Citizen Kane (1941)

Rosebud is de naam van het kindersleetje dat in het vuur wordt gegooid door de werklui die het huis komen opruimen, en staat -dus- voor het verliezen van de kinderlijke onschuld. Ik was vergeten dat de BBC altijd een biografische terugblik doet voorafgaand aan de film, dus ik zit ff te kijken naar een Orson Welles die zich erover beklaagt dat ie nooit echt grote rollen kreeg aangeboden - "I would have sold my soul to the Devil to play the Godfather". Kane kan je ook interpreteren als de overgebleven broer uit het Bijbelse tweetal Cain & Abel. Waar er een door God afgewezen Cain is, is er een door God verkozen, maar vermoorde Abel. Het verhaal mag dan geënt zijn op mediatycoon Randolph Hearst, m.i. staat het voor Amerika zelf. Maar ja, Hearst staat natuurlijk voor Amerika. Nog steeds. Onvoorstelbaar dat de toen 24/25-jarige Orson Welles de durf en ambitie had om zo'n groots project op stapel te zetten. Geniaal? Ja. Opmerkelijk aan de film heb ik altijd gevonden dat hoe jong Welles ook was als acteur die Kane speelt, hij had de bijbehorende motoriek van een middelbare tot oudere man. Dat is waar alle acteurs, hoe bedreven ook altijd in de mist gaan als ze een oudere man moeten spelen (behalve De Niro misschien). Joseph Cotten slaagt er bijv. totaal niet in. Film zit stikvol metaforen. Mogen kijkers zelf uitvinden. Charles Foster Kane, de middle name zegt al veel.

Goed.

Oude films gaan er altijd maar wisselvallig in, zeker als deze zwart-wit zijn. Maar films die zo'n status als Citizen Kane hebben verdienen natuurlijk wel een kans. En ik was zeer positief verrast. Het moest revolutionair zijn, maar het is dus wel mogelijk dat oudere films een lekker enthousiast staaltje regiewerk kunnen tonen.

Welles gaat namelijk erg enthousiast aan de slag met zijn film. Zeker de eerste 15 minuten zijn gaaf. Een hoog tempo, veel detail, sterk camerawerk. Ik was helemaal verrast om te zien dat dit toch nog een goede film ging worden. Van saaiheid is er in het eerste gedeelte ook absoluut geen sprake.

Welles zet voor de rest ook een solide personage neer. Goede make-up die daarbij komt kijken. Misschien een tikkie overdreven hier en daar, maar hij speelt een leuk karakter. Al zal Charles Foster Kane nooit kunnen aansluiten bij mijn favoriete filmpersonage-lijst.

Visueel is het zeer solide. Opvallend sterk cameragebruik, het zag er top uit. Lekker veel detail in de scenes hier en daar. Een gezond tempo. Pas richting de finale ging het langzaam inkakken waardoor de aandacht toch niet vast gehouden kon worden. Zodra de film net iets te veel in de drama springt is het namelijk beduidend minder interessant.

Voor de rest ook fijn dat over-acting niet aanwezig is bij Citizen Kane. Dat zijn toch vaak de punten waarbij ik snel afhaak. Niet iedereen acteert top, maar er stoort weinig. Enkel Comingore vond ik wat steken. Maar aangezien ze niet de grootste rol krijgt is het ook een niet al te grote stoorzender.

Na ongeveer 70 minuten vond ik het verhaal langzaam inkakken. Het tempo sluipt er toch wel wat uit, waardoor 119 minuten uiteindelijk misschien toch wat te lang zijn. Maar het eerste deel van de film was weer erg solide. Zeker 1 van de betere klassiekers die ik heb gezien.

Tijdens het kijken wist ik niet wat ik ervan vond, toen het afgelopen was niet, en nu ik me een beetje aan het inlezen ben eigenlijk nog niet helemaal.

Komt vooral omdat ik de film zo wisselend vond. Het begint wat aan de stroeve kant, die nieuwsreel tettert je irritant tegemoet, maar dan als de film ‘echt begint’ kent het zeker genoeg mooie en interessante scènes. Er zitten mooie shots bij (dat je de jonge Kane door het raam in de sneeuw ziet spelen bijvoorbeeld) en ook scherpe interessante dialogen en teksten. De structuur komt vrij modern over. Ik lees dat het ook een van de eerste films was die op die manier met chronologie en perspectief speelt, en dat valt natuurlijk te prijzen.

Toch zijn er ook genoeg stukken tussendoor waarvan ik niet wist wat ik er mee moest, en zeker het laatste half uur, met dat operagezang van zijn vrouw met name, was voor mij amper nog om door te komen.

Het ‘geld maakt niet gelukkig’ moraal dat erin zit komt er pas echt een beetje aardig uit met de hele Rosebud-ontknoping. Het begon mij te dagen toen je dat shot zag van al zijn bij elkaar verzamelde spullen en beelden. ‘Het is vast iets dat hij zich herinnert uit zijn jeugd toen geld nog geen rol speelde’.

Als je Charles Foster Kane in dat licht beziet is hij misschien beter te vatten als personage, maar ondanks dat deze film een zoektocht is naar wie hij precies was kan ik niet zeggen dat ik heel erg veel hoogte van hem heb gekregen. Wel goed en interessant gespeeld door Orson Welles. Kwam er na afloop ook pas achter dat hij pas 25 was ten tijde van de film. Dat zet zijn prestatie, ook als regisseur, ook wel in een ander perspectief.

Het is interessant te lezen welke (cinematografische) technieken en structuren deze film min of meer heeft uitgevonden, of dan toch in ieder geval groot heeft gemaakt, en dat door zo’n jonge onervaren filmmaker als Welles. Daar kan ik de film best om waarderen op een filmhistorische manier, maar om nou te zeggen dat ik hem dus ook vaker wil zien of echt geweldig vond om te kijken, nee.

3,5*

Herkijk na zo'n 16 jaar. Nog steeds een aardige film, met hier en daar een inkakmomentje, maar Orson Welles heeft een goede screen presence en het verhaal is onderhoudend genoeg.

Charles Foster Kane is een markant figuur maar hij blijft altijd een beetje een enigma qua persoonlijkheid.

Het enige wat we over hem zien is een flashback naar zijn jeugd waarin hij door zijn ouders wordt meegestuurd met Thatcher, maar verder zien we niet hoe hij is opgegroeid of wat hem gevormd heeft.

In zekere zin is de ongrijpbare persoonlijkheid van Kane natuurlijk de crux van het verhaal, maar als kijker ben je dan weinig persoonlijk betrokken bij hem en was ik een beetje indifferent en weinig meelevend met Kane als hij strugglet met het vinden van geluk en inhoud in zijn leven. Hij is niet per se onsympathiek, maar wel egocentrisch.

Qua camera- en montagetechnieken is zeker te zien dat dit een bijzondere en innovatieve film is voor zijn tijd. Het spelen met montage en perspectief is vernieuwend en maakt dat de film met recht een klassieker genoemd mag worden.

Voor de unieke filmtechnieken en het spel van Orson Welles geef ik wel een 3,75*, een magere 4.

Voor mij is dit zeker niet de grootste film aller tijden. Ik wou hem een keer zien omdat Mank van David Fincher net uit is en dus dacht ik van het zal vast nuttig zijn om Citizen Kane eerst te zien vooraleer ik aan Mank begin. Citizen Kane is volgens mij ook de oudste film die ik tot nu toe gezien heb. Net een jaar ouder dan Casablanca waar ik eigenlijk ook weinig aan vond. Orson Welles debuut heeft misschien veel betekend voor de filmindustrie en de filmgeschiedenis die erna kwam maar ik vond het rise-and-fall verhaal niet bijster interessant. Op zich speelt Orson Welles wel een charismatische man, maar de film voelde bedroevend lang aan. Ik dacht dat het meer een mysterie ging worden naar dat woord Rosebud, maar uiteindelijk gaat de film constant over Kane, net zoals hij enkel aan zichzelf denkt, doet de film dat ook.

Goed geacteerd en geregisseerd door Orson Welles en daar is het dan ook mee gezegd. Niet mijn smaak qua verhaal.

Het is natuurlijk nogal een etiket, de "beste film aller tijden", al lijkt het stokje overgenomen door Vertigo. Ik had Citizen Kane jaren geleden al gezien en vond hem toen goed maar niet overweldigend, en dat blijft eigenlijk zo na deze herziening, al valt het technische vernuft me wat meer op. Het opent mooi met beelden van "Xanadu" en Kane die zijn laatste adem uitblaast, waarna tien redelijk hectische minuten volgen met een information overload als de news reel een overzicht geeft van Kane's leven. Echt rust wordt je als kijker niet gegund want ook daarna volgen de scenes elkaar in rap tempo op- mensen die klagen over trage oude films kunnen niet Citizen Kane bedoelen want het tempo zit er goed in.

De bijzondere, niet-chronologische montage springt in het oog, net als het camerawerk- goed gevonden al die gezichten in de schaduw. Ook: de overtuigende grime. Alleen als grote kale tycoon zag Kane er geschminkt uit, maar verder was hij heel overtuigend als man van middelbare leeftijd, ook geholpen door zijn stramme bewegingen. Verder is er de nodige zwarte humor, met name omtrent de twee mislukte huwelijken, en natuurlijk kan het acteergeweld niet onvermeld blijven, niet alleen van Welles zelf, ook bescheiden bijrollen zoals die van Agnes Moorhead en Everett Sloane komen prima uit de verf. Wat me nu trouwens opviel: het ongeluk waarbij Kane's eerste vrouw en zijn zoon omkomen is een korte voetnoot in de newsreel maar komt daarna niet meer terug, beetje vreemd vond ik dat.

Een film die toch wel sterk verouderd is. De film is vrij episch en heeft mooie shots, maar het verhaal en acteerwerk is toch gedateerd. Orson Welles (als je van de stijl houdt) doet het best goed als Kane. Ik mis een interessante tegenspeler. Daardoor krijg je veel scènes die weinig interessant zijn. Als concept is het wel goed, zeker voor die tijd. En als je de film voor het eerst bekijkt, ga je nog wel mee in het mysterie van Rosebud. Citizen Kane is geen slechte film, maar teert misschien wel iets te veel op de voormalige heiligverklaring als één van de beste films ooit.

Wow die shot van al die zooi op het einde lijkt net op een stad als New York van boven met wolkenkrabbers en zendmasten en compleet volgebouwde zooi. Werkelijk geniale shot. Het einde is een mooie boodschap. De vrouw van Kane kan niet zingen maar krijgt toch geweldige recensies wat veel lijkt op tegenwoordig waarin waardeloze Netflix films vol lof worden geprezen en 5/5 sterren krijgt en de hele bevolking trapt er in. Media is te machtig geworden. Terwijl middelmatigheid alle lof krijgt hebben genieën als Welles totaal geen succes geboekt.

Citizen Kane. Een film (of moet ik zeggen; dé film der films) die bij voorbaat hoogdrempelig aanvoelt, of in ieder geval bij naamassociatie alleen al torenhoge verwachtingen oproept. Verwachtingen die, zou je denken, onmogelijk waar te maken zijn. Het label 'beste film allertijden' zal Citizen Kane over het algemeen geen goed doen, want dat creëert uiteindelijk verwachtingen die geen enkele film die ooit gemaakt is, kan inlossen. Citizen Kane dus ook niet. Maar vond ik dit, de hele status daargelaten, een sterke film? Het antwoord daarop is zonder twijfel een volmondige ja. De eerste tien minuten waren even doorzetten; druk, schreeuwerig, onduidelijk. Ik had al even bang dat het een vermoeiende twee uur zou gaan worden. Maar na die snelle intro vindt regisseur Orson Welles het juiste tempo (hoewel de pacing niettemin snel blijft, zéker voor een film uit 1941). Niet alleen qua tempo voelt de film modern aan, maar vooral ook op vlak van de verhaal- en vertelstructuur. Sterker; veel moderne films zijn hier een stuk minder sterk in dan Kane. Het verhaal wordt opgezet als een soort van mysterie/detective-plot, wat de overkoepelende raamstructuur vormt. Via deze structuur wordt er niet-chronologisch door het leven van Kane gesprongen, en wordt het verhaal en het leven van Kane steeds verder vervolledigd vanuit verschillende perspectieven. Het plot springt heel wat heen en weer en de kijker wordt niet bij het handje genomen, maar toch wordt alles heel helder en duidelijk in beeld gebracht. Ik was in ieder geval écht verbaasd over hoe sterk en modern dit aspect in elkaar zat. Het Rosebud mysterie wordt hélemaal op het einde nog net subtiel onthuld aan de kijker terwijl de personages in het ongewisse blijven; de onthulling is tegelijkertijd simpel en sterk, waardoor het geen verrassing is dat dit ook tachtig jaar later nog blijvende indruk maakt. Bovendien wordt de interessante plotstructuur erg goed ondersteund door een prima spelende Orson Welles, die Kane zowel als jonge, middelbare en oude man geloofwaardig neerzet.

De vernuftige verhaalstructuur is wat mij betreft anno 2021 het sterkste aspect aan Citizen Kane. Ik ben er van op de hoogte dat het op technisch vlak ook een revolutionaire film was, die vele filmtechnieken introduceerde of in ieder geval gangbaar maakte; maar daar heb ik wat minder boodschap aan. De zwart-witfotografie (en het schaduwgebruik) is prima, en vooral de scènes in kasteel Xanadu met de enorm weidse en langgerekte ruimtes maken indruk. Visueel dus allesbehalve achterhaald, maar intussen natuurlijk wel ingehaald. 4*, en tegen mogelijke herzieningen kijk ik zeker niet op.

Ik dacht een top 250 film te kunnen afvinken, maar tot mijn verbazing zit die heel bekende classic er helemaal niet in! Deze film mag dan wel vanuit filmtechnische of academische hoek gezien worden als één van de beste films, ik vond het gezien de reputatie behoorlijk tegenvallen. Citizen Kane heeft wel wat te vertellen ja : dat mensen het beste van zichzelf verliezen door de complexe loop van hun bestaan, dat je eenzaam wordt als je liefde en erkenning probeert af te dwingen bij anderen. Want Kane is in essentie een man die voortdurend wil geliefd worden; kritiek en conflict maakt hem ongelukkig. De politieke chantage tijdens zijn campagne als gouverneur en de onpopulaire opera-carrière van zijn tweede vrouw horen duidelijk tot de donkerste hoofdstukken van zijn bestaan. De karakterschets wordt vanuit verschillende perspectieven verteld, en toont dat achter de schermen, het leven van de grote bekende mediamagnaat ook een tirannieke, ongevoelige en angstige man verbergde.

Er viel wel wat te rapen in deze klassieker, maar het was ook een praterige biografische film met weinig tempo. Maar biografieën over fictieve personages vind ik niet boeiend. Op een gegeven moment verloor ik mijn interesse wat in Citizen Kane en zat ik te wachten of er een verklaring zou komen voor het Rosebud mysterie... Fenomenaal wel dat Orson Welles als prille twintiger zo'n complexe film maakte. Zoiets verwacht je van oudere regisseurs met de nodige levenswijsheid en psychologisch inzicht, niet van een jonge snaak. Welles was duidelijk een ambitieuze vroegbloeier...

Na ruim 10 jaar was deze Citizen Kane nog eens toe aan een herziening. Bij de eerste kijkbeurt was het kwartje niet helemaal gevallen en het grote meesterwerk zag ik er nog niet helemaal in. Bij deze herziening zijn er wel een aantal dingen duidelijk geworden, die bij de eerste kijkbeurt waarschijnlijk niet waren opgevallen. Cinematografisch is dit echt wel een sterke film. De bijzondere camerastandpunten en het schaduwspel zijn echt magistraal. In iedere scène valt er wel iets interessants te zien op dat vlak.

Het verhaal zelf is boeiend genoeg, maar niet hoogstaand. Ondanks dat het hele Rosebud mysterie mooi gebracht wordt door middel van de vertelstructuur, mis ik toch een aantal hoogtepunten doorheen de film om er echt een absolute topper van te maken. Het hele gebeuren rond de opera-carrière van zijn tweede vrouw wordt ook iets te lang doorgetrokken.

Erg stijlvolle film die me wel iets beter bevallen is bij een herziening. Ik verhoog hem wel naar 4*, maar het is eerder een nipte 4*.

4*