Hikari (2017)

Poëtisch meesterwerk van Naomi Kawase. Zoals iemand tegen me zei: "Na deze film heb ik anders leren zien & luisteren." De film is veellagig met natuurlijk de van haar bekende tegenstellingen tussen platteland en stad, het oude en het nieuwe Japan, de jeugd en de ouderdom.

Maar veel boeiender zijn haar inzichten over film maken: Hoeveel vertel ik? Hoeveel ruimte laat ik aan de kijker om zelf te kunnen invullen? De 'filmspreekster' die films synchroon navertelt, worstelt hiermee door de confronterende vragen van een langzaam blind wordende fotograaf voor wie de fotocamera zijn hart is. En ze zetten de filmkijker daarmee in het centrum: Hoe kijk ik? Hoeveel informatie heb ik nodig om geboeid te zijn of ontroerd te geraken?

Ze stelt meer vragen zonder moralistisch te worden: Ervaart een blind iemand intenser/anders dan een ziende? Bestaat schoonheid ook, indien je alleen kunt aanraken? "Niets is mooier dan dat wat verdwijnt," is een terugkerende zinsnede die urgent wordt, wanneer een zandsculptuur verdwijnt in de vloed van de zee.

En: kunnen woorden wel beelden navertellen? Het antwoord zal zijn: "Nee." En toch vertellen wij allemaal gebeurtenissen na die we zien en horen, tegenwoordig rijkelijk gelardeerd met foto's via onze smart phones. Niettemin luisteren we en kijken we en deze film maakt ons ervan bewust dat iemand anders dezelfde beelden op een andere wijze zou kunnen hebben naverteld.

Af en toe raakt Kawase aan sentiment en dat is jammer. Sommige beelden zijn David Hamilton-achtig, al gelijken ze zeer op hoe de blind wordende fotograaf de wereld ziet, en daarmee lijken ze gerechtvaardigd. Wat mij betreft, had dit anders gekund. Al met al is dit slechts een terzijde.

Wie van film houdt, houdt van deze film.

De Japanse Mikaso (Ayame Misaki) verzorgt audiodescripties bij films. Haar rustige vertelstem gunt blinden en slechtzienden een perspectief dat ze normaal gezien missen. In een ideale wereld voelen ook zij nu de ‘radiance’; de glans van het licht, en zo de film zelf.

In één van de sleutelscènes wordt Mikaso echter bekritiseerd om de inhoud van haar beschrijvingen. De blinde luisteraars spreken hun bedenkingen kalm uit, maar juist daardoor hebben de woorden extra kracht. Kun je het ooit goed doen als je altijd te weinig óf te veel vertelt? Te veel, zegt een dame, want de woorden zijn te sturend. Ze voorkomen dat een luisteraar kan voelen waar de film in essentie over gaat: de pijnlijke schoonheid van vergankelijkheid. Te weinig, zegt Masaya, want de ruimtes van de filmwereld zijn geen vanzelfsprekendheden. Misako keek meerdere keren, omdat ze dat kón doen; ze verkende de hoeken van de frames, maar hield de details voor zichzelf.

Radiance is een film van reflectie. Reflectie op film, fotografie: op het spelen met licht en het zijn van licht. Masaya’s leven bestond uit beelden, tot die beelden vervaagden en het licht voor altijd donker werd. Treffend is een moment in de eerste akte: vroeg in de ochtend komt Masaya erachter dat het écht geen nacht meer is. Het moet hem gezegd worden, anders was het nooit morgen geworden.

Wie niet ziet, moet wel voelen. Maar wie ooit zag, zal die overgang moeilijker maken. De cynische houding van Masaya moet in dat verband worden bezien. Ineens is er bemiddeling nodig. Weg zelfstandigheid. Worstelend met de acceptatie van zijn gevoelens wordt hij gedwongen een wereld te verlaten: een wereld van beelden die zonder woorden kunnen.

Ondertussen heeft ook Mikaso iets af te leggen: het complex van de kunstenaar. Tijdens een kort interview vertelt de enigmatische regisseur van de film haar dat het einde niet per se hoopvol is. Het gaat precies over het thema dat de luisteraar ook al aanstipte: de pijnlijke schoonheid van vergankelijkheid. ”Niets is zo mooi als dat wat voor je ogen verdwijnt”, is de zin die nét iets te vaak voorbij komt.

Mikaso gaat resoluut in tegen de woorden van de regisseur. Om haar werk goed te kunnen doen heeft ze altijd iets hoopvols nodig, zegt ze stellig. Daarmee miskent ze dat film niet vraagt om betekenis, maar om empathie. Als die empathie er is komt de betekenis vanzelf. De luisteraar had geen idee wat de kunstenaar over zijn kunstwerk had gezegd. Maar ze voelde, en door dat gevoel kon ze automatisch begrijpen. Alles zit zo in die ene scène: Masaya wordt geconfronteerd met zijn angst, Misako met haar misvatting. Naarmate de twee nader tot elkaar komen, groeien ze ook naar verandering toe. Tót de slotscène een bevredigende catharsis biedt.

Kawase vertelt haar verhaal altijd op meerdere niveaus: ze laat de personages op zichzelf reflecteren, maar diezelfde personages zijn ook weer reflecties op film en fotografie. Vragen van betekenis en auteurschap komen samen in een knap minimalistische collage van levende herinneringen. Expressie gaat in Kawases filmtaal altijd boven woorden. Empathie is dus betekenis – denk niet na, maar voel.

web

Mikaso schrijft audio-descripties voor films en draagt deze voor tijdens testsessies met blinden en slechtzienden. Haar pogingen om een emotioneel drama te beschrijven leiden echter tot kritiek, vooral van Masaya Nakamori, een voormalige fotograaf die zijn zicht vrijwel volledig is verloren. Wanneer hun meningsverschil uit de hand loopt, gaan ze allebei bij zichzelf te rade en beseffen ze zich dat ze een manier moeten zien te vinden om verder te kunnen gaan.

Het verhaal komt vrij langzaam op gang en daardoor is de eerste helft van de film zo nu en dan wat saai. Maar dan komt de film tot leven en komen de gevoelige vertolkingen van de hoofdrolspelers, het prachtige camerawerk van Dodo Arata en de diepe emoties van het scenario van Naomi Kawase pas echt tot hun recht.

Films van Naomi Kawase zijn voor mij moeilijk te beschrijven waarom ik ze meestal zo mooi vind en dat geldt zeker voor deze film. Het gaat bij haar films puur om het gevoel wat zo'n film bij je te weeg brengt. Je moet haar films gewoon ondergaan. Er zit ook duidelijk een stukje Zen filosofie in haar films. Ook bij deze maar ondanks dat het er allemaal mooi uit ziet haalt deze film het voor mij toch bij lange na niet bij haar vorige films Mogari no Mori (2007) en Futatsume no Mado (2014) die ik zelf twee poëtische meesterwerken vind. De soundtrack van Hikari van Ibrahim Malouf vind ik niettemin schitterend.

3.5*

Mooie film, maar net iets te kil om me echt mee te sleuren. Leukste scènes waren op momenten dat men de film besprak en dit haast in documentairestijl was geschoten. Verder is de film vrij afstandelijk en wilde ik de relatie tussen Misako en Masayo niet echt geloven. Ik zag wat Kawase wilde zeggen, maar goed overkomen deed dat niet. Verder wel in een fijn tempo voortkabbelend en vaak mooie en sfeervolle plaatjes. 3,5*.

Fijn.

Nooit zo'n fan geweest van het werk van Kawase, maar hier vindt ze dan toch eindelijk de juiste balans tussen menselijk drama en dat beetje extra stilering dat een film voor mij écht de moeite maakt. Misschien dat toch wat meer van haar oudere films een kans geven.

Het helpt ook wel dat het onderwerp wel aanspreekt, ook beroepshalve. Verder erg sterk acteerwerk, visueel vaak mooie plaatjes en een soundtrack die netjes z'n werkt doet, al is het dan niet echt geweldig uitdagend. Maar dat is de film in z'n geheel niet.

Het is een fijn dramatje geworden, niet zo héél special maar verder wel erg sterk uitgewerkt. Liefhebbers van Japanse dramas hebben hier een makkelijke aanrader, de rest kan ook best een keer proberen, want dit is een film die weinig verkeerd doet.

4.0* en een uitgebreide review

Gelaagde film over een charmante en empathische schrijfster van audiodescripties en haar ambivalente relatie met een nagenoeg blinde fotograaf. De film bevat weliswaar een handvol sterke scènes, maar wist mij over het geheel genomen onvoldoende te raken. Mogelijk had ik niet de juiste antenne uitstaan.

Radiance levert een bijzonder en sereen portret af tussen de relatie van een vertaler van beeldfragmenten voor slechtzienden en een langzaam blind wordende man. Die die overigens steeds wel wat met beeld en zicht te maken heeft gehad doordat hij hier beroepsmatig als fotograaf mee bezig was. Zij old fashion camera is dan ook zijn grootste bezit en een soort surrogaat en kijk op zijn huidige leefwereld.

Interessant vond ik wel de feedback van de blinde luisteraars op de verhalen van Misako. Zo lijkt het toch niet evident om beelden om te zetten in woorden. Je moet enerzijds rekening houden met de eigen verbeelding van de luisteraar en je mag soms ook niet té veel verklappen. Fantasie en verbeelding zouden in principe erg kostbaar en sterk aanwezig moeten zijn bij blinden. Aan de andere kant leidt te weinig duiding tot verwarring. Dit was het geval bij het woord zandsculptuur (iets wat ook mij onmiddellijk opviel).

Ondanks de vele positieve elementen in de film was ik niet altijd even begeesterd of werd ik niet altijd volledig gegrepen door de film. Ingetogen en sereen, naturel ook, maar het kwam bij mij ook niet altijd binnen. Maar. Lijkbaar ben ik niet de enige hier die hiermee worstelde ...

Poëtische cinema dat vooral in het begin bekoorde met de audiodescripties van het meisje, de kritiek de er op volgde en de emoties die zulks teweegbracht.

Daarna is het nog mooi, filmisch vooral, maar waar ook veel denkwerk vrijkomt over aspecten van het leven, hoe het was, wat het had kunnen zijn en wat er nog rest. De film flirt evenwel toch ook een beetje met overdreven sentimentaliteit, maar toch gaf ik hem bijna een 4.

Naomi Kawase ontgoochelt nooit maar het peil van "An" wordt hier niet bereikt.

Gevoelige film met een interessante en originele setting. Naar mijn smaak af en toe wel iets té poëtisch.

Sterk acteerwerk van Nagase en de knappe Misaki.