Waarom kijken we zo graag naar films en series die echt gebeurd zijn?

De afgelopen jaren zijn films en series die gebaseerd zijn op echte gebeurtenissen enorm populair geworden. Denk aan Oppenheimer, The Social Network en de serie Dahmer – Monster: The Jeffrey Dahmer Story. Zulke producties trekken veel kijkers en zorgen vaak voor discussie. Dat is niet zo vreemd. Zodra je weet dat iets echt gebeurd is, kijk je anders. Het voelt minder als een verzonnen verhaal en meer als iets dat daadwerkelijk impact heeft gehad. Daardoor komt het dichterbij en blijft het vaak langer hangen. Die aantrekkingskracht is geen toeval. Waargebeurde verhalen raken aan iets diepers: onze nieuwsgierigheid, emoties en behoefte om de wereld te begrijpen. Maar wat maakt deze verhalen nu precies zo aantrekkelijk?

Films en series die gebaseerd zijn op waargebeurde verhalen nemen echte gebeurtenissen als uitgangspunt, maar vertellen die niet letterlijk na. In de praktijk worden feiten vaak gecombineerd met dramatische elementen om het verhaal duidelijker en spannender te maken. In het artikel True crime: problematisch of onschuldig vermaak? van VPRO wordt uitgelegd dat dit soort producties een bewerkte versie van de werkelijkheid laten zien, waarin keuzes worden gemaakt om het verhaal beter te laten werken voor het publiek. Dat zie je bijvoorbeeld terug in films als Schindler’s List en Catch Me If You Can, waarin echte gebeurtenissen worden verteld met nadruk op emotie en spanning. Ook de serie Chernobyl laat zien hoe historische feiten worden aangepast om complexe gebeurtenissen begrijpelijk te maken. Juist die combinatie van werkelijkheid en bewerking maakt het genre toegankelijk voor een breed publiek.

Waarom zijn waargebeurde verhalen zo populair?

Die populariteit heeft niet alleen te maken met de verhalen zelf, maar vooral met hoe mensen erop reageren. Veel kijkers zijn nieuwsgierig naar wat er precies is gebeurd, zeker bij opvallende of schokkende gebeurtenissen. Volgens NPO Kennis speelt die nieuwsgierigheid een grote rol, vooral bij true crime.

Maar nieuwsgierigheid alleen is niet genoeg om mensen te blijven boeien. Omdat het om echte gebeurtenissen gaat, voelen situaties realistischer en komen ze harder binnen. Volgens Psycholoog.nl leven mensen zich sneller in wanneer ze weten dat iets echt is gebeurd. Daardoor wordt het kijken niet alleen interessant, maar ook emotioneel.

Die emotionele betrokkenheid zorgt ervoor dat kijkers verder willen kijken en proberen te begrijpen waarom iets is gebeurd. Vooral bij misdrijven en rampen zoeken mensen naar verklaringen en patronen. In onderzoek dat via arXiv is gepubliceerd over mediagebruik en nieuwsgierigheid wordt beschreven dat mensen op die manier grip proberen te krijgen op de werkelijkheid.

Daarnaast speelt mee dat dit soort verhalen ook een soort leerfunctie hebben. Door te zien hoe situaties ontstaan, krijgen kijkers het gevoel dat ze zelf alerter kunnen zijn. Volgens NPO Kennis en artikelen over de psychologie achter true crime, zoals op PsyBlog, kan dat zorgen voor een gevoel van controle.

Tegelijk hebben veel van deze verhalen een duidelijke afloop. Zaken worden opgelost, daders worden gepakt en er ontstaat een gevoel van rechtvaardigheid. Volgens informatiegidsen over true crime-documentaires maakt juist dat het kijken bevredigend is, omdat het verhaal een duidelijke afsluiting krijgt.

Nadelen en kritiek

Toch zitten er ook duidelijke nadelen aan deze populariteit, en die hebben vooral te maken met hoe de werkelijkheid wordt weergegeven. Omdat verhalen worden aangepast voor drama of duidelijkheid, ontstaat er soms een vertekend beeld. In het artikel van de VPRO wordt uitgelegd dat feiten regelmatig worden veranderd om het verhaal beter te laten werken voor het publiek. Daardoor kunnen kijkers het idee krijgen dat ze de werkelijkheid zien, terwijl dat in feite een bewerkte versie is.

Dat blijft niet zonder gevolgen. Wanneer iemand veel true crime of rampverhalen kijkt, kan het gevoel ontstaan dat de wereld gevaarlijker is dan die eigenlijk is. Volgens VPRO en NPO Kennis kan dit leiden tot meer angst of wantrouwen, vooral omdat extreme situaties steeds opnieuw worden getoond.

Daarnaast speelt de impact op slachtoffers en nabestaanden een belangrijke rol. Hun verhaal wordt opnieuw verteld, vaak zonder dat zij daar controle over hebben. Dat kan pijnlijk zijn, zeker wanneer details opnieuw onder de aandacht worden gebracht. Bij de serie Dahmer – Monster: The Jeffrey Dahmer Story gaven nabestaanden bijvoorbeeld aan dat het confronterend was dat de zaak opnieuw werd uitgewerkt voor entertainment.

Daar komt nog bij dat sensatie soms belangrijker wordt dan de feiten. Om kijkers te trekken, worden verhalen dramatischer gemaakt of extra spannend gepresenteerd. Volgens NPO Radio 1 kan daardoor de focus verschuiven van wat er echt is gebeurd naar wat interessant is om naar te kijken. Zo blijft er minder ruimte over voor nuance.

Waargebeurde verhalen blijven populair omdat ze dichter bij de werkelijkheid staan dan fictie. Ze spelen in op nieuwsgierigheid, zorgen voor emotie en helpen mensen om gebeurtenissen beter te begrijpen. Tegelijk is het belangrijk om kritisch te blijven. Wat je ziet is niet de werkelijkheid zelf, maar een bewerkte versie daarvan. En juist omdat die zo echt voelt, is het goed om je daarvan bewust te zijn.