Tatami (2023)

Wat een goede film zeg. Prachtige cinematografie, mooie soundtrack, en ijzersterk acteren van Arienne Mandi en Zar Amir Ebrahimi. Een boos makend, spannend, schokkend en ontroerend verhaal over moed, en kiezen voor vrijheid. Aanrader! Cinema op zijn best.

Ik ben het volledig eens met Hannibal. Dit beklemmende relaas met noir-tonen weet me nu nog steeds niet los te laten. Dat komt zowel door het onderwerp als de manier waarop dat gebracht wordt. Het script wordt in schitterend zwart-wit in beeld gebracht en de volledige speelduur lang zat ik aan het scherm gekluisterd. Het erge is dat de onmogelijke keuze van Leila er een is die atleten vandaag de dag nog steeds moeten maken.

Mijn volledige recensie is hier te vinden.

Wat een tegenvaller, deze film.

Het flinterdunne draadje (belangrijk en urgent, laat dit gezegd zijn) wordt 105 minuten lang opgeblazen met pompeuze muziek. Onnavolgbare judopartijen moeten een smoel krijgen door een Amerikaanse commentaarstem die meent een bokspartij te verslaan. Van dik hout ontrolt een voorspelbaar verloop en voor wie het nóg niet weet, vat het slot alles nog even samen: Islamitische sporters staan voor een onmogelijk dilemma.

Een documentaire over dit onderwerp had wellicht meer recht gedaan aan deze actuele problematiek.

Voormalige topjudoka Maryam Ghanbari [Zar Amir Ebrahimi] is coach van het damesteam dat namens Iran deelneemt aan het wereldkampioenschap worstelen in Tbilisi, Georgië. Leila Hosseini [Arienne Mandi] is niet de topfavoriet in haar gewichtsklasse, maar verkeert in vorm en hoopt op een medaille. Gesteund door haar echtgenoot [Ash Goldeh], die samen met familie en vrienden het toernooi per televisie vanuit Teheran volgen, wint ze haar eerste twee wedstrijden op overtuigende wijze. Maar dan krijgt Maryam per telefoon opdracht van de Iraanse worstelfederatie om Leila terug te trekken uit het toernooi, omdat ze onder geen beding mag vechten tegen de Israëlische favoriet Shani Lavi [Lir Katz]. Maryam verzet zich, maar ontdekt al snel dat Iran bereid is om intimidatie en bedreiging te krijgen om Leila’s titeldroom te verwoesten. De Israëlische Guy Nattiv schreef het scenario met de Iraanse Elhem Erfani en co-regisseerde met de uit Iran verbannen Française Ebrahimi. Vroeg in de film zien we dat Leila en haar Israëlische rivale op goede voet met elkaar staan. Het belang van sport in een notendop. Maar dit gaat vooral over vrouwen die gelijktijdig op twee totaal verschillende fronten moeten strijden. Cinefiel Martin Scorsese zal ongetwijfeld genieten van de door Raging Bull geïnspireerde judoscènes en van Mandi’s overdonderende acteerwerk in een film waarin vrouwen (ook de twee toernooileiders zijn vrouwen) laten zien wat ze kunnen bereiken als ze samen strijden voor hun waardigheid en hun idealen. De ontknoping is verrassend, maar ook een beetje een anticlimax.

Geweldige film over individuen die leven in en tegen een compleet gestoord land met een compleet gestoorde ideologie. Hoewel dat deels universeel is (noem maar enige dictatuur, Noord-Korea iemand?) is dit deels heel specifiek op de islam waar het vrouwen veel en veel zwaarder treft dan mannen. Ja, ook een man zou niet tegen een Israëliër hebben mogen strijden (dat is al vaker gebeurd, in meerdere sporten) maar er zitten genoeg momenten in die specifiek op vrouwen zien, vooral als ze de hoofdoek eindelijk afdoet; dat toont duidelijk dat dit om vrouwenonderdrukking gaat. Maar ook zeker het slotwoord - zelden een prent in de Nederlandse filmhuizen gezien die zich zo expliciet uitspreekt tegen de religie van de mohammedanen.

En hoewel de boodschap en thema zeker een krachtig onderdeel zijn van de film en zelfs tot ontroering leidden bij mij als de hoofdrolspeelster (geweldig en indringend gespeeld door Mandi waarbij de wanhoop van het gezicht te lezen valt) tot een huilbui komt bij twee hoge vrouwelijke piefen van de judobond zit dit ding filmisch gewoon prachtig in elkaar. Gefilmd in schitterend contrastrijk zwart-wit met vooral heel veel zwart (deze film moet er gewoon zo uitzien) maar ook ondersteund door een pompende soundtrack die het gevoel van stress perfect ondersteunt. Ook de judogevechten zijn lekker intensief, hoewel veel intensiever dan tegenwoordig (toch een wat statische sport de laatste jaren), en het is leuk eens judo te zien in plaats van een zoveelste film rond boksen. De momenten buiten de tatami in de coulissen zijn gewoon leuk voor het beeld dat ze geven.

Wat de film ook zo goed maakt zijn kleine momenten die niet direct opvallen. De hele film door hoor je commentaar van de Britse televisie, twee mannen die sowieso geen weet hebben van wat er allemaal speelt. Maar het wordt wel geestig als ze iets roepen dat de judoka wordt toegeschreeuwd door de coach dat ze moet oppassen en zich moet losrukken terwijl de coach precies het omgekeerde roept en dat de judoka goed erin staat en moet aanvallen.

Wat de film goed doet is je als kijker aan het denken zetten. Wat zou je zelf doen? De judoka is een heldin vind ik en dapper, maar haar coach die wel wil inbinden voor het regime is niet per se laf. Je snapt haar afweging en die snap je zelfs heel goed (ik denk dat de meesten daarvoor kiezen, want ook je familie wordt gepakt). Zelfs de dreigende diplomaat zou ook zomaar eens in hetzelfde parket kunnen zitten. Maar goed, gozers met zo’n baard vertrouw ik sowieso niet – mannen met een volle baard hebben überhaupt iets te verbergen.

Nee, de film is niet perfect. Het hele verhaal, vooral de strijd tussen coach en sportster is echt wel iets te gescript. Maar doordat de film filmisch zo goed in elkaar steekt maakt dat uiteindelijk weinig uit. Dat eindshot in Parijs met allemaal vrouwen in de bus met de haren vrijelijk in de nek hangend (als tegenhanger van dat shot aan het begin waar ze allen met hoofddoek bepakt zijn in de Iraanse bus) had makkelijk vals sentiment kunnen zijn, maar met dit thema voelt dit volledig oprecht aan. 4,5*.

Sport hoort een apolitiek gebeuren te zijn waarbij de prestatie en fairplay het belangrijkste zijn. Helaas zijn er landen als Iran of ook China die menen dat ze internationale competities kunnen misbruiken voor politieke statements. In het geval van Tatami gaat het over de niet-erkenning van Israël als staat.

Een uiterst sober gehouden drama in 4:3 aspect ratio zoals de oude films, in zwart wit. De hele film speelt zich af op een wereldkampioenschap judo voor vrouwen, waar Leila Hosseini vastbesloten is om goud te halen. Daarna neemt de politieke druk alsmaar toe tijdens de competitie. Stel je voor dat je zo moet presteren terwijl je familieleden aan het thuisfront bedreigd worden.

Eerlijk gezegd verwachtte ik er meer van. Het wordt allemaal veel te lang en droog uitgerokken, en met judo heb ik ook al niks. De verwijten tegenover Iran zijn zelfs redelijk oppervlakkig want er gebeuren wel ergere dingen in het land die veel walgelijker zijn en waarover ook betere films bestaan (de films van Farhadi, Stoning of Soraya M etc). Als thriller wil het niet werken. Iran zal in ieder geval niet wakker liggen van deze film, die bovendien gefilmd is door een naar Frankrijk geëmigreerde Iraanse en een Israëli.

Sterke film over hoe het Iraanse regime invloed uitoefent op een judoka en haar coach om te stoppen met vechten omdat de kans reëel is dat ze tegen een Israëlische zou moeten vechten en het gezichtsverlies voor het regime te groot zou zijn mocht het verkeerd aflopen. Ik zag al diverse films over het Iraanse regime en allen weten ze me te raken, hoewel het thema veelal steeds over de onderdrukking van de vrouw gaat.

Gebaseerd weliswaar op het verhaal van de mannelijke judoka Mollaei, maar de regisseurs kozen ervoor vrouwelijke judoka's te casten. De coach kwam me bekend voor en speelde de hoofdrol in het eveneens bijzonder sterke en bekroonde Holy Spider (Film, 2022). Ik beoefende vroeger zelf judo en de sport is me zeer genegen, dat hielp wel om tijdens elke match op het puntje van mijn stoel te zitten.

Moeilijk om de werkelijke intenties van het regisseursduo in te schatten. Ik was wat verbaasd over het hoofddoeken issue op het eind. De regisseurs lijken er een statement van te maken in navolging van de ontaarde protesten in Iran na de dood van Mahsa Amini, een jong meisje die haar hijab niet (tijdig) droeg. Moeilijk om in de hoofden van Leila en Maryam te kruipen, maar ik vond het wel opmerkelijk.

Beklemmend en indringend. Het went nooit. Weer eentje die toch nog enkele dagen door mijn hoofd zal malen. Het dilemma waarvoor deze vrouwen stonden valt moeilijk te vatten.

Leila is een Iraanse judoka, die onder immense druk van het Iraanse regime staat om zich terug te trekken uit een toernooi om een Israëlische tegenstander te vermijden. Dit dwingt haar tot moeilijke morele keuzes. Zij en haar familie worden op een laffe manier gechanteerd.

De film belicht niet alleen de politieke dimensie, maar ook de persoonlijke strijd om integriteit en ambitie te behouden. De zwart-witcinematografie en het 4:3-beeldformaat versterken de isolatie en spanning van de personages. De acteerpestaties zijn overtuigend en de regie meeslepend. Het verhaal, hoewel fictief, is geïnspireerd door echte dilemma’s die veel Iraanse atleten ervaren. “Tatami” slaagt erin om een universeel relevant thema met esthetische precisie en emotionele diepgang te presenteren, wat het een gedenkwaardige filmervaring maakt. Een aanrader.

Goeie film die zich afspeelt tijdens de wereldkampioenschap judo voor vrouwen. Sport en politiek zijn vaak met elkaar verbonden en deze film is daar duidelijk een voorbeeld van. Goed opgebouwd (de film speelt zich af tijdens het toernooi met korte flashbacks waarbij de druk op het hoofdpersonage wordt opgevoerd), en ook mooi in beeld gebracht in zwart/wit. Wel een beetje eentonig.

Zeer intense en gelaagde film die verschillende onderwerpen wil aansnijden en hier op bewonderenswaardige wijze in slaagt. De politieke issues, het sportelement, het familieaspect en ook nog de kant van de Internationale Judobond. Het ene moment zit je op het puntje van je stoel tijdens een judopartij (zeer sterk in beeld gebracht), het andere moment omdat de man en het kind van de judoka hun huis moeten ontvluchten. De zwart-wit beelden geven alles een sfeervol en naargeestig gevoel. Complimenten ook voor het sublieme camerawerk.

Het acteerwerk van Mandi (Net The Night Agent seizoen 2 uitgekeken en hierin was ze ook geweldig) en Ebrahimi (ook één van de regisseurs) is fenomenaal. Het politieke aspect wordt zwart-wit gebracht, maar helaas gebaseerd op de realiteit. Hoewel de laatste scene wel heerlijk ambigu en cynisch is (Hosseini moet het als neutrale judoka opnemen tegen een Iraanse judoka, terwijl het land een jaar geleden geschorst is voor het onder druk zetten van haar sporters en familieleden. Of erger.).

Twijfel tussen 3.5* en 4*. Voor nu 3.5*, maar al wel één van de betere films van het jaar.