The Square (2017)

Beetje een non-film.

Ik weet achteraf niet eens zo goed wat deze film nu juist wou bereiken, maar ik zie dat het van dezelfde regisseur als Turist is, dus dat had ik wel een beetje kunnen verwachten. Ik zie de film wel wat proberen, maar er lijkt echt niks te werken en ondertussen ploetert de film maar verder, 150 minuten lang.

Ik hou verder ook niet zo van kunst over kunst. Films over films, kunstfilms over de kunstwereld, vaak vallen die erg tegen vind ik. Sowieso is de kritiek op het kunstwereldje ondertussen even cliché als de punten waarop kritiek gegeven wordt. Ook de maatschappijkritiek die veelvuldig aangestipt wordt voelde erg plichtmatig aan. Beetje dezelfde onzin die telkens weer opgerakeld wordt, hoe vaak kan je eenzelfde punt blijven herhalen?

Hoeft niet zo erg te zijn als de film verder wat te bieden heeft, maar qua regie vond ik het vaak nogal klungelig. Vooral enkele massascenes vielen negatief op, waarbij de massas erg stroef en fake oogden. Maar ook enkele esthetische pogingen vallen in het water, zoals het tollende shot opwaards in het trappenhalletje. Op zich kan zo iets gaaf zijn, maar niet in z'n lelijke, te kleine traphal met wat chaotische kinderen die achter pa naar boven hollen.

Ook de luchtigheid kon ik verder maar moeilijk plaatsen. Er zit zeker een komische ondertoon in deze film, maar ik vond het echt nergens grappig. In dat opzicht deed het me wat aan Toni Erdmann denken. Zal wel een publiek voor zijn, ik zie ook wel dat de er komische bedoelingen zijn, maar de humor ontgaat mij.

Ach ja, dan duren 150 minuten gewoon erg lang. Acteerwerk is nog wel degelijk en het feit dat de film moeilijk in z'n kaarten laat kijken zorgt er in ieder geval voor dat je wel blijft kijken naar wat er volgt, maar eens afgelopen is het vooral teleurstelling die overheerst.

1.5*

Ik vind dingen van deze film. De eerste anderhalf uur vond ik echt geweldig. De ongemakkelijkheid, het semi-belachelijk maken van de kunstwereld, de zwarte humor; ik hou er enorm van. Het acteerwerk voelde puur, echt. Scenes 'zoals wij mensen doen', zoals de -ook al- ongemakkelijke opbouw naar de seksscene. Wat daar voor intelligent thema overheen gebreid werd, kon me dan minder boeien, hoewel er zeker geslaagde momenten waren. Het antropologische aspect ging voor mij wat te ver naar het moralistische. Ik snap dat mensen de aap-scene geweldig kunnen vinden, maar ik vond het te langdradig en overdreven. Vanaf daar ging de film ook achteruit in mijn ogen. Half uur korter had met gemak gemogen. Maar die ongemakkelijkheid? Nog meer van dat

Bijzonder, bizar, complexe maar tegelijkertijd heel toegankelijk, sfeervol, maatschappelijke kritiek, shockerend, en vooral een heerlijke film.

Laat je 2,5 uur mee slepen, en ervaar een unieke film beleving.

'The Square' is een opmerkelijke zwarte komedie. Best grappig en de tijd gaat snel voorbij. Tegelijkertijd wordt de film nooit mee dan som van de delen. Östlund is ook niet erg goed in het meegeven van een extra emotionele lading. Ondanks de prijzen die de film wordt, denk ik niet dat dit een klassieker wordt.

Bijzonder knappe film (scenografie, camerawerk, acteerwerk, muziek, omkadering, absurdistisch tragikomische toon...). Enige negatieve punt vond ik misschien de wat rommelige opbouw.

Er is hier al veel gediscussieerd over het maatschappijkritisch aspect (kritiek op de lafheid en hypocrisie van onze moderne westerse samenleving, politieke correctheid, enz.), en met name over de vraag of Östlund die kritiek niet wat al te gemakkelijk, braaf, slap aanpakt. Voor mij gaat het in deze film echter helemaal niet over westerse maatschappijkritiek (of toch maar heel indirect), maar zet hij gewoon in het algemeen dé mens en dé cultuur in hun blootje!

De film is vooral heel erg Ruben Ostlund. Maar hij grijpt hier een beetje terug op Involuntary en is wat minder to the point vergeleken bij Play en Turist. Ostlund is nooit subtiel dus hier ook niet en zijn thema's zijn eigenlijk altijd (bijna) hetzelfde. Heeft vaak best sterk de vinger aan de pols hier als het gaat om marketing en communicatie in het social media tijdperk vooral, Als je enerzijds moet en anderzijds niet mag shockeren. Meandert misschien wat al te veel en heeft een zijplotje te veel wat de film juist niet scherper maakt De film had makkelijk zonder de uitvoering van de dochter of de one night stand gekund. En zo onder hoogspanning als Play (wat mij betreft Ostlunds beste film) staat dit al helemaal nooit.

The Square portretteert een curator in een museum voor moderne kunsten in Stockholm. Aan de hand van hoofdpersonage Christian wandelt de kijker mee door de plastic wereld van de kunst en haar "liefhebbers". Christian is een gladde persoon met persoonlijke problemen, die in aparte verhaallijntjes de meer kunstzinnig getinte episoden doorkruisen. Hoewel de film niet voorbij gaat aan de absurditeiten die zich in de wereld van de kunst afspelen, lijkt de film meer een satirisch manifest tegen het politiek correcte gedrag en de dubbele moraal van een bevoordeelde en eigengereide bevolkingsgroep.
De film slingert van de ene episode naar de andere. In beginsel zijn de episoden amusant kijkvoer. Na anderhalf uur is de concentratie wel wat weg. Hoe langer je in de film vertoeft, hoe uitputtender het wordt om iets te voelen bij de episoden die langs trekken. De maatschappijkritische punten die in de episoden worden gemaakt, komen geforceerder over en komen moeizamer binnen. De oorspronkelijkheid van de episoden werd wat mij betreft steeds dunner.
De punten zijn op een bepaald moment wel gemaakt. Als bij een vernissage het in eigendunk gewentelde en bevoorrechte publiek niet eens het fatsoen kan opbrengen om te luisteren naar de korte presentatie van de kok die de hapjes voor het buffet heeft bereid, maar zich massaal naar het buffet begeeft en de arme man aan zijn lot overlaat, is dat eerder een „ach ja, dat weet ik nu wel“-moment dan een unieke inzichtelijke beleving.
Dat neemt niet weg dat bepaalde episoden veel indruk maken. Als kunstenaar Oleg in zijn performance als gorilla een galadiner voor hautaine geldschieters volledig uit de hand laat lopen, is dat genieten. Met name de collectieve afranseling waarop het geïntimideerde publiek Oleg op het einde trakteert is in het kader van de satirische thematiek veelzeggend. Een heerlijk stukje film dat ik tot een paar seconden voor de afloop schaterlachend heb beleefd. Satirisch doel bereikt.
The Square van regisseur Östlund is een opeenstapeling van moreel gepredik. Soms leuk. Soms oervervelend. Soms voor de hand liggend. Het was voor de film beter geweest om in combinatie met dat gepredik ook in te zoomen op de commercie binnen de kunstwereld. Op de merkwaardige criteria die worden gehanteerd om iets tot kunst te verheffen en handelswaarde aan iets toe te kennen en over het eigenbelang dat daarachter schuil gaat. Over de wereld die de mate van appreciatie van de "liefhebber" bepaalt. Satirisch materiaal genoeg.

In The Square fileert Ruben Östlund op geraffineerde wijze de pretentieuze kunstwereld. Maar wanneer je uitzoomt, zit de film eigenlijk vol met absurdistische kritiek op de Westerse samenleving. Dat zit bijvoorbeeld verpakt in een intense chimpansee-sketch met een grandioze Terry Notary - een van de meest onvergetelijke scenes die ik in tijden ervaren heb. Al die losstaande zijverhalen gaan The Square jammergenoeg ietwat tegen zitten. Het is allemaal iets te langdradig; het punt is gemaakt. Zonde, want zo loop je het risico de kijker het vierkante gat te wijzen.

3,5 * Oncomfortabele satire