Ben-Hur: A Tale of the Christ (1925)

Ik hou van films uit het jaren 20. Ik had dit verwacht als een groot meesterwerk, maar helaas is dat in mijn ogen niet zo. Ik vond deze film al een erg lange zit en ook traag en sloom. Het komt allemaal te langzaam op gang. Nou was het gebruik van het inkleuren van een paar scene's bijzonder goed gedaan. Vooral bij de verfilming van het laatste avondmaal daar lijkt het wel of het schilderij tot leven gekomen is. Het is allemaal mooi gemaakt, zag er allemaal fantastisch uit. Vooral met die paarden races. De film is qua opzet dan ook fantastisch. Maar je moet bij deze film toch echt in de stemming zijn.

Die scene waarbij Christus het kruis moet dragen met de menigte die zijn hulp vraagt, waaronder een vrouw met een dode baby, die door de "power of Christ" weer tot leven komt. duurde gewoon lang. Ik snap dat mensen toentertijd niet zo slim waren maar ik zie toch liever wat meer vaart. En het stuk is iets te filosofisch maar dat hoort misschien zo.

Dit is een mooi gemaakte film. Als het soms wat interessanter en boeiender was had deze film iets hoger gekregen. van mij krijgt het een 3,0.

Wauw, wat een grandioos spektakel is dit en het doet echt niet onder aan de Heston-versie van 1959. Sterker nog, door de iets kortere speelduur (alsnog ruim 2 uur) loopt het verhaal lekker door en is er geen enkel moment wat saai is. De gallei-scenes en de chariot-scenes springen er bovenuit natuurlijk en zijn echt heel goed gemaakt. Bijzonder knap om die massale scenes te zien. Dat is toch altijd leuker en indrukwekkenderdan een CGI-publiek . Het bjibelse verhaal rond het leven van Jezus moet je overigens voor lief nemen, het kon mij in ieder geval niet storen.

Destijds één van de meest grootse producties aller tijden. Een budget van 4 miljoen dollar was voor die tijd astronomisch hoog en ondanks het grote succes was de film destijds niet winstgevend.

Niettemin was de film baanbrekend voor die tijd en de vele massascènes die ze rijk is, weten zelfs op de dag van vandaag nog te imponeren. Ook de wagenrenscène is subliem in beeld gebracht.

Ben-Hur is bijna 90 jaar oud en dat is er helaas wel aan af te zien. De film is zonder geluid en teksten worden middels kaderbalken weergegeven. Dit haalt wel enigszins het tempo uit de film en voor generaties die geluidsfilms gewend zijn, zal deze film een behoorlijke zit zijn. Ook is ze nog voor het grootste deel in zwart-wit en het acteerwerk is behoorlijk uitbundig. Hierdoor zal deze versie uit 1925 tegenwoordig dan ook alleen echte filmliefhebbers aanspreken.

Maar als je de film puur beoordeelt op het tijdstip waarin ze is uitgebracht, dan kan je niet anders concluderen dat Ben-Hur: A Tale of the Christ een visueel meesterwerk is, die toch een behoorlijke invloed had op films die hierna kwamen, niet in de laatste plaats de versie uit 1959 met Charlton Heston.

Af en toe zeer indrukwekkend, maar tussen het spektakel door een niet altijd even boeiend verhaal over Ben Hur, verweven met het leven van Christus. Het verhaal van Christus is nogal prominent aanwezig, maar ik vond ook de zoektocht naar de zus en de moeder, die ook in de remake al zo sleepte, weinig interessant. Als die twee verhaallijnen elkaar in het slot ook nog eens raken wordt het al te vroom naar mijn smaak. De acteur die Ben Hur speelt deed het niet slecht, maar blijft de hele film door wat jongensachtig. Messala was geloofwaardiger als Romeins officier. Van de vrouwenrollen viel vooral de Egyptische verleidster op, Esther was wat saai. Maria was goed gecast trouwens, in een klein rolletje.

Toch een vrij hoge beoordeling, dankzij twee scenes: de zeeslag (beter dan in de remake) en de race. Niet alleen de massa figuranten maakt indruk, ook het dynamische camerawerk, de shots van die dravende paarden van onder gefilmd, de hele aanloop ernaar toe, geweldig gedaan en nog steeds spannend. De race was ook in 1959 geweldig uitgevoerd, maar ze hadden dus al een subliem voorbeeld.

De duurste film van de jaren '20 is zoals te verwachten een echt spektakelstuk. Massa’s figuranten, gigantische decors, en de zorgvuldige kostumering springen onmiddellijk in het oog. Om het visueel nog aantrekkelijker te maken heeft men gebruik gemaakt van monochroomfilters, waardoor het scherm bij momenten paars, blauw of anderszins kleurt. En men heeft zelfs enkele sequenties opgenomen in vroege two tone technicolor, voornamelijk de scènes waarin Jezus aan bod komt. Ook de wissels op de regisseursstoel, acterend personeel en de verhuis van filmsets hebben niet bijgedragen aan een zuinig budget.

De ondertitel van de film ‘A Tale of the Christ’ verwijst uiteraard naar de religieuze achter- en voorgrond van dit fictieve verhaal. Maar naar thematiek toe had men de film voor mijn part even goed de ondertitel ‘A Tale of Identity’ kunnen meegeven. Het is een film/verhaal waarin voortdurend gespeeld wordt met de identiteit en sociale status van de personages. Ramon Novarro is als Ben-Hur achtereenvolgens een Joodse prins, slaaf, geadopteerde Romeinse aristocraat en opnieuw vrije Jood. Zijn moeder en zus evolueren van goede Joodse komaf naar slavernij, tot vrije leprozen (de verstotelingen van de samenleving) tot ze uiteindelijk wonderbaarlijk genezen worden door Jezus. De (ex-)vriend Francis X. Bushman als Messala is een tot Romein geassimileerde Jood en zal een vete uitvechten met Ben-Hur. En dan is er natuurlijk de kwestie van de Joodse koning. Jezus wordt herkend als de Messias, maar blijkt (in het begin) een eenvoudig timmerman te zijn. Ook zijn status wordt - zoals bekend van de grootste bestseller ooit - herhaaldelijk in vraag gesteld.

Eén van de hoogtepunten van de film is de zeeslag waarin enkele Romeinse galeien geënterd worden door nogal vrijpostige piraten, wat aanleiding geeft tot massale gevechten en heftige gebeurtenissen. Voor mij was dit ook het moment dat ik een beetje in de film begon te raken .
En hét hoogtepunt is uiteraard de paardenrace, waarin het bestaat dat Joods prins Ben-Hur de teugels viert over een stel Arabische volbloeden in opdracht van een rijke Arabische sjeik, het waren duidelijk nog andere tijden. Knap en spannend in beeld gebracht, en trekt zo het niveau van de film meteen op.

Zoals velen heb ik ooit de versie van William Wyler (enkele keren) gezien en die is in mijn herinnering wel beter. Maar deze oerversie mag er ook zijn. Met dank verder aan Carl Davis die in recentere jaren voor de gerestaureerde versie van Turner Entertainment een fris klinkende klassieke soundtrack heeft gecomponeerd.

De versie uit 1959 met een record aantal Academy Awards (Titanic en Lord of the Rings hebben er ook 11, maar bij Ben-Hur waren er minder categorieën) en na Gone with the wind de meest succesvolle film aller tijden als je de inflatie mee telt. Niet slecht voor een remake. Het boek uit 1880 was een bestseller en wat later werd ook de theaterversie een razend succes. Na de kortfilm begin vorige eeuw had je dan ook deze filmklassieker uit 1925. De duurste 'stille film' en je kan wel zeggen dat het mee MGM op de kaart heeft gezet en een enorme invloed had op latere films. Het lijstje aan figuranten dat later bekend zou worden (van Clark Gable en Harold Lloyd tot Carole Lombard en Douglas Fairbanks) is indrukwekkend.

Ok, de film heeft de nodige prestige en invloed in de filmgeschiedenis. Is de film ook goed? Je moet natuurlijk wel houden van de stijl anno 1925 waar elke film uit die tijd wel mee te maken heeft. Vooral een acteerstijl die we minder gewoon zijn, zeker bij een drama als Ben-Hur. Misschien wel met de wetenschap van de mogelijkheden begin vorige eeuw, maken de grote scènes toch wel indruk. Het verhaal is even goed als dat uit 1959 en veel scènes zijn best wel de moeite. Voor wie zich niet zo stoort aan de acteermethode uit die tijd (mensen zagen het verschil nog niet tussen acteren op de planken waarbij je groots moet acteren, en de manier om dat voor een camera te doen) zal hier best van genieten. De film uit 1959 is weliswaar beter, maar heeft o zo veel te danken aan deze film uit 1925.

Ik was me er eigenlijk niet van bewust dat er nog een oudere versie was dan de 1959 met Charlton Heston, maar een terloopse opmerking van @mrklm bij de versie van 2016 bracht me op dit spoor. En het is al bijna Pasen, dus de traditionele tijd voor Blurp om Ben-Hur te kijken. Dit jaar dan maar eens de 1925 versie dus - en dat was al niet eens de eerste, er is zelfs nog een oudere uit 1907.

Met de versie van 2016 ga ik maar geen vergelijking aan - ik geloof werkelijk niet dat daar iemand op zit te wachten. Met die van 1959 wordt het wellicht wat interessanter, maar, mhhm, dan moet ik toch beginnen met dat ik die versie leuker vind - de karakters komen er toch beter uit, worden meer ingekleurd waardoor het verhaal veel meer tot leven komt. Het is ook niet echt simpel vanzelf om met een stomme film als medium een toch best ingewikkeld en genuanceerd verhaal uit te werken. En buiten dat al, de cast in de 1959 is zoveel sterker met een Heston in de hoofdrol. Hoewel juist wel een van de sterkste punten van deze 1925 de griezelige limelight-ogen van de Messala van Francis X. Bushman zijn - en zijn fraaie helm met vleugeltjes.

Toch, de race vond ik in deze versie wat tegenvallen. Eigenlijk het enige echte waauw-moment had ik toen bleek dat de galeiscene zich afspeelt op een trireem. Dat doet de latere versies dan toch wat door de mand vallen, met dat voorbeeld - al twijfel ik er wel wat aan of de 1925-trireem wel historisch verantwoord is, het doet het erg goed in de actiescenes. Overigens daar net als bij de race, de vakbonden en arbodiensten hadden overduidelijk nog geen stem in die tijd, cameraman of extra kan toch niet echt een gezond beroep geweest zijn in die dagen.

Opgeteld, ik hintte er al op, is deze versie meer interessant uit historisch oogpunt dan als film. De versie uit 1959 staat duidelijk als beste - al moet ik de 1907 nog zien, maar dat is meer een short dus niet vergelijkbaar.