MM Filosofie

Maar opnieuw: nu geef je slechts een argument voor het opstellen en doen naleven van wetten en morele regels, niet een argument waarom individuen die wetten/regels zouden moeten naleven zelfs als dat niet in hun belang is. Het is inderdaad in eenieders belang om in een samenleving te leven met wetten en geïnternaliseerde morele regels - dat ben ik helemaal met je eens, en dat is een belangrijk punt. Maar het dient niet altijd het eigenbelang om die regels/wetten te volgen, en op dat punt heb je een reden nodig die extern is aan eigenbelang om het rationeel te maken om toch moreel te handelen. Die geef jij niet.

Verder zou ik ook nog drie eerdere punten willen benadrukken. 1. Waarin eigenbelang bestaat (wat iets van waarde maakt voor mij) is een ethische vraag die extern is aan speltheorie. 2. Wat er met eigenbelang gedaan moet worden (maximalisatie, streven naar een bepaald "voldoende hoog" niveau, etc.) is een ethische vraag die extern is aan speltheorie. 3. Speltheorie heeft niets te zeggen over morele kwesties die niet op de één of andere manier (via samenwerking) verbonden zijn met eigenbelang. Is abortus moreel toelaatbaar, of zelfs gerechtvaardigd? Behoren we een hoop geld over te maken aan mensen die er veel slechter aan toe zijn dan wij? Is het moreel problematisch om het klimaat te verkloten voor toekomstige generaties (dan leven we immers toch niet meer)? Is het moreel verdedigbaar om niet-menselijke dieren in het functionele equivalent van concentratiekampen te stoppen en vervolgens te vermoorden voor hun vlees (zij hebben ons immers toch niets te bieden wat betreft samenwerking)? etc.

Uiteindelijk dezelfde drijfveer voor egoïsme: overlevingsdrang. Het is makkelijker te overleven in een groep dan alleen, en het is ook makkelijker om te overleven in een groep waarin iedereen Pareto-efficiënt handelt dan waar iedereen voor zijn eigen maximale profijt gaat. Daar komt ook nog eens bovenop dat de groep doorheeft dat als mensen voor hun maximale profijt gaan, dit de groep niet ten goede komt, en die mensen moet corrigeren. Voor de groep als een enkele entiteit gezien, is het het voordeligst als de individuen binnen de groep zich zoveel mogelijk Pareto-efficient gedragen. Het is als individu dus ook handig als je niet teveel uit de pas loopt, want de groep tegen je krijgen is ook slecht voor de overlevingskansen. Zeker in het beginstadium van de mens: of je wordt omgebracht door de groep, of je wordt uit de groep gezet als je te ver gaat. Beide gevallen niet optimaal om te overleven. Evolutie heeft wellicht ook ervoor gezorgd dat de exemplaren die minder moreel besef hadden weggeselecteerd zijn. Geen idee of dit wetenschappelijk hard te maken is, maar ik denk wel dat dergelijke speltheoretische werkingen een reden zijn voor moreel handelen.

Een korte samenvatting.

Overleven is makkelijker in een groep dan alleen. De groep gedijt het beste als de leden zich Pareto-efficient gedragen, en keert zich tegen de leden die dit niet doen, derhalve is het voor de individuen ook voordeliger om Pareto-efficiënt te handelen. Evolutionair gezien is het wellicht voordeliger als je intuïtief volgens deze speltheoretische principes handelt, en dat is het morele besef, waardoor je soms ook niet voor je eigen belang gaat ook op momenten dat niemand het door zou hebben.

Hier kom ik (gedeeltelijk) later op terug, ik moet echt zo weg. Een kort schot: veel regels worden irrelevant of juist relevant naarmate technieken geavanceerder wordt of omstandigheden veranderen, ik denk dat er daarom verschillende meningen over bijvoorbeeld huwelijkstrouw ontstaan omdat de samenleving zelf ook zo veranderd is.

Ten eerste moeten we niet doen alsof je meteen vermoord wordt als je een morele regel verbreekt: zo groot zijn de kosten vrijwel nooit, zeker niet in de moderne westerse samenleving. En ten tweede zijn er een hoop mogelijkheden waar je morele regels kan breken waar die breuk jou amper iets kost. En op zulke momenten is eigenbelang geen voldoende reden om moreel te handelen. Sterker nog: eigenbelang kan op zulke momenten zelfs een voldoende reden zijn om morele regels te verbreken.

Absoluut: evolutionaire factoren (groepen zonder free riders hebben een grotere kans op overleven dan groepen met, dus individuen binnen die groepen overleven ook vaker, waardoor hun "altruïstische genen" doorgegeven worden; en free riders werden natuurlijk ook vaak vermoord of verbannen) en causale nutsfactoren (nuttige morele regels worden logischerwijs vaker behouden dan nutteloze morele regels) kunnen absoluut een verklaring bieden voor het ontstaan van morele regels. Maar ze kunnen die regels niet rechtvaardigen, en da's wat morele objectiviteit vereist.

Da's opnieuw een verklaring, geen rechtvaardiging.

Wat betreft de eerste twee punten uit mijn vorige post (evenals het niet genoemde punt dat je geen reden geeft om überhaupt je eigenbelang na te streven, in plaats van het belang van anderen of helemaal geen belang) wil ik overigens wel een oogje toeknijpen. Het behandelen van die punten is noodzakelijk voor het bereiken van een verdedigbaar idee van morele objectiviteit, maar ik heb niet het idee dat jij daarin bijzonder geïnteresseerd bent. Volgens mij wil jij meer het punt maken dat gegeven dat we het er allemaal wel ongeveer over eens zijn wat eigenbelang inhoudt, dat het wenselijk is om (op zijn minst ook) ons eigenbelang na te streven en dat het beter realiseren van eigenbelang preferabel is boven het slechter (of niet) realiseren van eigenbelang, wetten en de internalisering van morele regels (in het algemeen, op het niveau van een groep) wenselijk zijn omdat zij (indirect) ons eigenbelang dienen. Da's een pragmatisch, conditioneel argument dat niet voldoende is om morele objectiviteit te bereiken (daarvoor veronderstelt het te veel - niet in het minst normativiteit), maar wél het belangrijke punt maakt dat wetten en de internalisering van bepaalde (!) morele regels op het niveau van een groep (!) ons intuïtieve eigenbelang indirect dient.

Oh, dat was ik trouwens nog vergeten te zeggen, maar Descartes' "ik denk dus ik ben" argument is ontzettend slecht. Ten eerste is het argument circulair: "ik" denk, dus ik ben. Wel - duh. Als er een ik is dat denkt, dan moet er een ik zijn. Maar het is nu juist de vraag of er een "ik" bestaat! Het enige wat er gezegd kan worden is dat er ervaringen bestaan, niet dat die ervaringen een eigenaar hebben. En ten tweede kan ook daaraan gewoon getwijfeld worden. Je kan bijvoorbeeld twijfelen of je wel begrijpt wat ervaringen zijn of wel weet wat alle woorden in de bovenstaande zin betekenen (d.w.z. begrip van ervaringen en taal wordt verondersteld). Al die twijfels zijn uiteraard volstrekt leeg en ongefundeerd, maar onmogelijk zijn ze niet.

Overigens is het argument als een argument voor solipsisme (niet Descartes' bedoeling uiteraard, maar dat terzijde) ook volstrekt leeg. Stel dat het inderdaad alleen absoluut zeker is dat er een "ik" bestaat. Volgt daaruit dat het rationeel is om te geloven dat jij de enige bent die bestaat? Natuurlijk niet! Het is weliswaar mogelijk om te twijfelen aan het bestaan van anderen, maar ten eerste is het óók mogelijk om te twijfelen aan de stelling dat ze niet bestaan en ten tweede is die twijfel veel redelijker.

Niet om weer een discussie te beginnen (niet mijn bedoeling), maar dit was ik nog vergeten te zeggen.

(Eenzelfde soort redenering ondergraaft trouwens scepticisme over inductie: het is weliswaar mogelijk om te twijfelen aan de bewering dat morgen de zon opkomt, want zeker is dat niet, maar het is zo waarschijnlijk dat hij wel zal opkomen dat zulke twijfel volstrekt onredelijk is. Niet interessant dus.)

En voor de mensen die waarheid mysterieus vinden: een bewering is waar als hij de werkelijkheid juist beschrijft en onwaar als hij de werkelijkheid onjuist beschrijft. Er is geen "eigenschap" van waarheid boven en buiten dat: een bewering beschrijft een bepaalde stand van zaken juist of niet. Dat is alles.

Ik was je nog een antwoord verschuldigd, maar ik ga het kort houden. Je hebt gelijk, ik bied geen oplossing voor morele objectiviteit, alleen een verklaring voor moreel gedrag. Voor mij is dat eigenlijk ook genoeg. Ik heb vanaf dat ik van mijn geloof in God gevallen ben nooit geloofd in een morele wet van boven gegeven. Voor de pretenties van sommige religieuzen dat je wel God nodig hebt om moreel gedrag te kunnen verklaren lijkt mij een speltheoretische kijk op zaken zoals ik hierboven heb geprobeerd te schetsen genoeg weerwoord.

Dus als iemand jou vraagt "waarom vermoord jij geen onschuldige mensen?", dan zeg jij "speltheorie!"? Ik geloof uiteraard ook niet dat er morele wetten "van boven" gegeven zijn (wat dat ook mag inhouden), maar ik ben wél geïnteresseerd in het rechtvaardigen van morele overtuigingen, en naar mijn visie zijn er best vormen van rechtvaardiging mogelijk die volstrekt consistent zijn met een atheïstisch wereldbeeld.

Overigens beweren religieuzen volgens mij ook niet dat God nodig is om moreel gedrag te verklaren, maar alleen om moreel gedrag te rechtvaardigen: "zonder God is alles toegestaan" - dat idee.

Door samenspel van speltheorie en evolutie erin gebakken en tot instinct verworden.

Volgens mij wordt verklaren en rechtvaardigen behoorlijk met elkaar verbonden. Als je niet eens kan verklaren waarom je je moreel kan gedragen zonder God, hoe kun je dan een leven zonder God rechtvaardigen?

Yeah, ik vind dat een beetje een "alles of niets" vorm van redeneren. Als je niet "alles" kunt hebben (morele waarheden die zelfs geldig zouden zijn als er geen mensen of andere rationele wezens zouden bestaan - en waar dus niemand iets aan zou hebben, maar soit), dan kun je "niets" hebben (rechtvaardiging van morele overtuigingen is onmogelijk in elke vorm). Of, om Wikipedia maar weer eens te citeren:

En wat betreft je edit: (intelligente) religieuzen beweren doorgaans helemaal niet dat het zonder het bestaan van God onverklaarbaar is dat we moreel kunnen handelen: die kunnen zich daarin immers evengoed als wij beroepen op "natuurlijke evolutie", "culturele evolutie" en de daaruit voortgekomen emoties en gewoonten.

Dat kunnen ze, maar dat gebeurt niet altijd.

Maar dat zeg ik toch niet? Wat ik wel voor mijn rekening wil nemen is dat speltheorie en evolutie een verklaring geven voor bepaalde wetten en in het instinct ingebakken regels met als motivatie overleven.

Situaties veranderen, waardoor de consequenties die aan bepaald gedrag kleven ook veranderen. Je schrijft zelf ook

terwijl je eerder schrijft

Oftewel, je ziet zelf ook in dat in de moderne westerse samenleving de situatie anders is geworden, waardoor men anders met bepaald gedrag omgaat. Er zijn wel meer voorbeelden te bedenken. Overspel is lange tijd taboe geweest, want voor de man is het onwenselijk als hij energie in andermans kroost moet steken, terwijl de vrouw graag wil dat haar man zijn energie louter in haar kinderen steekt. Met de pil verandert een hoop, overspel leidt niet automatisch tot kinderen, en het zou me niet verbazen als dit er uiteindelijk toe heeft geleid dat overspel ook niet meer strafbaar is. Een ander voorbeeld is kannibalisme waar een groot taboe op staat. Maar waar veel mensen het over eens waren dat het toelaatbaar was in het geval van de vliegramp in de Andes.

Morele regels lijken dus te evolueren en hangen af van de situatie. In hoeverre kan je dan nog spreken over een objectieve morele wet? De verklaring geboden die speltheorie, die ook per situatie een ander antwoord geeft, lijkt mij nog het dichtste erbij in de buurt te komen. Maar op de diepste motivatie, overleven, valt ook het een en ander af te dingen. Iemand die geen waarde aan het leven hecht, mag die ook dat van een ander nemen? Ook een probleem voor de christen die als leidraad "wat gij niet wilt dat u geschiedt, doet dat ook een ander niet" hanteert overigens

Dan is het goed.

Twee opmerkingen. 1. De wijze waarop morele regels evolueren hoeft niet positief te zijn, dus dat morele regels veranderen zegt in principe niets over de kwestie of ze gerechtvaardigd zijn. Dat mensen in ons evolutionaire verleden bepaalde handelingen als moreel en immoreel beschouwen die wij anders zouden categoriseren zegt niet automatisch dat zij in hun situatie gelijk hadden. Hun denkwijze was misschien wel begrijpelijk in hun omstandigheden, maar kan evengoed volstrekt onredelijk zijn. 2. Concrete morele regels zijn inderdaad zeer flexibel, in de zin dat verschillende concrete morele regels geldig zijn in verschillende omstandigheden. Maar is dat ook het geval voor abstracte morele regels? Jij noemde zelf eerder de regel om geluk te maximaliseren en lijden te minimaliseren, en dat is in dit opzicht een goed voorbeeld: het is weliswaar verkeerd om mensen in factory farms te kweken voor hun vlees, maar het is wél verdedigbaar om mensenvlees te eten als anders iedereen in een groep een hongersdood zou sterven.

Boeiende filosofische discussie in de Russische film Gruz 200 (2007) tussen een atheïstische professor en een in God gelovige gastheer.

Alexej:

Ben jij ingenieur?

Professor;

Neen, ik ben universitair docent wetenschappelijk atheïsme.

Wat is primair, materie of bewustzijn? De marxistisch-leninistische filosofie verwerpt de idee van God omdat die uitgaat van ’n onvermogen om de omringende wereld te doorgronden.

Alexej:

Neen, wijsgeer, vertel mij nou gewoon of God bestaat.

Professor

Dat probeer ik u juist uit te leggen.

Alexej

Dus God bestaat niet

Professor

Inderdaad.

Alexej

Wat bestaat dan wel?

Professor

Er is een bewegende materie die we via onze zintuigen waarnemen.

Alexej

En de ziel? Bestaat de ziel?

Professor

Neen Alexej. De ziel bestaat ook niet.

Alexej.

Eens kijken professor. Er is geen God en ook geen ziel maar bewustzijn en materie bestaan wel. Maar waar komt dan bij voorbeeld het bewustzijn vandaan?

Professor

Dit gesprek is zinloos. Iedereen krijgt op school de Darwintheorie

Alexej

Maak jij mij wijs dat het abstracte denken bestond toen een aap een stok beetpakte?

Professor (vertwijfelend)

Ik denk dat ik ga.

Alexej

Blijf nog even. Je bent hier pas. Trap je gastheer niet op je ziel ook al heb je er geen.

Dus Professor, er is niets?

Professor

Ziet u Alexej, ik ben gnosticus. Ik geloof in de verkenbare wereld, niet in het bovennatuurlijke.

Alexej

Ben jij communist?

Professor

Ja, ik ben lid van de partij

Alexej

Waar ben jij zo trots op? Jullie communisten zijn de bron van alle kwaad. Jullie willen God vervangen door die partij van jullie, die Lenin. Er is geen God, dus alles is geoorloofd, weet je nog? Jullie mogen bij miljoenen moorden. En ik heb als minderjarige per ongeluk een knaap gedood. Ik gaf mijzelf aan omdat ik wist dat ik schuldig was en dat een ander de schuld kon krijgen. Ik kreeg 10 jaar strafkamp. Ik had mijn mond kunnen houden maar mijn geweten zat mij in de weg. God heeft verhinderd dat ik zweeg. En jullie willen God afschaffen. Via jullie zelfbedachte wetenschap.

Professor

Wist U Alexej, dat morele normen door materiële economische verhoudingen worden gereguleerd. Manifestaties als moreel, verplichtingen, geweten werden gevormd in de prehistorische maatschappij, lang voor de opkomst van het christendom. Semi-instinctieve gevoelens, noodzakelijk om taboes te respecteren. Trouwens, de 10 geboden zoals opgetekend in het Oude Testament bestonden al lang voor dat optekenen en werden toen al in acht genomen.

Alexej

Dat klopt. God gaf ons de geboden. Die zijn er altijd al geweest, hoewel ze pas later zijn opgeschreven. Je hoeft mij niet met interessante woorden te intimideren professor.

En zo eindigde deze boeiende discussie.

Dat 'God is dood, dus alles is geoorloofd' is wel grappig. In The Pervert's Guide To Ideology maakt Slavoj Sizek een bijzonder interessant punt: het moet niet zijn 'God is dood, dus alles is geoorloofd', maar 'God leeft, dus alles is geoorloofd'. Immers, zo lang God bestaat, bestaat de mogelijkheid je eigen daden onmiddellijk te legitimeren door te zeggen: 'Het was Gods wil'. De discussie ligt dus een stuk genuanceerder dan in de bovenstaande discussie, als je het mij vraagt. Alexej zegt het zelf: God is door Lenin vervangen, dus nu mag alles. Maar als God vervangen is, en niet afgeschaft, dan betekent dat dat vóórdat Lenin aan de macht kwam, ook alles mocht.

In elk geval, leuke films, die Pervert's Guides.

Dat kun je dan wel zeggen, maar er is altijd nog iets zoals het geweten. Zonder God geen geweten. Trouwens, is die God waar Sizek zich op beroept wel God? Voor mij in ieder geval niet, eigenlijk niet meer dan een afgod. Ook Hitler beriep zich trouwens op die God. In zijn laatste honderd dagen takelde Hitler geestelijk enorm af. Waarom? Omdat hij zijn einde zag naderen? Omdat hij zich voor zijn daden zou moeten verantwoorden voor de echte God, of misschien beter gezegd voor het onbekende, voor datgene wat hem angst inboezemt? Ik zou het niet durven zeggen. Niettemin kan ik mij uitstekend vinden in de filosofische uiteenzettingen van de gastheer Alexej, die de wetenschapper toch wel degelijk aan het twijfelen bracht. Die liet dat duidelijk blijken omdat hij ineens haast had om weg te komen.

Hij was erg teleurgesteld denk ik. Een opeenstapeling van tegenslagen. En het gevoel hebben dat je niet meer gesteund wordt door mensen, terwijl dat eerst massaal wel het geval was. Lijkt me dat je daardoor geestelijk enorm kan aftakelen.

Waarom dat? Ik heb een geweten, maar ik geloof niet in God. Daar is toch niets problematisch aan?

En wat dacht je van zijn angst voor de dood? Ik denk dat Hitler goed besefte dat als hij gearresteerd zou worden hij er op zijn zachtst uitgedrukt er niet best van af zou komen. Zeker niet als hij in handen van de russen zou vallen. Dit verklaart voor mij meer zijn geestelijke aftakeling.

Ligt er maar aan wat jij onder God verstaat. Waarschijnlijk iets heel anders dan wat ik er onder versta. God is voor mij slechts een naam voor het onverklaarbare. Niet iets wat in de wereld van de verschijnselen thuishoort. Het geweten hoort o.a. voor mij ook tot het onverklaarbare. Het is een zaak van het gevoel, niet van het verstand.

Dat ook.

Wat is er onverklaarbaar aan het geweten? Het geweten is gewoon een product van sociaal-biologische ontwikkelingen (en in individuen: genen en opvoeding). Verder is het geweten zonder meer deels een zaak van het gevoel, maar redeneren kan in morele kwesties evengoed van groot belang zijn, zeker als je een morele theorie aanhangt die feitelijke argumenten een grote rol geeft (zoals consequentialisme).

Dat beweert dus die professor ook en vanuit het oogpunt van de wetenschap is dat misschien ook zo, maar voor mij is er meer dan alleen wetenschap.

Er is al bewijs voor multiversum? Zo ja, dan is dit filmpje achterhaald.

Zo nee, dan zijn we weer terug bij af en kunnen we nadenken over wat de waarheid zou kunnen zijn... Deze mannen denken niet dat er een God is, dus gaan ze er vanuit dat er vele oerknallen zijn geweest en dat er inderdaad een multiversum is. Voor vele is God een extreme aanname, maar voorlopig is alles een aanname op dit gebied. Ook het idee dat er een multiversum is waar miljoenen oerknallen voor nodig waren. Maar het ontstaan van 1 oerknal is al erg toevallig toch?

Ik denk altijd dat wel of niet geloven met persoonlijke voorkeur te maken heeft. Maar ook deels ervaring natuurlijk. Persoonlijke voorkeur... Dit begint bij intuïtie en vervolgens gaan we erover nadenken en worden we bewust van onze persoonlijke voorkeur/interesse. Ons intuïtie is ons de baas. Ook wanneer het veranderd. En je kunt niet beslissen om te veranderen. Bijvoorbeeld vanaf nu wil ik niet meer in God geloven of juist wel. Geen mens die meteen kan switchen op commando. Dus dat verklaard wel waarom hele intelligente mensen toch in God geloven terwijl ze helemaal niet zo zijn opgevoed. Dus het heeft ook niets met intelligentie te maken. Intuïtie, gevoel, persoonlijke voorkeur/interesse. En zo lang er nog geen echte duidelijkheid is over het ontstaan van alles, is dat waar we het mee moeten doen.

Als er iets is wat mijn punt totáál niet ondermijnt, dan is het dit wel. Integendeel. Stel, je bent een religieuze terrorist. Heb je dan last van je geweten? Nee, natuurlijk niet, want je doet dingen in naam van God. Juist een beroep op God sust het geweten in dit geval. Juist God is erg geschikt als vrijbrief voor alle kwaad dat je doet. Juist omdat 'zijn wegen ondoorgrondelijk zijn', valt God als vrijbrief aan te dragen voor al je daden.

Dat sluit overigens niet uit dat mensen last van hun geweten kunnen krijgen als ze nadenken over wat God van hun daden vindt. Natuurlijk, zo kun je God ook inzetten. Maar volgens mij toont dat een beroep op God zowel je geweten kan sussen als aanwakkeren, alleen maar dat God niet per se iets met je geweten te maken heeft.

Dit ben ik gewoon niet met je eens. God/iets onverklaarbaars is geen mogelijkheidsvoorwaarde voor een geweten. Ook ondermijnt de afwezigheid van God het geweten niet, als je het mij vraagt. (Daarom is ook dat 'Als God dood is, is alles toegestaan' eenvoudigweg onwaar.)

@ Karl van H.

Ik denk niet dat wij uit deze discussie komen, net zoals Alexej en de professor uit de film "Gruz 200". Daarom vond ik het ook zo'n goed idee die discussie in dit topic te plaatsen. Het is ook allemaal zo subjectief. Met logica heeft een geweten nu eenmaal niets te maken, met de moraal des te meer. Grappig ook dat de filosoof Kant in zijn kritiek van de zuivere rede de professor grotendeels gelijk lijkt te geven maar in zijn kritiek van de praktische rede de kant lijkt te kiezen van Alexej.

Even als reminder; Religieuze discussies zijn niet toegestaan op Moviemeter dus svp niet te ver afdwalen van het onderwerp filosofie.

Mensen zonder geweten zijn toch sociopaten? Maar of ze 100% gewetenloos zijn weet ik niet. Sowieso wordt het gezien als afwijkend omdat de meerderheid wel een geweten heeft. Sociopaat zijn is geen keuze. Als God bestaat, waarom zijn er dan sociopaten? Omdat God wil dat overal iets tegenover moet staan? Dus licht - donker, koud - warm, arm - rijk enz. enz.

Dat mensen het ergens niet makkelijk over eens kunnen worden betekent niet automatisch dat het subjectief is. Óf het geweten is een onderdeel van de natuur, óf het is iets bovennatuurlijks en onverklaarbaars. Het één of het ander is het geval - daar is weinig subjectiefs aan. Verder is het natuurlijk ook goed mogelijk dat één van de partijen in de discussie gewoon onredelijk en bevooroordeeld is.

(Met het tegenover elkaar plaatsen van moraliteit en logica ben ik het trouwens ook niet eens: logica legt op zijn minst grenzen op aan moraliteit. Morele overtuigingen moeten bijvoorbeeld consistent zijn - zowel met andere morele overtuigingen als met relevante feitelijke overtuigingen.)

Oh, en:

Wikipedia:

(Sorry Madecineman: ik hou al op. )

>:D

Dat onderzoek neem je toch hoop ik niet serieus he? Ik lees: the authors found that atheists scored 6 IQ points higher than non atheists.... Stel je voor dat gelovige iets minder slim zijn dan niet gelovige, dan zijn de gelovige nog altijd slim, maar minder slim. Met een IQ van 140 ben je slim, maar je bent ook slim met een IQ van 134. Sowieso is dat hele IQ gebeuren zwaar overrated. Ja, dit wordt ook beweerd door mensen met een heel hoog IQ. Het heeft niets met intelligentie te maken. Er bestaat ook nog zoiets als naïviteit. Voorbeeldje: Die man is slim, maar kinderlijk naïef als het om geldzaken gaat.