Faust (2011)

Jammer dat het zo lang moet duren voordat de film eindelijk in de bioscoop verschijnt. (had de film al in mijn digitale bezit medio januari) Vandaag nog maar weer eens gezien (over het plot hoef ik niks te vertellen eigenlijk, het houdt het volksverhaal aan, maar dan op haast onthutsende wijze) en wederom een overtuigende indruk achtergelaten. Enorm beklemmend, maar ook zeer frustrerend soms. Het eerste uur is vaak even doorbijten, maar het blijft geweldig om te zien. Het laatste uur bevat veel scenes die haaks op elkaar staan, de bedscene tussen Faust en Margaret voelt aan als een sprookje, terwijl er ook scenes inzitten (bijvoorbeeld met die monstrueuze foetus bijvoorbeeld) die idd enorm aan de vroege Lynch doen denken. Ontzettend interessant surrealistisch werk.

Ps. Hulde voor dat schitterende intro, vanuit de hemel (of hel, wie zal het zeggen) kijkend op dat dorp bij de bergen en aan het water. Hetzelfde gebeurt qua visuele aspecten ook aan het einde met de heetwaterbron en de ''stairway to heaven''. Briljant!

4,5*

Aan al mijn vrienden en kennissen die binnenkort nog deze film gaan zien: De beste Sukorov-film op "The Days of Eclipse" na ...althans van de Sukorov's die ik te zien kreeg (de meeste zijn vrij moeilijk aan te komen hier).

Gelukkig dat deze film toch een Nederlandse bioscoop-release krijgt ondanks het hoge Libelle-gehalte dat tegenwoordig heerst in de meeste filmhuizen.

Deze vrije bewerking van Faust lijkt los te staan van Taurus/Moloch/The Sun, maar is volgens de aftiteling wel degelijk het finale luik uit deze serie.

Eerste uur speelt in een benauwend dorp vol kleine gangetjes, deurtjes, lage plafonds een soort variant op de beklemmende omgeving in "Father and Son" en als de film zich verplaatst naar buiten krijgen we de meest prachtige beelden die we sinds lange tijd zagen in een film.

Tarkovskiy, Bergman, Antonioni op top-niveau zo geweldig is deze film!

Zwaar, verontrustend, schitterend, mokerslag.

Meesterwerk!

Dit is mijn eerste Sokurov en het is een geweldige kennismaking. Vooral qua sfeer maakt Faust indruk. Het leek soms wel alsof iemand ingezoomd had op de vele kleine, bizarre taferelen die je ziet in een schilderij van Pieter Bruegel de Oude (iets wat The Mill and the Cross letterlijk deed geloof, maar die moet ik nog zien) en er nog wat verlichting a la Vermeer aan toegevoegd had. Erg mooi om naar te kijken, dus, maar het sluit allemaal ook goed aan op de inhoud en de sfeer. Dat shot waarin Faust en Margarethe dat donkere meer invallen is toch wel echt van grote klasse. Al met al zet Sokurov hier een Middeleeuwse wereld in die het waard is te bezoeken.

Inhoudelijk vind ik het nog wat moeilijk om mijn vinger op de film te leggen. Ik begrijp min of meer wat de film impliceert, maar ik kan lang niet alle scènes praten en eerlijk gezegd vergat ik door het staren naar de mooie beelden af en toe de dialogen goed te volgen. Sowieso vond ik de dialogen vaak maar vreemd, alsof de personages geregeld heel snel, soms midden in een zin, van onderwerp of anders wel van mening leken te veranderen, maar dat kon ook mijn verbeelding zijn. Het Faustverhaal ken ik verder wel (al was dit gek genoeg de eerste filmversie die ik zag), maar Sokurov maakt er wel weer iets nieuws van (er bestaan sowieso al veel variaties op dat verhaal, dus niemand zal erover klagen denk ik). Zo durf ik eigenlijk nauwelijks te zeggen of het einde, waarin de woekeraar gestenigd wordt en Faust levenslustig een besneeuwd berglandschap instapt door Sokurov als positief of als negatief wordt beschouwd, maar het desolate van de omgeving wekt de suggestie van het tweede, als symbool van totale gekte in totale leegte. Maar de openheid die de film voor mij nu heeft past eigenlijk wel. Dit is een film die een laagje mysterie nodig heeft, niet in het plot maar in de algemene sfeer en toon.

Duidelijk één van de beste films van de laatste tijd. Alleen die poster hier kan echt niet. Op zichzelf al heel lelijk, maar straalt ook een totaal andere sfeer uit dan de film.
4*

De zeer positieve reacties hierboven wekten mijn nieuwsgierigheid op en ik nam mij afgelopen avond de moeite om deze film maar eens te gaan bekijken. Ik verwachtte geen gemakkelijk film en dat werd het ook niet. Het einde liet mij met veel vraagtekens achter, net zoveel eigenlijk als toen ik Stalker van Tarkovsky voor de eerste keer zag. Dat wordt dus nog een keer bekijken deze versie van Faust maar niet in de bioscoop. Dit soort diepzinnige films kijk ik het liefste thuis zeker ook gezien de speellengte. Op visueel vlak viel er in ieder geval niets op deze film aan te merken. Film kende tal van mooie scènes waaronder de zeer fraaie openingsscène. Ook het middeleeuwse stadje en de landschappen oogden zeer mooi. Het acteerwerk was ook dik in orde, vooral dat van Anton Adasinsky in de rol van de duivel.

Waardering; voorlopig 3,5*

Na de kitscherige fantasy opening vreesde ik voor het ergste. Maar jullie zien het al, de film is mij vervolgens uitstekend bevallen. Duurde wel een tijdje voordat ik er echt lekker inzat, met name het tempo lag erg hoog, wat ik niet gewend ben van Sokurov. En dan werd er af en toe zo'n afwijkende, wat misplaatste, lens ingegooid (die Sokurov altijd wel gebruikt, maar hier in het begin dus enkel sporadisch), wat nogal leek te vloeken met de rest van het vrij standaard camerawerk. De cinematografie wordt echter steeds aparter en beter naarmate de film vordert, en is uiteindelijk van onmisbare waarde om je mee te sleuren in de dromerige en hallucinante sfeer. Ook best wel een vieze, gore film eigenlijk. Alleen al die eerste scène met de autopsie, of die door Wagner gebrouwde mensch in een buisje, best smerig. Daarnaast ook verrassend veel humor. Het einde is voornamelijk geweldig, maar ook het middendeel in het bos is fraai, fijne sprookjesachtige sfeer daar. Het moment dat Faust in die kamer met het meisje wakker wordt is waarschijnlijk favoriet. Desolaat en enigszins vervreemdend, maar ook wel weer geestig door die misvormde wezens. Wat betreft het einde kwam zowel een positieve als negatieve interpretatie op, wat hier al besproken is. Deed me denken aan het einde van Posetitel Muzeya (1989). Als ik deze twee eindes vergelijk, lijkt die van Faust toch wel hoopvol, waar het kwade is verslagen. Terwijl het wanhopige einde van Visitor of a Museum meer voelt als de eeuwige leegte van de hel, hoewel dat bij deze Faust voor mijn gevoel dus ook mogelijk is.

Wonderschoon!

Inderdaad wel een heel ander tempo dan je van Sokurov gewend ben. Het tempo ligt erg hoog, en er gebeurt in de 2 uur 20 minuten misschien wel meer dan in al zijn andere films die ik heb gezien bij elkaar. In het begin was het wel even afwachten of dat niet ten koste zou gaan van de dromerige sfeer van zijn films, maar ik heb er eigenlijk niet lang meer bij stilgestaan.

Het aloude Faust-verhaal is door Sokurov op boeiende wijze verfilmd. Hij houdt vast aan een nogal theatrale acteerstijl die eigenlijk wel erg goed werkt. Visueel is het absoluut genieten. Sokurov heeft er nog wel eens apartere dingen laten zien, dit was toch wat degelijker, al komt er af en toe de stijl in terug die we van oa Mat i Syn kennen. Vooral tegen het einde levert het een hele hoop mooie scenes op met dat meisje (scene bij het water was echt schitterend), en worden de locaties ook steeds intrigerender.

Toch tamelijk geniaal, meest toegankelijke en bijna de beste Sokurov die ik heb gezien. Zou dit toch wel als instapper van het oeuvre kunnen aanraden.

4.5*

Uitermate suggestieve, overvolle, duizelingwekkende adaptatie van één van de grote Europese sagen, meer bepaald zoals die in het werk van Goethe vorm kreeg.

Woorden, beelden, personages en figuranten buitelen over elkaar heen, verdringen elkaar, gevangen in meestentijds elkaar snel afwisselende shots, ingesnoerd in een nauw 4/3 kader met afgeronde hoeken. En met het bij wijlen vervormen en kantelen van het beeld accentueert Sokurov nog het meerdimensionale, surrealistische, droom- en spookachtige karakter van het verhaal.

Het is voor mij misschien niet alleen de rijkdom van het materiaal dat overvloedig en soms gelijktijdig over je wordt uitgestort, dat het onmogelijk maakt om deze film in één keer te behappen; er is erg veel tekst, en ik heb mijn kennis van het Duits sinds de middelbare school behoorlijk laten sloffen. Daardoor moet ik toch kiezen voor de (Engelse) ondertiteling, die net wat meer concentratie vereist dan Nederlands; gevoegd bij wat er dan nog tevens aan details in beeld wordt voorgeschoteld, gaat het me dan bij herhaling behoorlijk duizelen.

De keuze van de vertalers om niets te negeren (die indruk heb ik in ieder geval), lijkt me een terechte. Want hoewel vaak raadselachtig: niets lijkt willekeurig. Al was het maar omdat het sowieso bijdraagt aan de chaotische, raadselachtige sfeer van de droom/nachtmerrie van Faust.

Maar hoe ijzersterk en rijk aan inhoud dat verhaal ook is: wat de film als film zo goed maakt – zeker vanaf het moment dat het in ieder opzicht fantastische Mephisto-personage (een pandjesbaas dan wel woekeraar) ten tonele verschijnt – zijn het snelle ritme waarin die voortrolt, de ene na de andere schitterende scène aan elkaar rijgend (het badhuis, de taveerne, de begrafenis, de terugtocht door het bos na de begrafenis, de kerk, de verleiding en de dood in het huis van Gretchen, de ontmoeting van Wagner en zijn homunculus met Margarethe), en de afwisselend terloopse en nadrukkelijke toon van de dialogen; met name het verbale steekspel tussen Faust en Mephisto is fascinerend.

Sokurov’s ‘Mephisto’ is echt een geweldig personage: grappig-grotesk in voorkomen, berekenend en meedogenloos in zijn acties, en in zijn uitingen beurtelings van een vrolijk cynisme en een suggestieve diepte. Een opgewekte, Jezus- en heiligenbeelden tongzoenende schelm, klagend over zijn vleugels, om te lachen en angstaanjagend tegelijk. En als hij als voor zichzelf begint te mompelen, moet je opletten. Er zit ook een onbepaalde droefgeestigheid in hem.

Maar ook de scènes van Faust met Margarethe zijn vaak adembenemend. Wat doet Margarethe, als de bij de begrafenis naast haar staande Faust nadrukkelijk zijn hand tegen de hare vleit? Verzamelt zij speeksel om hem te bespugen? En als Sokurov hun gezichten laat baden in een onaards helder licht, veranderen die; alsof we hun zielen zien, als het ware...

De epiloog met Faust ‘on top of the world’ is eveneens fascinerend, veel vragen oproepend. Ontwikkelingen lijken wat uit de lucht te komen vallen. Zien we daar het stenigen van de duivel?!? Dat is in ieder geval geen Europese traditie, dacht ik zo... En waar Goethe Faust nog ten hemel liet opnemen, antwoordt Sokurov’s Faust op de haast beteuterde vraag uit de hemel waar hij heen gaat: Verder, steeds maar verder...

Je kunt bij één en ander – in de zin van een ‘goede’ of een ‘slechte’ afloop – gemengde gevoelens hebben, en je afvragen of op Sokurov’s Faust (mens) niet de woorden Fools rush in where angels fear to tread van toepassing zijn...

Wat een film.

De elfde film die ik van Sokurov zie maar uitgerekend de film die met Russian Ark waarschijnlijk zijn meest gevierde is zie ik dus nu pas. Montorsi geeft aan dat dit de toegankelijkste Sokurov is die hij zag, daar ben ik zeer mee oneens. Ik zou als instapper eerder naar een film als Aleksandra grijpen. Faust heeft een hoger tempo dan het meeste werk van hem, maar is ook erg Sokurov en zelfs ondanks dat deze film Duitstalig is heel erg Russisch (de manier waarop de filosofisch getinte dialogen gaan bijvoorbeeld en het, hoe moet ik het noemen, relativeringsvermogen ofzo). Ik denk dat je met zowel Russische films als films van Sokurov beter wat ervaring kunt hebben. Qua aankleding heb ik Sokurov zelden zo fantasievol gezien als hier. De film heeft een soort smerigheid die ik erg kan waarderen, maar is ook vaak wonderschoon en het einde voelt opvallend optimistisch voor een Faust-interpretatie.

Nog een puntje: Hoe gaat het eigenlijk met Sokurov? Het afgelopen decennium was al niet erg productief, maar zijn laatste is nu al zes jaar oud en hij is niet meer zo piepjong.

Vond dit geen gemakkelijk film om te zien en ook niet om te beoordelen. Vrij moeizame zit voor me waarbij ik me (te) veel gefocust heb op wat ik zag en minder aandacht had voor de inhoud. Mede daardoor wellicht te weinig "in" de film gezeten. Kon me moeilijk concentreren op de dialogen die ik niet zo hapklaar vond. Het verhaal van Goethe was me wel enigszins bekend, maar toch. Ook Sokurov is na enkele films gezien te hebben geen persoonlijk hit wonder ...

Wel genoten van de gedetailleerde scènes die met veel zorg en kunde gebracht werden. Ook de vele geel-bruine kleuren gaven iets mysterieus en onbehaaglijk. Prima decor en aankleding waarvan je bij momenten ogen tekort kwam.

Een wel erg vrije Goethe-bewerking, zoveel is zeker. Kiest Faust in Sokurovs lezing voor het verraad aan zijn verlichte idealen, of vindt en verleidt Mephistopheles (Mauricius) hem tegen wil en dank? Anders gezegd: parasiteert de mens doelbewust op de ander, of wordt Het Kwaad als bij toeval geboren – in zekere zin vanuit Het Goede, het schone, het wezen van Gretchen? Goed en Kwaad zouden dan nauw met elkaar verbonden zijn en quasi niet zonder elkaar kunnen bestaan, en precies zo voert Sokurov het duo Faust – Mauricius op: als twee stemmen van één corpus, als de fysieke mens en het wanstaltige idee van mens. In de gruwel van Mephisto’s duivelse maniertjes stopt Sokurov echter donders veel humor. Van een blubberkont tot de obsessie om heiligenbeelden te zoenen: Het Kwade krijgt er iets aandoenlijks door, want door het afgrijzen deemstert een vleug mededogen. Ook de representatie van het slechte heeft zo zijn nukkige trekjes…

Heerlijk is hoe Yuriy Arabov zinnen uit Goethe’s origineel herschrijft, doelbewust door elkaar haspelt, herkauwt in de context van een narratief dat modern aandoet ondanks de historische setting. Cinematografisch zijn de oude meesters van de schilderkunst dan weer niet veraf, ook al doen de experimenten met lenzen en perspectieven soms geforceerd aan. In wezen zijn het immers de dialogen die deze ‘Faust’ vertellen, waarbij de beeldtaal zich eerder dienend opstelt. Anderzijds loodst Sokurov het titelpersonage na de verkoop van zijn ziel een bloedstollend horror vacui binnen waaruit alle menselijke leven gezogen wordt en enkel ongedierte regeert: fenomenaal hoe de regie een dergelijke apocalyptische sfeer weet op te wekken aan de hand van decor, rekwisieten, dieren, belichting en wat dies meer…!

In zekere zin voert Sokurovs moderne avant-garde de boventoon, wat maakt dat het moeilijk identificeren is met deze Faust. Zijn hoop en zijn dromen zouden de onze kunnen zijn – zoals bij Goethe en bij Mann – maar als mens komt de protagonist hier zelden tot nooit uit de verf. Daarvoor heeft Sokurov zijn Faust te veel op Mephisto geënt: waar die laatste via humor quasi menselijk wordt, ziet Faust eruit als een beest wanneer hij (als opgejaagd wild) door het beeld raast. Nogmaals: Goed en Kwaad zijn in de artistieke visie die de film uitdraagt geen tegengestelde polariteiten, maar raken elkaar aan in de personages – een treffende uitbeelding van wat ook Goethe al voor ogen had, hoewel Faust als mens hier quasi geen sympathie wekt omdat hij als zonderling wordt neergezet… De kijker vraagt zich dan af: waarom?

Sokurov zweert bij bevreemding – een idiomatische keuze. Vaart deze ‘Faust’ daar wel bij? Misschien niet. En het einde, waarover hier al wat inkt gevloeid is? De steniging van Mephisto betekent een bevrijding, maar kan Faust een deel van zichzelf vernietigen en tegelijk als ‘heel mens’ verder leven? Wat blijft er over nadat het ego Het Kwaad heeft uitgeroeid: een reine dwaas? Een verlicht idioot, die nog veel verder van ons af staat dan de gekwelde, worstelende, verlangende Faust van voorheen? Voer voor verdere gedachten, ook dat is zeker…

3*