Malgré la Nuit (2015)

Toch weer een bizarre ervaring dit, zelfs voor Grandrieux begrippen. En enorm sterk, al deelde blijkbaar niet iedereen in de zaal (vrijdag) die mening. Het continue verkeer van wegsjokkende mensen werd op ten duur zelfs lichtelijk storend. Ach.

De lengte van de film vond ik niet helemáál gerechtvaardigd, tijdens sommige sequenties zakte de boel een klein beetje in. Hoewel de film evenwel grossiert in geweldige scenes. De ijzingwekkende openingsscene, de scene met de vissen, maar vooral de zangscenes zijn subliem. Zat met open mond te kijken. Het plot - if any - is één grote janboel maar dat is natuurlijk open deuren intrappen gezien het een Grandrieux betreft. Het niveau Sombre of La Vie Nouvelle vond ik het niet halen, daarvoor ontbrak het soms nét een beetje aan intensiteit, maar verder alleszins een hallucinante ervaring. Ruime 4*, zeker kans op verhoging.

Grandrieux is een regisseur die zo z'n fans heeft. Sombre en La vie nouvelle met name hebben wel een stevige reputatie, niet op de laatste plaats omdat ze compromisloos zijn. Ik heb die beide gezien en... ik herinner me er vrij weinig van. Ik heb ze beide op 3 sterren staan kennelijk, al staan ze me slechter voor de geest. Dat ik Malgré la Nuit op het IFFR heb gezien is een klein wonder, want erg veel zin had ik er niet in. Ik wou echter deze regisseur nog één kans geven.

De vlaag van waanzin die mij naar de zaal heeft geleidt blijkt onverwacht een bijzonder goede inval te zijn geweest, want Malgré la Nuit is nu al een zeer sterke kandidaat voor film van het jaar. Het gekke is dat dit alles is wat ik van Grandrieux vrees: extreem duister op het vlak van zowel stijl als inhoud en extreem arty ook in inhoud en stijl. Een geboren entertainer is Grandrieux niet, wat ook wel bleek aan het grote aantal mensen dat de film voortijdig verliet. Daar kun je lacherig of geïrriteerd over doen, maar hier is het ook wel begrijpelijk. Er zit zoveel narigheid in en Grandrieux heeft zo'n moeilijke manier om het te brengen dat we gewoon moeten accepteren dat dit niet een film voor iedereen is. Ik ken in mijn vriendenkring ook niet iemand die ik dit echt zo maar zou aanraden.

Toch, het publiek dat tot het einde bleef zitten leek het te waarderen en Grandrieux werd met veel lof overladen tijdens het (veel te lange) interview. Zoals gezegd verwachtte ik er weinig van en was ik verbaasd hoe goed ik het vond en het was een andere gast voor me die me echt wist duidelijk te maken wat me hier aantrok. Hij noemde Malgré la Nuit verrassend romantisch. Ja, dat is het. Romantisch op een verknipte manier misschien, maar nog steeds romantisch.

Waar Grandrieux in het verleden naar mijn gevoel eenzijdig voor pessimisme ging en weinig moeite deed om de personages persoonlijkheid te geven voelt dat hier anders. Volgens mij is hij echt gegroeid als filmmaker, zowel op stilistisch als narratief gebied. De personages mogen dan vreemd en niet bepaald sympathiek zijn, ze zijn wel driedimensionaal. Er zitten een verlangen en een eenzaamheid in ze dat het allemaal al meteen een stuk boeiender maakt. Vooral in Sombre vond ik de karakters te veel ideeën of concepten. Nu zijn het mensen. Grandrieux heeft het zich daarmee niet bepaald gemakkelijk gemaakt, want één van de hoofdpersonen is een vrouw van wie het de ultieme seksuele fantasie lijkt te zijn om vermoord te worden. Zo iemand kan al snel een flauw arthousepersonage worden, maar Grandrieux en de actrice (Ariane Labed) lijken werkelijk de afgrond ingekeken te hebben en geprobeerd te hebben om zo iemand te begrijpen. Daardoor wordt het een mens dat je kunt aanvoelen, hoe vreemd de film eromheen is.

De sfeer is in z'n totaliteit ook enorm complex. Wat overheerst is een sterk onbehagelijk gevoel, alsof het ergste elk moment kan gaan gebeuren. Dat komt natuurlijk ook tot uiting op het narratieve vlak, met name dankzij de aanwezigheid van een seksuele onderwereld waarvan je hoopt dat die niet echt bestaat. Niettemin, ik kreeg eveneens het gevoel dat Grandrieux meer op zoek was naar schoonheid en vriendelijkheid. Er zat een soort melancholie door de film heen die het meer maakte dan de zoveelste nare trip. Het komt erg dicht bij mijn ervaring van Lynch' Blue Velvet en Mulholland Dr. Als Mocht Grandrieux ooit een gevoel voor humor ontwikkelen dan zou hij dat niveau zelfs kunnen evenaren.

Het moet gezegd worden dat dit qua camerawerk en belichting beeldschoon is. Ik wist eigenlijk niets van Grandrieux' filmmethode af, maar kennelijk filmt hij erg spontaan. Hij bedient zelf de camera en beslist min of meer in het moment, als de acteurs hun ding doen, hoe hij een scène filmt. Dat spontane zie je er niet aan af, want het lijkt gewoon een zeer uitgedachte film qua vorm. Toch zou dat geïmproviseerde bijgedragen kunnen hebben aan de dromerigheid. Want dat is Malgré la Nuit: een droom. Een nachtmerrie natuurlijk, maar nachtmerries zijn ook dromen. Sommige momenten zijn verbluffend. Een superimpositie van twee lichamen die de liefdebedrijven over shots van een lift die omhoog gaan is met name indrukwekkend. Dat moment met die vissen is zoiets dat niet zou moeten werken maar het toch doet. Het past bij het surrealistische gevoel.

Van alle films die ik een hoge score geef behoort dit wel echt tot de meest nare. Het is moeilijk voor te stellen dat ik het nog eens een keer kijk. Het was een hele zit, een uitdaging. Grandrieux gaat ver met zijn helse visie en er zitten genoeg dingen in waarvan ik niet de behoefte heb om ze te zien. Vaak gaan regisseurs, inclusief Grandrieux in het verleden, dan ook met dit soort dingen voor mij de mist in. Als je voor extreem pessimisme gaat moet je er voor mij een verdomt goede reden voor hebben. Ditmaal vond Grandrieux hem en leverde hij één van cinema's meest gruwelijke en beste nachtmerries af.

4,5*

Hm zie nu pas de filmomschrijving hierboven, is het niet een behoorlijke spoiler - dat hij terugkeert om z'n moeder te zoeken? Pas op het moment van de foto kun je gaan denken aan z'n moeder maar voor de rest wordt constant gesproken over z'n geliefde, over een naam (Madeleine) en over een concurrente voor de twee dames, niet specifiek z'n moeder - of ben ik nu óók gek geworden. Was in ieder geval een verrassinkje.

Anyway, deze vertoning is een verontrustende en vrij bizarre afdwaling in jaloezie, kilte, wanhoop en verlangen, afgezet tegen een donkere SM-achtergrond. De geweldige zware tonen van de geluidsband versterken die sfeer. Alleen de stijl van filmen begon me tegen te staan, met name dicht op de huid / close ups (behalve die van de gracieuze vis dan). Althans ik hou daar wel van, maar dit was vrijwel constant aanwezig en dan helpt de lange speelduur niet mee. Dat was in Sombre toch minder het geval dacht ik.

Ik had daarom veel moeite om in de ban te blijven, ook vanwege het volledige gebrek aan sympathie voor ieder van de drie hoofdrolspelers. Het voordeel van die lange, geleidelijke 'trance' is dat de paar oplevingen érg veel power hebben zoals de aanranding in het bos (en zoals eerder aangehaald het zingen). Daar kan een Fifty Shades nooit tegenop. Al zullen een aantal daar misschien stiekem op gerekend hebben(?), gezien de tientallen die wegliepen. Vanuit een nachtmerrie zou je niet weg moeten kunnen lopen. Al kan ik er wel begrip voor opbrengen vanwege de langgerektheid en kan het te maken hebben met de naaktheid.

Hangt een beetje tussen 2,5 en 3*. Omdat sommige aspecten me bij zullen blijven, ga ik voor de 3.

Dit is nou echt een film waar het gaat om de ervaring. Film ontstaat volgens Grandrieux pas in de bioscoop, gezien door de ogen en verwerkt in de hoofden van het publiek. In de filmzaal wordt je als kijker audiovisueel volkomen ondergedompeld in de duistere atmosfeer van Malgre la Nuit en onderga je de confrontatie met een aantal uiterst verontrustende menselijke driften. Dankzij de ervaring die dat oplevert waardeer ik Malgre la Nuit hoger dan La Vie Nouvelle, hoewel die laatste waarschijnlijk de betere film is.

Malgre la Nuit grijpt je vanaf het begin bij de strot dankzij de dwingende cameravoering en de hallucinante soundtrack, die een enorm fysiek en zelfs animaal karakter geven aan de film. De muziekscene zo halverwege (of wat eerder) met Lena is werkelijk schitterend, maar ook de aanloop er naartoe; voor mij is dat hele gedeelte vanaf de wandeling naar het feestje het hoogtepunt van de tweeënhalf uur.

Wat ik jammer vind is dat Grandrieux hier explicieter is dan in La Vie Nouvelle. Bepaalde scènes hoef ik niet zo grafisch te zien, volgens mij zou een iets meer versluierd karakter zelfs de nachtmerrie-achtige sfeer ten goede zijn gekomen.

In principe niet een film om nog eens te zien, noch één om aan wie dan ook aan te raden, maar wel een ervaring die ik niet had willen missen. Grandrieux is simpelweg een unieke filmmaker.

Het expliciete, directe karakter van de dialogen deed mij wel wat twijfelen over de film. Misschien wel extra knap dat het eigenlijk nooit plat wordt. Grafisch kwam de film juist wat minder expliciet op mij over, hoewel Grandrieux er ook weer niet veel doekjes om windt. Het is een redelijk kale benadering, maar een die keihard tot de essentie weet door te dringen. Cinema die je laat voelen dat je een mens bent.

Grandieux laat in een aantal adembenemend mooi gefilmde scenes zien wat hij in huis heeft. Erg impressionistich en experimenteel, zij het deels misschien herkenbaar "lynchiaans", maar ergens ook weer totaal uniek.

Helaas houdt hij dat niet de gehele speelduur vol. Nergens wordt de audiovisuele stijl minder dan bovengemiddeld goed, maar als je 2,5 uur lang de kijker wilt boeien en je verhaal is zo'n enom rommeltje dat je aandacht er niet op kan leunen, dan moeten je audiovisuele kwaliteiten wel constant retegoed zijn om er als kijker op te kunnen blijven leunen. Dat gaat hier niet en halverwege verzand de film helaas in saaiheid. De speelduur is wat mij betreft daarmee dus ook niet gerechtvaardigd. Wel respect voor de enorme gaafheid van een handje vol verbluffend mooie scene's.

Inland Empire meets A Serbian Film.

Gisteren eindelijk de DVD uit Engeland (Matchbox) ontvangen.

Ondanks ik vrij teleurgesteld was met Sombre en La Vie Nouvelle... en me absoluut niet kon bekoren met White Epilepsy heb ik toch nog een poging gedaan om deze een kans te geven. Ja... De vorige films waren toch echt niet mijn ding... Veel te afstandelijk en te onduidelijk. Het zal wel de kunst zijn van Grandieux... maar als het mij niet lukt om er een touw aan vast te knopen dan begin ik me er toch wel een beetje aan te ergeren.

Bij Malgre la Nuit dreigde hetzelfde te gebeuren in het begin en zat ik al met mijn handen in mijn haar. Die uiterst trage wazige scenes wat ronduit draaide om seks en andere dingen die voor mij maar onduidelijk waren. Hoe ga ik dit in godsnaam 156 minuten volhouden? Maar wanneer Grandieux dan plotseling omslaat en verkiest om er toch nog wat vlottere scene's van een groep Parijse jongeren erin te zetten.... met zo'n typische zomerse soundtrack (al was het best wel grauw) was mijn enthousiasme gewekt...

Vooralsnog heb ik nog wel moeite gehad met dat afstandelijke manier van vertellen, maar het lijkt erop alsof Grandieux hier plotseling wel een stuk creatiever is in vergelijking met zijn vorige werken. Toch zit hier nog wel een beetje overzicht in en is het wat duidelijker waar de film daadwerkelijk over gaat, waardoor de desbetreffende trippy shots toch wel een stuk interessanter en voelbaarder waren.
Lenz werd hier op een keurige manier neergezet door iemand die nog geen film-cv op zijn naam heeft... Iemand die naar Parijs vertrekt om zijn vermiste geliefde Madeline te zoeken. Ook verrassend is dat de vrouw die Helene speelt, de echtgenote van Yorgos Lanthimos is... en iemand is die ik in Alps en The Lobster over het hoofd gezien heb. Ze speelt hier wel de rol van haar leven als een moeder die is getraumatiseerd door de vermissing van zijn zoon. Of de vermissing van Madeline (verwijzing naar de echte Madeline) er een verband mee heeft is vooralsnog niet duidelijk... maar dat de vermissing vaak leidt naar plekken of situaties waar je liever niks van wilt weten... is onvermijdelijk.

De film weet een kunstige nachtmerrieachtige (zeg maar gerust koortsdroomachtige) trip te worden dat zich voornamelijk focust op Lenz en Helene. Twee lotgenoten die allerlei escapades verrichten om de rouw te verzachten.... maar daardoor niet verder komen. Sterker nog... ze dalen zelfs dieper in de afgrond. En hoe langer is dan toch naar de film kijk, hoe meer ik kan zeggen dat ik nu toch wel echt zeer te spreken ben over Grandieux. De onduidelijkheid, de wartaal, de beelden... alles is niks meer dan een associatie. Ook de verwijzingen naar de snuffporno is de ultieme uitschieter. En zoals ik daarnet al de vergelijking maakte... Sommige scene's lijken echt op die sessies van Milos uit A Serbian Film.... alleen dan nu iets subtieler en onderhuidser.

Daarbij ook de bizarre personages die we mogen treffen. Voornamelijk die twee overjarige pooiers waarbij die typische donkere Franse rokersstemmen het plaatje compleet doen maken... Die bejaarde man die gewassen wordt... Die man die op zijn knieën gaat en smeekt om vernederd te worden... De masochisme aan zich wordt hier op het uiterst en toch op een haast onbereikbare manier verwerkt onder de personages waarin al overduidelijk is dat iedereen in deze film zwaar beschadigt is.

Ik moet nu ook weer even terugkomen bij de montage... Want nogmaals... Het wist me aan te trekken. De afwisseling tussen een duistere nachtmerrie, geflits, close ups, in combinatie met enkele fraaie schemerige plaatjes van Parijs. En ik mag het bijna niet zeggen maar ook die snuff-scenes waren ronduit kunst... De locaties, de sfeer, de angst die voelbaar is... dat masker, en vooral... geen greintje genade... Of wat te zeggen van de muziek-scenes... Vooral die scene waarbij Helene, nadat ze enkele tranen heeft losgelaten, een fraaie postpunk song weet te verwerken is onvergetelijk en bezorgde mij kippenvel. Waar ik echter nog wel mee zit: Heb ik die desbetreffende Madeline nou wel of niet voorbij zien komen in de film?

En dan het einde, waarbij Helene een vlucht zoekt in herinneringen met haar zoon, en dat die shots in een zonnige, dromerige sfeer zijn gegoten is toch wel een flinke stomp in de maag en bezorgde me wel een brok in mijn keel. Alsof Grandieux dit alles expres doet. Het zou als een warme douche moeten zijn na zo'n nachtmerrie.... Maar de hoop is allang al gevaren.

Toch een film die, na een nachtje slapen, nu wel goed is doorgekomen en waarover ik de steevaste conclusie kan trekken. Dit is gewoon waar ik van hou. Hopelijk houdt Grandieux zijn creativiteit die hij hiervoor gebruikte, voor de toekomst in zijn achterhoofd.

5,0*

Herziening van een film die een zeer specifieke indruk heeft achtergelaten 2 jaar geleden. Een herziening die dus ook gevaarlijk was, want stel dat het nu eens niet die indruk meer zou nalaten. Maar ook het is cinema die inspeelt op gevoel, ervaring, het ondergaan en meeleven van emoties. Iets waarbij je meestal in een bepaalde stemming moet zitten.

Ik was eerst wel blij om te zien dat Verhoeven hem zou draaien in zijn filmclub. Op groot doek zag ik de herziening meer zitten dan thuis op het kleine scherm. Grandrieux maakt dan ook vooral films die het beste werken met goed sterke audio en op een groot scherm. Zijn manier van filmmaken berust dan ook op sfeer, op de huid filmen en auditief versterkt het geheel door een mysterieuze soundtrack of toevoegingen van atmosferische achtergrond muziek.

Maar genoeg over het objectieve, nu over naar het subjectief gedeelte van mijn ervaring. Malgré la nuit ervoer ik 2 jaar geleden zijnde als een meesterwerk, een film dat blijft spoken in je hoofd en zelfs doet wakker liggen bij nacht. Een film waarbij ik soms mijn adem moest inhouden, waar ik kippenvel kreeg en vooral stil van werd na afloop. Dus een ervaring om nooit te vergeten. Een 2de keer is dan natuurlijk gevaarlijk maar eigenlijk verliep dat zeer goed. Want Malgré la nuit blijft een zeer desoriënterende film. Beelden zijn zeer intiem op de huid gefilmd, ruimtes worden bijna nooit in zijn geheel getoond. Het verhaal wordt vrij fragmentarisch verteld, het onthuld nooit een geheel. Iets wat ik denk dat Grandrieux doet om onze fantasie aan het werken te zetten. Wij die zelf aanvullingen doen op wat ontbreekt en dat draagt ook mee aan de beleving. Het is een film die we allemaal op een eigen manier ervaren. Er is dan ook bijna geen houvast, het is een storm die op je af komt van 2 uur en half, een storm van intimiteit, pijn, verlies. Maar ook van liefde, seksualiteit en soms zelfs sprankjes van hoop.

Het blijft dus een unieke ervaring en nog steeds dat gevoel van 2 jaar geleden. Iets wat ik niet durfde te verwachten. En dat maakt dat deze film nog een stijgt in kwaliteit voor mijn gevoel. Het is geen film voor iedereen. Het is geen luchtig escapisme voor te ondergaan. Ik durf hem zelfs nauwelijks aan te raden, zo fragiel vind ik het allemaal.

En toch ga ik hier de volle mep 5* aan geven. Zo'n unieke filmbeleving als dit maak ik niet snel mee.

Moeilijk om echt een coherent plot te ontwarren in deze Malgré la nuit. Maar het plot is wel vrij rechtlijnig en niet zozeer omgeven van fantasie of droomsequenties. Het plot lijkt me hier ook bijzaak te zijn. We zitten in een gewelddadig prostitutiemilieu waarbij criminelen er niet voor terugdeinzen om vrouwen te vernederen, verkrachten of zelfs te vermoorden.

Niet 100% genoten van de stijl van de film in tegenstelling tot vele anderen hier. Wel technisch en visueel erg verzorgd. Visueel erg grauw en donker met ook veel zwartbeelden. Een camera die ook zeer close op de huid zit waardoor het allemaal extra beklemmend wordt. De luide ademhalen en de angst van de slachtoffers wordt zo tot in de huiskamer gekatapulteerd. Een film di je duidelijk moet ondergaan.

Twee Vlamingen ook in de casting. Niet van de minste met Sam Louwyck en Johan Leysen. Het acteerwerk is zeker bovengemiddeld hoewel de dialogen vrij beperkt zijn.