veel geld aan de film verdiend. Rekening houdend met inflatie moet dit dan ook één van de duurste films ooit zijn geweest. Daarnaast werd Cleopatra ook genomineerd voor negen Academy Awards waarvan het er vier won en werd de film genomineerd voor vier Golden Globes, al werden deze niet verzilverd. De film was dus redelijk succesvol.

De megaproductie Cleopatra ging ook de geschiedenis in met zaken die niets met de film te maken hadden. Op de set kregen de getrouwde Liz Taylor en Richard Burton een verhouding, met een enorm schandaal als gevolg. Taylor werd erg ziek tijdens de eerste opnamedagen en moest met spoed in het ziekenhuis worden opgenomen. ( een tracheotomie, het litteken is te zien in de film) Om te herstellen was het Engelse klimaat niet geschikt. daarom werden de opnames regelmatig stilgelegd. Na pas 6 maanden werd er besloten de opnames te verplaatsen van Engeland naar Italië. Elizabeth Taylor kreeg voor haar rol 1 miljoen dollar, (toen het hoogste ooit betaald) maar door de vertragingen in de productie liep dit zelfs op naar 7 miljoen dollar. Door het ontstane uitstel had ook regisseur Rouben Mamoulian afgehaakt. Waarna regisseur Joseph L. Mankiewicz het stokje over nam. Deze is zelf ook nog even ontslagen geweest. En is er nog het feit dat Mankiewicz er oorspronkelijk twee films van drie uur van wilden maken. Hij wilde daarmee genoeg tijd gebruiken om de relaties tussen Cleopatra (Taylor), Caesar (Harrison) en Marcus Antonius (Burton) in beeld te brengen, maar de studio vond dit te riskant en er moest twee uur weg worden gesneden.

De productie kampte dus nogal met problemen maar ‘Cleopatra’ is zeer indrukwekkend, en dan vooral visueel: met groots opgezette massascènes, spektakel en Taylor in al haar voluptueuze schoonheid als het stralende middelpunt. Het is een pure, “old school” Hollywood productie, met schitterende gigantische decors, duizenden figuranten, vele kostuums als geeft blijk van de grote klasse van de oude cinema. Taylor is de onbetwiste ster van de film met een record (lang niet gebroken) van 65 verschillende outfits en haar bedekte naaktheid (dat ging zeker voor die tijd nog behoorlijk ver) weet ze een prachtige en veelzijdige Cleopatra neer te zetten. Acteur Roddy McDowall is de andere die opvalt in zijn sterke rol als de konkelende Octavianus. Hij redt de tweede helft van de film want die is minder boeiend en maar genietbaar.

De film is met zijn lange speelduur, de grootste opzet, sobere voice-over en muzikale stukken, inclusief tekstkaarten met “ouverture” en “intermission” een film uit een Hollywood wat (helaas) niet meer bestaat. Al zijn er in de film wel klassieke scenes! Zo is de entree van Cleopatra in Rome, die op een rollende sfinx met troon die wordt voortgetrokken door slaven, een klassieker uit de filmgeschiedenis. Een echte klassieker is het niet geworden want daar schiet het als geheel toch wat tekort. Maar desondanks blijft het een prachtig aangeklede film met ras-acteurs en een pakkend (niet altijd op juiste feiten) historisch verhaal.

Een intimate epic werd dit genoemd. Het is een grootschalige productie met heel veel figuranten, paarden en rekwisieten. Reusachtige sets werden gebouwd in de Cinecittà in Rome, alsook in Londen, Malibu, Andalusië en Egypte. Er zitten enkele veld- en zeeslagen in, met als beste vondst de falanx of "schildpad", een gesloten formatie soldaten omhuld door schilden. Tegelijk zitten er intieme, romantische scènes in.

Elizabeth Taylor speelt haar glansrol als de op macht beluste verleidster, ijdel, charmant en venijnig. De stemmingswisselingen en het theatrale gedrag van deze heerseres laten haar alle registers opentrekken. Ze draagt heel wat excentrieke kostuums met bijhorende kapsels en attributen. Rex Harrison en Richard Burton zijn twee uitstekende tegenspelers die zowel de heroïsche als de menselijke kant van hun personage weten te tonen. Martin Landau bewijst z'n veelzijdigheid als acteur, net als Hume Cronyn.

Goud dient om te pronken met de rijkdom. De sfynx en andere fabeldieren wijzen op de goddelijke afkomst van de heersers. "Hoogmoed komt voor de val" zou de moraal kunnen zijn. In het begin zit er nog redelijk wat humor in, maar geleidelijk aan wordt de toon donkerder en tragischer. Er zitten ook bovennatuurlijke elementen in. Tijdens de moord op Caesar zijn er crosscuts naar een heidens ritueel, waarbij Cleopatra op telepathische wijze de dolksteek lijkt te voelen. Trouw en verraad staan centraal, met als hoogtepunt de twee slavinnen die samen met hun meesteres de dood in gaan. In deze geromantiseerde versie van de geschiedenis spreken de Romeinen Engels en kloppen niet alle historische details, maar het blijft een meeslepend en emotioneel spektakel.

Indrukwekkend in termen van productie-omvang (decors, figuranten, sets, props, kostuums en massascènes). Je waant je echt in het Rome en Alexandrië van die tijd en dat is dan ook de kracht van zo’n film. En eigenlijk zijn ook de acteurs overwegend goed. Maar het is niet zo moeilijk te bedenken dat je wel een werkbaar script nodig hebt en niet een 4 uur durende praatfilm (bij een bioscoopfilm). Waar men verwend was met grote producties als Ben Hur, Spartacus of the Ten Commandments die allen dik drie uur wisten te boeien gaat het hier mis in het maken van keuzes. De film loopt niet echt lekker en komt nauwelijks in een flow. Ik kon hem opdelen als een soort van miniserie in 4 stukken, een keuze die het bioscooppubliek van toen niet had en het zal een verzoeking zijn geweest. En eigenlijk hadden ze er gewoon twee films van moeten maken zoals ook de bedoeling was. Jammer want Cleopatra heeft echt wel wat te bieden en is in elk geval een bijzondere productie. Toch (net aan) een 3,5 sterren.

Ambitieuze spektakelfilm rond het verhaal van Cleopatra al dan niet volledig historisch verantwoord, al doet dit laatste er eigenlijk niet toe. De film is in zijn geheel te langdradig en verveelt bij momenten. Wel enkele mooie spektakelmomenten maar de romances zijn om te geeuwen.

Acteurs, hoe beroemd ook en van het meest dankbare voer voor de sensatiepers, konden mij evenmin overtuigen. Moest in ieder geval meewarig lachen om het knipoogje van Cleopatra aan Caesar.

Heel veel sheakspeare achtige dialogen en een hele lange zit maar de grootse spektakel scenes en met name de scene van Cleopatra als zij in rome arriveert zijn indrukwekkend .

Ook de decors zijn heel mooi gekozen , het is allemaal wel veel dialoog en weinig aktie maar toch mooi gemaakt .

Ik ben altijd te vinden voor een lange, epische film. Maar hier kwam echt geen einde aan.

Er gebeurt gewoonweg te weinig in de film. De film draait te veel rond haar grillige (liefdes)leven, en te weinig rond de oorlogen en de verhoudingen tussen haar familieleden. In de film zien we slechts 1 broer van haar, in werkelijkheid had ze meerdere broers en zussen. In de film is haar personage dus sterk geromantiseerd.

Desalniettemin blijft het een pracht van een film om te zien. Ik ben sterk geïnteresseerd in geschiedenis, maar het oude Egypte heb ik altijd bewust aan me laten voorbij gaan. Door de film werd wel mijn interesse in deze periode gewekt.

Klassiekers, klassiekers en nog eens klassiekers. Ditmaal de beurt aan Cleopatra die ik een aantal maanden terug bij de kringloop vond, het was alleen de vraag wanneer ik de moed had gevonden om aan dit oordeel van 4 uren te beginnen, dat werd uhm gisteravond dan eindelijk.

En het is een feit dat deze Cleopatra goed van start gaat. De opzet ziet er vanaf het begin groots uit, Elizabeth Taylor is wel een erg interessante leading lady, Rex Harrison is mij behoorlijk onbekend maar doet het goed als Caesar, het geheel voelt vlot aan in dialoog en montage en het eerste uur tot anderhalf uur is de zoektocht naar het machtsevenwicht tussen Caesar en Cleo met de bemoeienis van Rome op de achtergrond een erg interessante. Het is list, bedrog en gekonkel dat de klok slaat en het is boeiend.

Sterk zijn ook zeker de mystieke stukken met de priesteres, mooi zijn de fresco achtige overgangen en Landau en vooral Burton kunnen we niet missen. Het is jammer dat de film helaas het niveau van de eerste anderhalf uur niet weet vast te houden, want het laatste half uur komt de focus erg op de romantiek te liggen en die focus blijft daar grotendeels, ook in het tweede deel. Gelukkig komt er na drie kwartier weer wat meer herrie en wat vliegen de vonken er zo nu en dan toch af tussen Taylor en Burton. En dan te bedenken dat Burton's eerste mening over Taylor was dat ze een onderkin had, een te grote boezem en te korte benen. Net alsof hij zo'n pareltje was want de eerste scène tussen de twee verscheen Burton met zo'n enorme kater dat hij amper uit zijn woorden kon komen en op meerdere vlakken geholpen moest worden door Taylor. Het bleek toch de opmaak voor een leven buiten de set. Zoals gezegd zijn er een aantal sterke scènes tussen de twee en is de strijd die Marcus Antonius nog voert met Rome fraai. Vooral de nagebouwd schepen en galeien zijn natuurlijk prachtig.

Cleopatra is dan ook een film met twee gezichten te noemen. Een interessante en een minder interessante, en vooral die laatste maakt de film er met zijn vier uren durende speelduur niet gemakkelijker op. Interessant is de film zeker rond het soms tragische leven van deze koningin en daarom zit er wat mij betreft nog wel een behoorlijk cijfer in, maar een herkijk van deze zal er op korte termijn niet in zitten, voorlopig is dit wel voldoende.

Ideaal om op Nieuwjaarsdag ‘even’ mee te pakken. Erg lang, dat zeker, maar ik moet zeggen dat er niet veel overbodige scènes in zitten. Ik begrijp dat er materiaal was geschoten voor twee films, maar ook in de huidige vorm was hij wellicht beter geschikt geweest als miniserie.

Enfin, mooi om dit boeiende stuk geschiedenis eens in filmvorm zien en in grote lijnen toch accuraat. Opvallend vond ik wel dat Augustus, toch één van de belangrijkste figuren uit de Romeinse historie, als een soort bad guy wordt afgebeeld.

Prima werk van de gehele main cast, met name Rex Harrison als Caesar. De entree van Cleopatra in Rome moet wel één van de meest epische scènes ooit zijn.

In de huidige tijdsperiode is het niet nieuw meer dat er honderden miljoenen in filmprojecten worden gestopt, maar de getroebleerde productie van Cleopatra zou in tegenwoordige tijd ongeveer 260 miljoen hebben gekost (het exacte bedrag is per bron anders) en doet dus zeker niet onder. Net als bij alle andere dure films maakt een groot budget niet meteen een goede film en zo ook het geval met dit epos van regisseur Joseph L. Mankiewicz. Opvallend zijn de gedetailleerde, werkelijk kolossale decors, die met geweldige versiering worden opgeleukt. De makers doen er alles aan om Cleopatra te voorzien van een authentieke look en dat lukt ze goed, bovendien doet Elizabeth Taylor het zeer verdienstelijk. Spijtig genoeg begint de epische speelduur van 243 minuten (mijn versie) al na een uur flink te wegen. Een gebrek aan interessante tegenspelers voor Taylor is hier een aanleiding van, evenals de beduidend oninteressante liefdesontwikkeling tussen de hoofdpersonages. De oorlogsscenes ogen indrukwekkend, maar de inhoudelijke beeldspeling op de grote achtergronden is behoorlijk matigjes. De onwerkelijk geschreven dialogen zorgen er bovendien voor dat deze autobiografische geschiedenisles (al zal het een en ander wel verdraaid zijn) nooit aanvoelt als een daadwerkelijk gebeurd verhaal.

Deze film was gisteren op Arte, nou dan weet je het wel: alle tekst op z'n Duits. Toch ben ik even blijven hangen, vanwege de fantastische beelden en niet op de laatste plaatst vanwege de bijna hypnotiserende verschijning van Elizabeth Taylor. De scene aan tafel waar zij minutenlang voorovergebogen in dialoog is met Ceasar getuigt van een exquis gevoel om kroonjuwelen ten toon te stellen: prachtig, die ogen. Verder deed die scene een beetje denken aan dat liedje ... van ... Boudewijn de Groot ... hé tante Julia of iets in die geest.

Kortom, vooral een grandioos kijk-spektakel. Als deze ooit nog in origineel gesproken tekst voorbij komt zou ik er wellicht eens goed voor kunnen gaan zitten.