Tatami (2023)

Vanaf 22 augustus 2024 in de bioscoop (Cinéart)

Wat een goede film zeg. Prachtige cinematografie, mooie soundtrack, en ijzersterk acteren van Arienne Mandi en Zar Amir Ebrahimi. Een boos makend, spannend, schokkend en ontroerend verhaal over moed, en kiezen voor vrijheid. Aanrader! Cinema op zijn best.

Ik ben het volledig eens met Hannibal. Dit beklemmende relaas met noir-tonen weet me nu nog steeds niet los te laten. Dat komt zowel door het onderwerp als de manier waarop dat gebracht wordt. Het script wordt in schitterend zwart-wit in beeld gebracht en de volledige speelduur lang zat ik aan het scherm gekluisterd. Het erge is dat de onmogelijke keuze van Leila er een is die atleten vandaag de dag nog steeds moeten maken.

Mijn volledige recensie is hier te vinden.

Wat een tegenvaller, deze film.

Het flinterdunne draadje (belangrijk en urgent, laat dit gezegd zijn) wordt 105 minuten lang opgeblazen met pompeuze muziek. Onnavolgbare judopartijen moeten een smoel krijgen door een Amerikaanse commentaarstem die meent een bokspartij te verslaan. Van dik hout ontrolt een voorspelbaar verloop en voor wie het nóg niet weet, vat het slot alles nog even samen: Islamitische sporters staan voor een onmogelijk dilemma.

Een documentaire over dit onderwerp had wellicht meer recht gedaan aan deze actuele problematiek.

Twee stemmen. Allebei Brits .Deze mening kan ik me voorstellen. Maar de vertelling van de film kwam juist heel goed bij me binnen.

Ademloos gekeken. Nou ja, figuurlijk dan.

Vroeger zelf op judo gezeten (40 jaar geleden ofzo), en lang wel een beetje gevolgd, maar sinds enkele jaren (en zeker sinds Parijs 2024) vond ik er niks meer aan.

Maar deze film laat wel hele mooie spannende partijen zien. Zwaar overdreven natuurlijk.

Enfin. Daar gaat deze film helemaal niet over.

Deze film gaat over hoe het Iraanse regime het volk probeert te bezitten, en met name het vrouwelijke deel van het volk. [edit: nee, niet eens met name het vrouwelijke deel, dit had ook mannelijke judoka's kunnen overkomen.]

De manier hoe de Iraanse judodelegatie de machthebbers tegemoet wil komen is heel geloofwaardig. De opstand van Leila is gedenkwaardig, maar vergeet ook de rol van haar man niet. Die is ook zeer moedig en sensationeel. Leila en haar man zijn helden, sommige anderen zijn moedig, en velen zijn laf, of nog erger dan dat.

Maar zo is de mensheid, denk ik wel eens. In sombere momenten.

En dan is "laf" in dit geval betrekkelijk. Als je wordt bedreigd en je familie (je kinderen!) gevaar loopt, en je geeft toe aan de eisen van je bedreigers, ben je dan laf? Dit is wat de film zo goed maakt, dat je je constant afvraagt wat jij in dit geval zou doen. Op welk punt zou jij breken en toegeven? Is Leila meer held dan Maryam, die het al eerder heeft meegemaakt, en haar familie wil beschermen, ze heeft gezien waartoe het regime in staat is? Leila's familie, hoe gaat het daar nu mee? Die zijn opgepakt. De lafheid zit wat mij betreft voornamelijk in het regime, en de klootzakken die deze vertegenwoordigen en deze vrouwen bedreigen.

Mooi dat je 5* geeft, kunnen er wat mij betreft niet genoeg zijn.

Met laf had ik het niet over de selectie judoka's, maar over bijvoorbeeld die diplomaat met zijn zogenaamde selfie.

Edit: verder, wat ik zou doen is niet relevant. Ik bevind me in een totaal andere situatie, met geen contact met familie en geen contact met mensen die ooit vrienden waren. Ik zou moeiteloos voor mezelf kunnen kiezen. Ik snap dat Leila en Maryam in een andere situatie zitten. Toch zou ik denk ik doen wat Leila gedaan heeft. Als niemand tegen het regime op staat, zal het ook nooit vallen. Toch vallen dergelijke regimes uiteindelijk wel, omdat er mensen tegen op staan. Niet altijd succesvol natuurlijk, maar ook zo is het leven. Je hebt niet altijd succes. Soms vecht je keihard, wilt niet opgeven (niet aftikken op de mat) al stik je bijna, en verlies je uiteindelijk toch 'gewoon' in de kwartfinale.

Uiteraard, maar we kennen zijn achtergrond niet. Het kan lafheid zijn, maar ook kwaadaardigheid, of beide. Of misschien probeert hij ook zijn familie te beschermen, hij werkt ook in opdracht.


Misschien niet relevant, maar wel interessant, vind ik. Je zal maar wél in zo'n situatie zitten. En je hebt wél familie die je dierbaar is en bedreigd wordt. Het zijn dingen waar ik over nadenk na het zien van deze film, ook al heb ik het privilege dat ik niet in hun situatie zit en in een vrij land woon.


Het liefst zou ik zeggen dat ik dat ook gedaan zou hebben, maar dat weet ik pas als ik in die situatie zou zitten, en ik wil niet hypocriet zijn, want ik sta ook niet elke week op de Dam om tegen de oorlog in Gaza of tegen de onderdrukking van vrouwen in Iran te demonstreren, ik bezet de Tweede Kamer ook niet omdat ik onze extreemrechtse regering een gevaar voor het land vind. Ik heb idealen en wil er ver voor gaan om die te bereiken, maar heb tevens mijn grenzen met hoe ver ik zou gaan om er voor te strijden. Die grens ligt bij iedereen ergens anders maar er is altijd een grens.


Ja, mooi gezegd. Zo is het.

Belangrijkste is dat ik "denk" dat ik zo zou reageren zoals ik zeg. Zeker weten doe je het pas als je zelf echt in die situatie zit. Dat is voor mij en, als ik zo vrij mag zijn, voor jou, gewoon niet echt voorstelbaar. Maar het is inderdaad zeker goed er over na te denken, en dat doe ik dan ook, al laat ik dat misschien niet zo blijken.

Omdat het voor ons zo onvoorstelbaar is, ga ik erover nadenken, en juist daarom heeft de film zoveel indruk gemaakt.

In elk geval door er even over te praten op dit forum, denken we er allebei weer goed over na, denk ik. Voor mij is deze film op dit moment de nummer twee van het jaar. Net na "All Of Us Strangers".

Een van de beste films, voor mij, tot nu dit jaar.

Spannend, op puntje van de stoel bijna gedurend de hele film; ook hoe loopt het af.

En natuurlijk dat nare Iraanse regiem, gaat de democratie en vrije meningsuiting het ooit ‘winnen’ daar?

Maar, even na afloop ook wat ambivalent: niet enkel de beelden in zwart-wit, maar ook het het hele thema, het regiem versus het individuele belang. Beetje makkelijk, ook met wie je je identificeert.

Mis enige gelaagdheid, diepere spanning; zo zwart-wit is het eigenlijk nooit…

Ik ben bang dat het in Iran wel zo zwart wit is. Het regime daar tolereert heel weinig en zeker nuances worden daar niet toegelaten. Je doet wat er gezegd wordt, of je hebt hele grote problemen. En om te doen wat er gezegd wordt zijn er hele diepgaande pressiemiddelen. Dat laat deze film goed zien, maar dat weet je ook als je je laat informeren over de werkelijkheid in Iran.

Goed punt! Hoewel de film dan ook niet de intentie heeft om je te laten identificeren met ofwel het individu of het grote boze regime (natuurlijk sta je als kijker aan de kant van de judoka, en van haar lieve familie), is de situatie zoals het is. Zwart-wit, ja, absoluut. Dat Iran geen vrij land is weten we allemaal, maar hoe ga je hiermee om, hoe ver gaan beide partijen? Ook het Iraanse regime is voorzichtiger dan ze zou willen want de wereld kijkt mee.

De wereld geeft steeds meer vrijheid aan het Iraanse regime. De morele status van 'het westen' is sinds Trump (stapt uit het atoomverdrag, laat een Iraanse generaal vermoorden), Israel (hypocrisie van het westen is duidelijk) en de oorlog in Oekraïne, waar Rusland een metaforische bom onder de wereldvrede geplaatst heeft, juist vrijwel verdwenen. En als het westen geen morele status meer heeft, dan kan Iran doen wat het wil. Altijd wel vrinden te vinden op het internationale speelveld.

Ja, ook zeker een goed punt. Het toernooi speelt zich af in Georgië, op de grens van Europa. In Iran zou ze zonder twijfel vogelvrij zijn geweest en zou ze binnen no-time gevangengezet worden, of erger. Op buitenlands grondgebied zullen ze iets 'diplomatieker' moeten handelen in de vorm van bedreigen. Totdat dat ook niet meer helpt en alle remmen los gaan.

Voormalige topjudoka Maryam Ghanbari [Zar Amir Ebrahimi] is coach van het damesteam dat namens Iran deelneemt aan het wereldkampioenschap worstelen in Tbilisi, Georgië. Leila Hosseini [Arienne Mandi] is niet de topfavoriet in haar gewichtsklasse, maar verkeert in vorm en hoopt op een medaille. Gesteund door haar echtgenoot [Ash Goldeh], die samen met familie en vrienden het toernooi per televisie vanuit Teheran volgen, wint ze haar eerste twee wedstrijden op overtuigende wijze. Maar dan krijgt Maryam per telefoon opdracht van de Iraanse worstelfederatie om Leila terug te trekken uit het toernooi, omdat ze onder geen beding mag vechten tegen de Israëlische favoriet Shani Lavi [Lir Katz]. Maryam verzet zich, maar ontdekt al snel dat Iran bereid is om intimidatie en bedreiging te krijgen om Leila’s titeldroom te verwoesten. De Israëlische Guy Nattiv schreef het scenario met de Iraanse Elhem Erfani en co-regisseerde met de uit Iran verbannen Française Ebrahimi. Vroeg in de film zien we dat Leila en haar Israëlische rivale op goede voet met elkaar staan. Het belang van sport in een notendop. Maar dit gaat vooral over vrouwen die gelijktijdig op twee totaal verschillende fronten moeten strijden. Cinefiel Martin Scorsese zal ongetwijfeld genieten van de door Raging Bull geïnspireerde judoscènes en van Mandi’s overdonderende acteerwerk in een film waarin vrouwen (ook de twee toernooileiders zijn vrouwen) laten zien wat ze kunnen bereiken als ze samen strijden voor hun waardigheid en hun idealen. De ontknoping is verrassend, maar ook een beetje een anticlimax.

In mijn optiek gaat deze film nadrukkelijk over de onderdrukking van vrouwen. Nader staat symbool voor de moderne man in Iran, die zijn vrouw ziet en behandelt als een gelijke en er geen enkele probleem heeft om voor zijn zoon te zorgen zodat zij haar sportieve ambities waar kan maken.

De overige mannen zijn grotendeels onzichtbare onderdrukkers. Het is geen toeval dat Leila's vader degene is die haar moet overhalen om te stoppen en dat haar moeder buiten beeld blijft.

En de twee officials die Laila en Maryam helpen zijn ook vrouwen. De symboliek van het moment waarom Leila haar verstikkende hoofddoek afwerpt en haar haar besluit te dragen zoals ze zelf wil, is toch een expliciete verwijzing naar Mahsa Amini
en de golf van protesten die volgden op haar executie?

En er is nog een reden waarom ik niet geloof dat dit mannelijke judoka's had kunnen overkomen. Iraanse Vrouwen die succesvol zijn in sport (en met name vechtsport) zijn een potentiële bedreiging voor de bestaande orde. Opgave betekent voor Leila dat ze terug moet naar haar gouden kooi, dat ze mannen de wet voor laat schrijven en dat ze meisjes in Iran niet kan laten zien waar toe ook zij in staat zijn. Voor zowel Leila als voor Iran is de inzet veel hoger dan voor een man.

Ik ben benieuwd hoe vrouwen de film interpreteren.

Tatami lijkt (of is) een pamflet om de recente moedige opstand van Iraanse vrouwen tegen het orthodoxe religieuze systeem te steunen, want het is pijnlijk om te zien hoe de harde hand van de leiders ingrijpt in de levens van Iraanse vrouwen. Toxic. De recente opstanden van vrouwen werden als verwacht hard neergeslagen, maar het blijft daar broeien, en hopelijk gaat de zon weer schijnen voor het mooie Iraanse volk dat zoals iedereen ook op zoek is naar geluk en harmonie. Israel is staatsvijand nummer 1 voor het meedogenloze Iraanse regime en vormt de belangrijkste reden dat onze helden Leila op een gegeven moment niet verder mag vechten op een officieel Judo WK. Het verhaal dat zich vervolgens ontspint is helder, spannend, urgent, en bovendien geschoten in prachtig zwart-wit. Een van de betere films dit jaar. Zien!

Geweldige film over individuen die leven in en tegen een compleet gestoord land met een compleet gestoorde ideologie. Hoewel dat deels universeel is (noem maar enige dictatuur, Noord-Korea iemand?) is dit deels heel specifiek op de islam waar het vrouwen veel en veel zwaarder treft dan mannen. Ja, ook een man zou niet tegen een Israëliër hebben mogen strijden (dat is al vaker gebeurd, in meerdere sporten) maar er zitten genoeg momenten in die specifiek op vrouwen zien, vooral als ze de hoofdoek eindelijk afdoet; dat toont duidelijk dat dit om vrouwenonderdrukking gaat. Maar ook zeker het slotwoord - zelden een prent in de Nederlandse filmhuizen gezien die zich zo expliciet uitspreekt tegen de religie van de mohammedanen.

En hoewel de boodschap en thema zeker een krachtig onderdeel zijn van de film en zelfs tot ontroering leidden bij mij als de hoofdrolspeelster (geweldig en indringend gespeeld door Mandi waarbij de wanhoop van het gezicht te lezen valt) tot een huilbui komt bij twee hoge vrouwelijke piefen van de judobond zit dit ding filmisch gewoon prachtig in elkaar. Gefilmd in schitterend contrastrijk zwart-wit met vooral heel veel zwart (deze film moet er gewoon zo uitzien) maar ook ondersteund door een pompende soundtrack die het gevoel van stress perfect ondersteunt. Ook de judogevechten zijn lekker intensief, hoewel veel intensiever dan tegenwoordig (toch een wat statische sport de laatste jaren), en het is leuk eens judo te zien in plaats van een zoveelste film rond boksen. De momenten buiten de tatami in de coulissen zijn gewoon leuk voor het beeld dat ze geven.

Wat de film ook zo goed maakt zijn kleine momenten die niet direct opvallen. De hele film door hoor je commentaar van de Britse televisie, twee mannen die sowieso geen weet hebben van wat er allemaal speelt. Maar het wordt wel geestig als ze iets roepen dat de judoka wordt toegeschreeuwd door de coach dat ze moet oppassen en zich moet losrukken terwijl de coach precies het omgekeerde roept en dat de judoka goed erin staat en moet aanvallen.

Wat de film goed doet is je als kijker aan het denken zetten. Wat zou je zelf doen? De judoka is een heldin vind ik en dapper, maar haar coach die wel wil inbinden voor het regime is niet per se laf. Je snapt haar afweging en die snap je zelfs heel goed (ik denk dat de meesten daarvoor kiezen, want ook je familie wordt gepakt). Zelfs de dreigende diplomaat zou ook zomaar eens in hetzelfde parket kunnen zitten. Maar goed, gozers met zo’n baard vertrouw ik sowieso niet – mannen met een volle baard hebben überhaupt iets te verbergen.

Nee, de film is niet perfect. Het hele verhaal, vooral de strijd tussen coach en sportster is echt wel iets te gescript. Maar doordat de film filmisch zo goed in elkaar steekt maakt dat uiteindelijk weinig uit. Dat eindshot in Parijs met allemaal vrouwen in de bus met de haren vrijelijk in de nek hangend (als tegenhanger van dat shot aan het begin waar ze allen met hoofddoek bepakt zijn in de Iraanse bus) had makkelijk vals sentiment kunnen zijn, maar met dit thema voelt dit volledig oprecht aan. 4,5*.

Mooie recensie mjk87, maar toch heb ik nog een opmerking:

Ik denk niet dat de film per se een aanklacht is tegen de Islam, maar wel tegen het regime dat de Islam gebruikt om vrouwen in hun vrijheid te bepreken. De mederegisseuse, die de coach in dit verhaal speelt, (Zar Amir Ebrahimi) had ook de hoofdrol in nog zo'n geweldige maar ook zo beklemmende film Holy Spider, die ging over een man die sekwerkers meenam om ze te vermoorden, omdat deze vrouwen 'haram' zouden zijn en niets anders dan de dood verdienden. Individuele acties, die door geschifte lui van het regime werden toegejuigt. Ik heb zelf helemaal niks met religie, maar toch denk ik dat deze films zich meer tegen het regime keren dan tegen de religie an sich.

Het afdoen van de verstikkende hoofddoek zou je op kunnen vatten als expliciete kritiek op de Islam, maar mijns inziens toch nog meer op het regime. Voor de Iraanse revolutie van 1978 was de hoofddoek totaal geen issue in Iran, bijna geen enkele vrouw droeg er één, sterker nog: Iran leek wel één groot Woodstock, hoewel het ook toen wel degelijk een islamitisch land was.

Ik hoop dat dit een grap is, en deze opmerking niet vanuit een afkeer jegens moslims is ontstaan. Zoals ik al zei, ik heb zelf niks met religie, maar laat, ongeacht hoe ik er persoonlijk over denk, dergelijke generaliserende opmerkingen liever achterwege.

'

Dat mannen met baarden iets te verbergen hebben is al een grap uit mijn tijd van VWO 2 (we hadden toen een docent Nederlands met een volle baard) maar het zijn wel vaak mannen met baarden in die contreien die wel even bepalen wat vrouwen wel en niet mogen en moeten doen. Niet voor niets heeft de man van Leila ook een wat modernere driedaagsbaard, hij oogt direct sympathieker. Zo'n volle baard geeft mij wel een bepaald unheimisch gevoel bij een thema als dit.

En ik zag hier echt wel islamkritiek in. Die hoofddoek is weliswaar opgelegd vanuit de regering maar komt niet uit de Perzische cultuur. En zeker, het verschilt per land en per regime hoe men tegen vrouwen aankijkt maar het zijn wel meer landen en regimes in dat gebied die vrouwen behoorlijk achterstellen. (Even los daarvan lijkt het de afgelopen 50 jaar veel strenger te zijn geworden, want inderdaad in films en boeken van vroeger leek dat gebied beduidend progressiever. Geen idee of mijn gevoel daarin klopt en wat de redenen zijn, iemand zou dat eens moeten onderzoeken eigenlijk). En het zijn ook niet altijd regimes maar soms ook gewoon de familie. Dat kan niet toevallig alleen maar kwaadaardige regimes zijn, daar moet dan een gedeelde ideologie achter zitten. Lale Gül schreef hier in Nederland 3 jaar terug ook al een prima boek over.

Dan ga ik er toch in mee, en is er kritiek op zowel de Islam als op het regime.

Het lijkt wel het jaar van de vierkante film!

Hoofdzonde numero 1 wat mij betreft voor het filmmaken.

Leren ze dat op de filmacademie, benauwende filmrealiteit creëren…? Halveer het beeld… Alleen werkt dat niet, het doet altijd afbreuk aan de filmbeleving…waarom ga ik anders naar de bioscoop…?

Ik vind het een zwaktebod eerlijk gezegd, de Iraanse realiteit is al benauwend genoeg daar heb je geen misplaatste filmtruukjes voor nodig

Zwart-wit ook zoiets, geen toegevoegde waarde hier.

Verder best een aardige film, alleen afgeleid door dit soort zaken.. de sportcommentator vond ik ronduit irritant.

Blij dat ik de filmzaal weer mocht verlaten…

Had je ook nog iets inhoudelijks te melden, of probeer je dat te verbergen achter argumenten die zogenaamd van technische aard zijn?

Gewoon een vraag hoor.

Had je ook nog iets inhoudelijks te melden, of probeer je dat te verbergen achter argumenten die zogenaamd van technische aard zijn?

Gewoon een vraag hoor. [/quote]

Ook goedenavond Graafmachine. Verbergen…huh?! Ik deel gewoon mijn filmervaring…

De vorm zat de film danig in de weg in dit geval.. Ik vond het verder ook best voorspelbaar, eenmaal begonnen, op het saaie af….

[/quote]

Of je je filmervaring deelt boeit me niet zo, je deelt vooral je ervaring over de wijze waarop de film vormgegeven wordt. Ik noem dat geen filmervaring, maar filmvormgevingervaring. Maar het is mij verder ok hoor. Ik kijk wel weer verder, net als jij.

Wat een rare aanval is dit (Zo komt het bij mij tenminste over).

Iemand kan toch gewoon de film anders ervaren dan jij en dit delen op een filmforum? Bij een filmervaring hoort toch ook zeker hoe de film wordt vormgegeven? En als die vormgeving je niet aanstaat of zelfs irriteert kan ik me voorstellen dat dit ook effect heeft op de beleving, en op hoe je de fim uiteindelijk waardeert. Ik vond vooral het zwart-wit in deze film erg sterk en dit gaf het totaal wat mij betreft een meerwaarde. Voor een ander kan dit een afbreuk zijn. Soit.

Hoe het op jou over komt is niet mijn pakkie an. Ik ervaar dat jij wel vaker puur op je eigen gevoel een bericht interpreteert en daar dan een waarheid op plakt. Moet je misschien afleren, of anders ga je er maar mee door.