Der Ewige Jude (1940)

Zeer kwalijke en walgelijke propagandafilm, waarin het Joodse volk met een rattenplaag met alle destructieve gevolgen van dien wordt vergeleken. Curiositeit: Lang's 'M', waarin Peter Lorre een kinderverkrachter en -moordenaar speelt, was naar het schijnt Hitler's favoriete film. In Der Ewige Jude echter wordt gesteld dat alleen een Jood als Lorre een dergelijke zieke geest kan spelen.

1*.

Tja dat gemiddelde..dat zei me vrij weinig, want waarop beoordeel je zo'n 'film'? Geef je expres een laag cijfer omdat 'dat zo hoort' of is het misschien gewoon heel slecht..

Ik was hier toch wel benieuwd naar, want tja, zoveel zijn hier niet van gemaakt. Bovendien hoopte ik nog wat achterliggende redenen te ontdekken. Ik ging er natuurlijk niet vanuit dat ik een objectieve docu ging zien, maar ik bleef benieuwd.

Grotendeels is het één grote opsomming van Joodse mensen die allemaal vreselijk zouden zijn. Onder andere Einstein, Chaplin en Peter Lorre (de moordenaar in M (1931)) komen langs met al dan niet onderbouwde stellingen.

De personen die genoemd worden zijn (voor zover ik weet) wel allemaal Joods, maar de redenen slaan soms nergens op. Ook bepaalde 'feiten' die genoemd worden slaan werkelijk nergens op, maar dat viel wel te verwachten.

Ik was het met precies één ding eens in deze film.. en dat was de gruwelijke manier van slachten die getoond werd... Te zielig voor woorden en erg gruwelijk, enige moment waar het me onder de huid kroop.

Beeld en geluid is trouwens niet al te best en de Duitse ondertiteling onder de Joodse conversaties heeft men bij het in elkaar zetten niet goed over nagedacht, aangezien dit niet of nauwelijks te lezen was.

Verachtelijke propaganda, want een docu kun je dit niet noemen. Erg moeilijk om er een cijfer aan te hangen.

2.0*

Een ronduit misselijkmakende film. Ik begrijp heel goed dat de nazi's heel ver waren met propaganda en dat dit een belangrijke stap is in de ontwikkeling van de propaganda maar de film geeft ook een enorm naar gevoel mee. Bij Leni Riefenstahl's Triumph des Willens en Hippler's Feldzug im Polen kon ik nog enigzins door het politieke heen kijken dat heeft er vooral mee te maken dat die films een ideaalbeeld proberen te benadrukken. Der Ewige Jude daarintegen is direct extreem haat zaaiend en het meest racistische wat ik ooit op film heb gezien. De film weidt letterlijk haar gehele speelduur aan het zwart maken van de joodse gemeenschap. De cut-up met ratten is wellicht filmisch sterk; ik werd er enkel heel onpasselijk van. Der Ewige Jude is een vreselijke film.

Een van de meest walgelijke voorbeelden van waar propaganda en een beperkte koker-visie toe kunnen leiden. Zou eigenlijk door iedere student journalistiek gezien moeten worden, maar dan met de historische context erbij. Maar geen woorden verder aan vuil maken en hopen dat er nooit meer een tijdperk komt waarin mensen zo blind kunnen zijn...

Ik weet niet goed hoe ik deze film objectief moet beoordelen. Het is propaganda in zijn meest walgelijke vorm en in zekere zin is het knap (en onbegrijpelijk) dat een dergelijke film zoveel mensen heeft kunnen overtuigen.

Wat vooral opvalt is de toon van de film. Werkelijk alles aan deze film is anti-joods. Enige vorm van subtiliteit is nergens te vinden. Het redelijk hoge tempo maakt dat het ook moeilijk wordt om dingen te laten bezinken. Het ene anti-joden statement is nog niet bezonken of we zijn alweer 5 a 6 statements verder. Het eendimensionale karakter maakt dat deze film/documentaire nauwelijks uit te kijken is.

Alleen het stuk over de dierenrechten vond ik wel verrassend. De manier en de context waarin het werd gebracht was ronduit walgelijk maar toch was dat het enige dat bij deze film indruk maakte en wat ik vooraf niet had verwacht.

Historisch gezien vond ik deze film wel een stuk interesaanter dan Jud Suss. De film laat zonder enig compromis zien waar niemand voor zou moeten staan. Het is filmmateriaal dat ons eraan moet helpen herinneren dat er nooit meer zoiets mag gebeuren.

Filmtechnisch verdiend deze film een hogere waardering maar de propaganda ligt zo zwaar op de maag dat ik ervoor kies op de laagste score te geven.

Misselijkmakend.

Deed me toch even denken aan Fitna deze film, met eenzelfde eenzijdige boodschap en een niet al te hoge kwaliteit, al ontbeerde deze gelukkig wel het amateurisme dat dat gedrocht van Wilders te over had.

Het is niet zozeer een documentaire als wel een politiek pamflet. Hoe het ook zij, op beide fronten schiet dit tekort. Het is een overzicht over de Joden, over al hun negatieve eigenschappen; vol complotten over een volk dat de wereld wil heersen en vernietigen. Het werd zelfs lachwekkend toen de verspreiding van Joden werd vergeleken met de verspreiding van ratten. En dat is jammer, want elke geloofwaardigheid, wat ook bij een propagandafilm wil ik dat wel zien. Ook dat eerste gedeelte leek eerder op een natuurdocumentaire - je verwacht elk moment de stem van David Attenborough- al werd hier wel heel selectief beeld gebruikt om een boodschap over te brengen, niet om juist te informeren. Ondanks aardige overzichten van allerlei Joden, percentages binnen allerhande beroepsgroepen, vergelijkingen tot de Hoge Kunsten en Joodse kunst, voorzien van kaartjes, muziek van Bach et cetera: dit alles was ook voor mij niet geloofwaardig meer en zeker niet overtuigend. Daarmee schieten de makers zichzelf in de voeten.

Dat het laatste stuk met de dierenslachtingen wel degelijk sterk was helpt eigenlijk niet meer. Die beelden hebben wel zeggingskracht en geloofwaardigheid en samen met de reacties van Joden in kranten, wederom in beeld gebracht, was een uitstekende onderbouwing voor het punt van de makers. En grappig, dit speelt 70 jaar na dato nog steeds.

Verder erg matig, audiovisueel op enkele momenten na niet memorabel en het schiet vooral zijn doel voorbij. 1,5*.

"Der Relativitätsjude Einstein, der seinen Deutschenhass hinter einer obskuren Pseudowissenschaft versteckte."

Humor. Je moet er maar opkomen om Einstein zo te omschrijven. Moest toch heel hard lachen toen ik dat zinnetje hoorde, was ook erg nodig want ik begon tegen die tijd door de saaiheid in te dutten. Die zin geeft al wel aan hoe laag het niveau van deze propagandafilm wel niet is. De toon is steeds heel serieus, en het mengt keurig leugens met waarheid, een bekende politieke strategie, maar het grijpt daarbij bovendien ook naar fictie om het standpunt bij te staan. Ongetwijfeld vanwege het gebrek aan echte argumenten die de nazigedachte ondersteunen. Maar dat is zoiets als bewijzen dat er marsmannetjes bestaan door stukjes uit Star Wars te tonen... Ook met de teksten uit de Torah slaat het de plank mis, de Torah is immers niets anders dan een deel van het Oude Testament.

En toch zal het vast wel gewerkt hebben bij iedereen die dit soort jodenhaat wou horen. De film heeft voor mijn gevoel richting die groep een opruiende bedoeling, voor wie daar niet voor open stond zal het hooguit twijfel gezaaid hebben (en dat is ook een succes), vooral door het choquerende van de laatste beelden.

Dat de propagandamachine er werk van heeft gemaakt is wel te merken, de film probeert eerst de joden van de ariers te onderscheiden door te wijzen op religieuze, culturele en rassenkenmerken. Nadat dit onderscheid aan de kijker is voorgeschoteld gaat het de joden als een plaag tonen, en wat doe je met plagen? Precies. Ook de laatste beelden wekken weerzin op, ongetwijfeld ook het doel van de film, zodat die weerzin bij de kijker op de joden wordt geprojecteerd i.p.v. op de daad an sich. En hoewel de film dat allemaal wel 'goed' doet (in de zin dat het zijn doel probeert te bereiken), had ik een film met veel meer overtuigingskracht verwacht.

De film waarderen is door het racistische en misleidende karakter heel makkelijk: 0,5*

"This is not a religion - it's a conspiracy against all non-Jews by a sick, deceitful, poisoned race against the Aryan peoples and their moral laws." - Narrator

Kun je verachtelijke films waarderen om hun technisch vakmanschap? Indrukwekkende staaltjes propaganda als Triumph des Willens (1935), of een racistische film als The Birth of a Nation (1915)? Mag je nog genieten van films wanneer de maker bedenkelijk is, zoals in de gevallen van Roman Polanski, Woody Allen, Nate Parker of Bill Cosby? Het zijn soms moeilijke vragen. Ik meen van wel, al is het soms behoorlijk lastig. Het vereist hoe dan ook een zekere aanpassing in de blik, waarmee we naar een film kijken. In het geval van Der Ewige Jude een flinke.

Na de Kristallnacht in 1938 constateerde Hitler dat er niet genoeg draagvlak onder de bevolking was, om het door hem gepropageerde geweld en antisemitisme effectief uit te kunnen voeren. Film was het middel bij uitstek om die publieke opinie vorm te kunnen geven, en Goebbels lanceerde vervolgens een campagne om antisemitisme te promoten. Het Duitse volk zou op die manier zelf oproepen tot geweld tegen de Joden. In 1937 was er al een tentoonstelling geweest met de naam Der Ewige Jude, en een gelijknamig boek. Deze als documentaire vermomde propagandafilm van Fritz Hippler (die aangeeft dat het meer het kindje van Goebbels en Hitler was) ligt in het verlengde daarvan.

De functie van de film was volgens sommigen tweeledig: het moest de parasitaire natuur van het Joodse ras aantonen, en de drastische maatregelen tegen hen legitimeren. We zien dus een opeenstapeling van beelden waarin Joden worden afgebeeld als vies, onbeschaafd, onbetrouwbaar, manipulatief, abnormaal en verdorven. Zelfs Fritz Langs M (1931) wordt aangehaald, waarbij geponeerd wordt dat ‘de Jood Peter Lorre een kindermoordenaar speelt met de notie dat niet de moordenaar schuldig is, maar zijn slachtoffer, waarmee een normale rechtsgang verwrongen wordt, door een sympathiek portret van een crimineel.’ En dat gaat een uur zo door.

De film werd wat lauw ontvangen na het populaire Jud Süß (1940), dat de walgelijke boodschap slim verpakte in een aangrijpend drama, wat Goebbels verkozen aanpak was. Hitler zelf prefereerde een meer rechtstreekse aanval, zoals in deze film. Het is al met al verachtelijke materie, en hoe beoordeel je dat? Gelukkig maakt Der Ewige Jude het ons makkelijk, want het heeft naast de (film)historische waarde als propagandafilm die je kunt analyseren, niet zoveel te bieden.

2*