Elena (2011)

Uitermate boeiend verhaal over de materiële en mentale verschillen in Rusland tussen de “nieuwe” rijken en de onderkant van de samenleving. Had een absolute topfilm kunnen opleveren als Andrei Zvyagintsev niet in zijn oude gewoonte was vervallen van het veelvuldig hanteren van longshots, stillevens én scènes, die met het verhaal niets van doen hebben, zoals de verpleegster, die ongeveer een minuut in beeld is, terwijl zij een zojuist verlaten ziekenhuisbed verschoont. Ook van de “diashow” tijdens de eerste tien minuten is minstens de helft overbodig.

Door de uitermate trage cameravoering doet de regisseur daarmee zelf afbreuk aan zijn film, vind ik. Op zich zijn het allemaal fraaie beelden, maar desondanks kreeg ik op sommige momenten de neiging om te roepen: “Schiet nou eens op, man.”

Daar staan tegenover een pakkend verhaal en ijzersterke vertolkingen van Andrei Smirnov, Yelena Lyadova en in het bijzonder van Nadezhda Markina in de titelrol.

Al met al kom ik helaas tot een wat ambivalente conclusie: een verhaal dat mij erg aanspreekt, maar een vormgeving waaraan ik mij regelmatig ergerde. Jammer - voor mij dan toch - maar niettemin vind ik het wel de beste van de drie films van Zvyagintsev.

Wederom een erg fraaie film van Zvyagintsev.

Hoewel ik dit toch wel duidelijk zijn minste vindt. The Return is in zijn simplisme en oprechtheid een van de weinige films die mij kan emotioneren. The Banishment is wat hallucinanter en prikkelt je zintuigelijk wat meer. Ten opzichte van die films komt Elena er wat bekaaid vanaf, maar het is dan ook zaak de film op zichzelf te beoordelen.

Visueel is het weer erg verzorgd. Wat te degelijk naar mijn zin, maar de kadering is weer wat we van Zvyagintsev gewend zijn, en zijn rustige camerawerk is erg geschikt voor verhaaltjes als deze. Verder is de muziek wederom aardig, licht bombastisch bij vlagen, wat het toch wat andere accenten geeft. Werkte in ieder geval vrij goed, al had het wat minder aangezet hoeven te worden.

Inhoudelijk is het ook zeker niet slecht. Wel wat rechtlijnig en niet zo heel erg diepgravend, maar er worden wel relevante thema's over het oude en nieuwe Rusland aangesneden, op meerdere vlakken die door elkaar heen lopen. En nauurlijk valt er te discussieren over het personage Elena, aangezien die hangt tussen de al dan niet bestaande liefde voor de man, of de immer sterke moeder-zoon relatie, en de gevolgen die dit voor haar keuzes heeft.

Ook qua acteerwerk weet hij weer optimaal te casten en het beste uit zijn acteurs te halen. Elena wordt echt voortreffelijk neergezet hier.

Al met al weer een bijzonder fraaie film, Zvyagintsev stelt weer zeker niet teleur. Toch moet je (ik) constateren dat hij met de film minder wordt, en is het de hoop dat hij dat de volgende keer weet te doorbreken.

4*

Problematiek van het gehuwd paar met beiden kinderen uit een vorig huwelijk, maar dan behoorlijk extreem voorgesteld, zodanig zelfs dat ge, halverwege het verhaal, kunt spreken van een verrassende wending.

Opvallend in de opbouw zijn de soms zeer lange scènes die enerzijds passend als sfeerscheppend overkomen maar anderzijds van die aard dat ge u afvraagt in hoeverre ze eigenlijk van enige betekenis of nut zijn.

Hoe dan ook m.i. een sterke film, heel knap geacteerd en met af en toe smaakvolle, dramatische muziek.

Na Vozvrashchenie en Izganie verruilt Andrey Zvyagintsev het natuurlijk landschap voor de stad en daar is een reden voor. In de voorgaande twee thema’s zijn de protagonisten verwikkeld in een innerlijke strijd die door het immer uitgestrekt landschap wordt benadrukt. Zijn derde film betreft een gevecht van klassen en geslachten. Het hoofdpersonage, Elena, belichaamt een sociale klasse, een generatie en een moederfiguur.

Zo zien we al in de beginscène dat Elena het huishouden voor zich neemt. Ze probeert de financiële situatie van haar zoon te verantwoorden aan haar echtgenoot, de rijke Vladimir, waarmee ze tien jaar geleden trouwde. Hij ziet evenwel geen graten in haar bede omdat haar zoon lui zou zijn. Als Elena een deel van haar pensioengeld komt brengen in zijn claustrofobische flat, kruipt haar zoon achter de PlayStation. Een gebrek aan respect en inderdaad een teken van luiheid. Zvyagintsev toont ons een maatschappelijke polemiek. De kijker heeft begrip voor beide personages maar aan welke kant staan we? Heeft Elena dit plan al tien jaar voor ogen? Verdient de dochter van Vladimir de erfenis wel?

Mijn aandacht werd reeds gevestigd in de openingsscène. Vanuit het perspectief van een tak is het appartement in deep focus zichtbaar. De lange shot wordt ineens verstoord door een krijsende kraai, wat nooit een goed teken is. Metaforisch start het verhaal meteen met een conflict. In het tweede deel miste ik dat thrillergevoel in zekere mate, met Elena en haar stiefdochter Katerina als tegenpolen.

Qua symboliek doet ‘Elena’ niet onder. In het begin zien we de oude man in zijn dubbelbed liggen met een bedtafel, een luxury good, voor hem. De laatste scène is een shot op het veel te grote bed waarin Elena’s kleinkind ligt. Op het moment dat ze haar erfenis meeneemt naar het flatgebouw van haar zoon, rent een wit paard tegen de trein. Het paard, symbool voor puurheid en genade, overleeft het niet. Eveneens is de elektriciteitsuitval tijdens deze uitstap geen toeval.

Zvyagintsev verwijst met deze film naar de afnemende ethische en morele waarden van de nieuwe generatie in het moderne Rusland.

3,5*

Me eens aan deze gewaagd en hij was niet mis. Ondanks dat er eigenlijk niet zo veel gebeurt, zat 'k toch geboeid te kijken

Het acteerwerk kwam erg overtuigend over en ook qua muziek en vorm zat het goed, alleen vond 'k het einde wel wat tegenvallen.

'k vond hem prima voor een keertje gezien te hebben.

Tegenvaller. Dat ligt niet aan het uiterlijk van de film. Veel mooi, strak en goed gekradeerde shots die lang duren en zo je de kans te geven er helemaal in op te gaan. Echt schilderijen soms waar je uren naar kan kijken. Verder is dat beetje muziek dat er bijkomt sterk en wordt mooi verweven met de beelden. Ook de beelden van een vervallen Rusland zijn sterk (hier houd ik sowieso van, de schoonheid in vervallenheid). Verder wordt met die beelden ook de inhoud sterk weergegeven, alleen al die eerste scènes waar niet tot nauwelijks wordt gesproken hebben een enorme zeggingskracht, zeker als Elena naar haar zoon in de armoe gaat. En actrice Elena Lyadova is echt een bloedmooie vrouw, sensueel en van een bepaalde puurheid. Jammer dat ze niet in elke scène zit, dan had ik altijd wat om te zien.

Maar goed, dan de inhoud, die is veel minder en gaandeweg verloor de film mijn aandacht. Deels komt dat ook door die stijl die zeer kil is, waardoor de hele film ook kil wordt. Maar ook omdat ik hoofdrol Elena maar niet weet te begrijpen en ik wel sympathie had voor haar man. Want leuk dat je je kind wil helpen, maar het is niet zozeer een nietsnut maar vooral een loser eerste klas, en haar kleinzoon is even erg. Ongetwijfeld is daar een reden voor, maar ze krijgen zo weinig schermtijd dat ze vrije eendimensionale karikaturen worden waar ik geen greintje gevoel voor kon krijgen. Als Elena vervolgens manlief doodt om hen te helpen dan gaat dat er bij mij niet in. Zeker niet als het kleinzoontje niet veel later loopt te vechten en nog later als in het huis van Elena iedereen samen is, het een puinzooi wordt en de zoon nog steeds alcohol blijft drinken. En ja, Zvyagintsev wil hier natuurlijk wat over zeggen over de verloedering van de maatschappij (al was dit voor mij ook een zichtspunt op de revolutie in 1917 waarna het ook een zooitje werd), en dan klopt het ook wel, maar als film was ik het allang kwijt. 2,5*.

Pas toen Leviathan uitkwam zag ik dat Zvyagintsev inmiddels nog een derde film had, schijnbaar iets geruislozer voorbij gegaan (of ik heb zitten slapen).

Dit is zijn minste film tot op heden: gedempter qua personages, veel huiselijke scenes waarmee het visueel wat soberder wordt al laat Zvyaginstsev in die paar scenes buitenshuis meteen weer z'n talent zien.

Verhaal zit wel weer ijzersterk in elkaar en zegt wel weer iets over de condition humaine, de conclusie van de regisseur krijg je uiteindelijk wel mee, maar ook leren we van de film dat de Russen opgescheept zitten met precies dezelfde kl***-programma's als wij op hun TV.

Tsja minste Zvyagintsev is natuurlijk altijd nog een geweldige film.

Boeiend portret over de tegenstelling tussen rijk en arm in het moderne Rusland, en Elena die daartussen balanceert. De arme kant wordt wel erg gemakzuchtig neergezet als een stel Russische Tokski's die zuipen, vechten en zich vermenigvuldigen, de rijke kant is dan weer puur op zichzelf gericht.

Fijn dat Zvyagintsev de film niet dichtmetselt met absolute waarheden, en een oordeel overlaat aan de kijker, maar het maakt het tegelijk lastig je te identificeren met iemand- Elena zou daar nog het meest voor in aanmerking moeten komen maar ze was tegelijk naïef en berekenend, ook geen fijne combinatie. Opvallende en sfeervolle score van Philip Glass.

Opnieuw een film van Andrey Zvyagintsev die gaat over complexe relatiebanden. De film toont de broze en soms tegenstrijdige verhoudingen tussen nieuwe samengestelde gezinnen weer. Wanneer beide partners kinderen hebben uit een vorig huwelijk en reeds een eigen geschiedenis met zich meedragen, kan dat vaak tot spanningen leiden in het gezin. Andrey Zvyagintsev slaagt er bovendien in om dit door te trekken naar het maatschappijbeeld in het moderne Rusland waarbij de kloof tussen arm en rijk groter en groter wordt.

Elena, van eenvoudige komaf, getrouwd met een rijk man, is van eenvoudige komaf. Haar zoon is een alcoholistische nietsnut en steuntrekker. Haar kleinkind heeft weinig toekomst en enkel het leger biedt een uitweg. Vladimir weigert geld te pompen om haar marginale familie te onderhouden. Daarentegen houdt hij zijn dochter een hand boven het hoofd. Zo heel veel verschilt zij niet van de familie van Elena, met dat verschil dat ze uit een welgesteld gezin komt en rotverwend. Dit levert vaak spanningen op tussen beiden. Samen slapen doen ze niet meer, communicatie is beperkt en komt enkel aan bod aan de keukentafel.

Wanneer Vladimir een hartaanval krijgt en Elena verneemt dat ze slechts beperkt voorkomt in zijn testament doodt ze hem in de hoop dat ze recht heeft op meer. Elena, een vrouw die aanvankelijk sympathie opriep als zorgzame loyale vrouw stelt haar eigen belangen voorop in de hoop haar familie een uitweg te bieden uit de armoede.

Eigen kind, schoon kind, het vat de film mooi samen. Cinematografisch zit de film goed in elkaar. Vrij kil en afstandelijk. Ook de openingsscène met de vogels in de boom komen in de laatste shot ook terug. Alleen de bewoners van het appartement zijn veranderd...

Prachtig gefilmd en prima geacteerd sociaal drama is een portret van een samenleving die verscheurd is tussen het oude, Communistische Rusland en een tijd waarin de vrijheid ten koste lijkt te gaan van verbondenheid. Nadezhda Markina schittert als Elena, de huidige echtgenote van de fysiek kwakkelende Vladimir [Andrey Smirnov] en het plot draait om Vladimirs nalatenschap. Nadezhda heeft een zoon [Aleksey Rozin] uit een eerder huwelijk die geldzorgen heeft en kan het moeilijk verkroppen dat Vladimir weigert haar zoon uit de brand te helpen. Vladimir hecht meer waarde aan zijn dochter [Elenya Lyadova], ook al heeft zij hem jaren geleden de rug toegekeerd. Zvyagintsev gebruikt beelden van de omgeving waarin de personages zich bevinden om subtiel commentaar te geven op de huidige samenleving, maar het bewust lage tempo stelt je geduld regelmatig op de proef.