The Battle of the River Plate (1956)

Een knappe reconstructie van een strijd op zee tegen een sluwe vijand die zich niet makkelijk laat vangen. Het regieduo Michael Powell en Emeric Pressburger heeft het legendarische gevecht in hun scenario een documentair karakter gegeven, maar de film is daarom zeker niet minder boeiend.

****(8/10)

Dit is opzicht geen slechte film maar ik had er toch iets meer van verwacht (hij was niet echt aangrijpend). Komt misschien ook omdat de film al zeer oud is.

The Battle of the River Plate is typisch voor de niet-magischrealistische films van Powell en Pressburger. Dat wil zeggen dat we te maken krijgen met een enorm oog voor detail. Dit zou een van de meest realistische oorlogsfilms zijn omdat praktisch ieder detail goed onderzocht en bekeken is. Ook typisch, en minder goed, voor The Archers in dit soort films is dat ze het niet nodig lijken te vinden om er wat meer dramatiek aan te geven. Het heeft iets relaxest, alsof details op slagschepen genoeg moeten zijn om ons te boeien. En dat terwijl dit een zeer spectaculair onderwerp is.

Opmerkelijk, en ook typisch voor de Archers, is dat er geen echte schurken zijn. Natuurlijk moet het Duitse schip Graf Spee verslagen worden, maar de kapitein en de bemanning van dit schip worden niet minder sympathiek afgebeeld dan de Britten. Aan de ene kant is dit wellicht te danken aan de nadruk op realisme: kapitein Langsdorff van de Graf Spee zou een bijzonder sympatieke man zijn geweest. Anderzijds was zoiets zeer ongewoon in oorlogsfilms in de jaren '50 en waren Powell en Pressburger al niet echt bijzonder oordelend over Duitse soldaten in de jaren '40. Ze waren tegenstanders, maar niet meteen monsters. Wat we dus zien is dat Langsdorff rustig keuvelt met zijn Britse tegenstander en er geen enkele druk op de schouders van beide partijen lijkt te liggen op de momenten dat er geen torpedo's op hun af lijken te komen. En alleen The Archers konden het zinken van een Duits slagschip in 1956 een tragedie noemen.

Dit levert veel saaie scènes op, eerlijk gezegd. Het allemaal wel érg luchtig en zakelijk. De kalmte van de officieren in het heetst van de strijd kwam op mij ook ongeloofwaardig. Powell en Pressburger zijn natuurlijk meesters van de Technicolor, maar in deze film hadden ze het beter achterwege kunnen laten. Zo fleurig zal de echte strijd van de River Plate niet geweest zijn.

En toch is de uiteindelijke confrontatie tussen de Graf Spee en de drie Britse underdogschepen erg spannend. We zien eigenlijk vooral kapiteinen orders schreeuwen en weinig van het gevecht zelf, maar hoe de strijd ervoor staat is altijd spannend. Doordat we gedetailleerd alle taktieken horen gaan we op in de confrontatie en vragen we ons af wat de slimste plannen zijn. Puur als strategische film behoort dit tot de betere oorlogsfilms en het is opmerkelijk hoe weinig werken in dat genre überhaupt serieus ingaan op strategie. Het is helaas voor jammer dat alles om dit element heen wat minder interessant is, tenzij je een bijzondere fascinatie hebt voor hoe slagschepen in elkaar zitten.
3*

De aanvangsscènes met de Duitsers die hun Britse gevangenen betuttelen, gevolgd door deze met bevelen schreeuwende officieren op het scheepsdek, konden mij niet bekoren, laat staan meeleven met het gebeuren. Het ontbrak aan hart en leek me soms knullig gefilmd.

Wat zich afspeelt in Montevideo was een stuk boeiender, leidde ook naar spanning en maakte veel goed.

Wel aangenaam verrast met de uitstekende beeldkwaliteit

Als liefhebber van oorlog en met name de zeeoorlog en vooral de lotgevallen van de Duitse schepen als de Bismarck, Tirpitz, de Scharnhorst en haar laatste slag, zelfs nog op de HMS Belfast gestaan die mede jacht maakte op de laatst genoemd, maar ook geïnteresseerd in de Japanse superslagschepen als de Yamato, of bijvoorbeeld de ondergang van de Hood aan de hand van de Bismarck, is The battle of the River Plate natuurlijk een must see.

Nu had ik mijn verwachtingspatroon enigszins laag gezet mede door de middelmatige cijfers maar ook omdat het een dermate oude film is. Tevens kan ik me herinneren dat ik danig teleurgesteld was de eerste keer toen ik Sink the Bismarck gezien had. Daarom verraste deze film me op prettige wijze ondanks wat kleine puntjes van kritiek.

Het uiteraard waargebeurde verhaal wordt feitelijk goed gebracht, de aanwezigheid van de Altmark klopt en de aanwezigheid van de Britse gevangen eveneens. Langsdorf was inderdaad een 'gentleman'. De uiteindelijke zeeslag met het Britse eskader lijkt wat overmoedig maar wanneer 'the shit hits the van' komt de slag voor die tijd toch erg goed en realistisch over. In die tijd was men niet van het choqueren uiteraard, dus afgerukte ledematen en uit elkaar gerukte lichamen hoeven we niet te verwachten terwijl dat wel realiteit is. Desalniettemin herbergt de slag een aantal hele aardige scenes van de getroffen Exeter die onder een rookgordijn afzwaaide richting de Falkland eilanden. De uiteindelijke aankomst in Rio, het bunkeren, de gewonden en Britse gevangen van boord, de noodzakelijke reparaties die gevoerd moeten worden, maar vooral het ultimatum wordt goed uitgespeeld en gebracht. De uiteindelijke ondergang is uiteraard niet anders gegaan en aardig in beeld gebracht, had echter nog wel iets verwacht met echte beelden. Dan vergeet ik nog enkele opnames van het Britse eskader bij zonsopkomst te vermelden die er fenomenaal uitzagen.

Minpunten; het profiel van het gebruikte schip USS Salem matcht totaal niet met de Graf Spee, maar goed ik begrijp dat zoiets een moeilijk verhaal is zonder computeranimaties, het gekibbel van de Britse gevangenen vind ik ook niet zoveel toevoegen en wat ik vind ontbreken aan de film is een naschrift over het schip, het wrak, de zelfmoord van Langsdorf en de lotgevallen van de Duitse bemanning bijvoorbeeld.

Desondanks een voor die tijd prima gebracht zeeoorlogsfilm. Vermaak, zag er best nog wel goed uit en geschiedkundig ontbreekt er weinig aan. Leuk voor een keer.

Opzienbarend wat voor een prachtige shots Powell en Pressburger weer tevoorschijn toveren, met optimaal gebruik van Technicolor. Er zijn toch weinig regisseurs die hen dat na konden doen.

Ditmaal is de verhaallijn echter wat stroef, ondanks de historisch interessante en accurate thematiek. Dat er bij de gevechten af en toe iets te zichtbaar gebruik wordt gemaakt van studiowerk helpt ook niet echt mee. Opvallend is wel het continue gentleman-achtige respect tussen de Duitsers en de Geallieerden.

Er zijn niet zo heel veel films over de zeeoorlog, en al zeker niet met grotere en interessantere schepen in de hoofdrol. Daar vormt deze een plezierige uitzondering op, ondanks dat het niet de 'echte' Graf Spee is - waarschijnlijk overigens om precies dezelfde reden dat er zo weinig films zijn. Of wellicht omdat het logistiek ook nogal een uitdaging is om in het echt zeeslagje te spelen voor de camera - het is tenslotte niet zo makkelijk om dit soort scheepjes even voor een weekje of wat te lenen, en ondertussen 80 jaar later zijn er ook niet zo veel meer over. En zeker niet als je er ook nog mee varen of schieten wil.

Het stukje geschiedenis waar het over gaat in deze film is wel erg interessant overigens - het gaat niet alleen maar om de scheepjes. Een wat vergeten verhaal, in het prille begin van de oorlog toen er nog relatief netjes, met enige beschaving en beleefdheid gevochten werd. Met in leuk contrast daarmee het spel over de aanrukkende overmacht, al is niet volstrekt duidelijk of dat achteraf wel een rol gespeeld heeft in de beslissing van Langsdorff - niet alleen had hij te maken met behoorlijk wat schade aan zijn schip, zijn munitie was ook niet onbeperkt.

Powell en Pressburger kiezen er terecht voor om naar redelijkheid zo dicht mogelijk bij de feiten te blijven - in die tijd was een andere keuze wellicht ook niet mogelijk, want er waren in het VK nogal wat mensen die dit stukje geschiedenis goed in hun hoofd hadden en niet erg tolerant zouden zijn geweest met dichterlijke vrijheden - ik herinner me nog goed hoe mijn vader vertelde dat bij een vroege vertoning van The Guns of Navarone er oproer uitbrak omdat de schepen aan het einde Amerikaans zijn - en dat vanzelf Engelse hadden moeten zijn voor het verhaal.

Maar buiten dat zijn de details over de gang van zaken op de schepen ook behoorlijk goed in orde. En prettig gefilmd in verzadigde Technicolor, en dat komt er mooi uit. Fijn plaatjeskijken.