A Religiosa Portuguesa (2009)

DVD-review/comparison: regiovrij.

Eugene Green heeft de baroque ontzettend lief. Ik hou persoonlijk wat meer van Vermeer en Rembrandt dan Bernini en Carravagio. Ik hou wat meer van Protestantisme dan de Council van Trente. Maar goed, ik kan wel waarderen wat Green doet: zeker hoe hij telkens zoekt naar het spirituele achter het visuele.

The Portuguese Non is een zoektocht naar een Platoons begrip van liefde. We volgen een Franse actrice die ongelukkig is in de liefde, ze is wat verlaten, en speelt in een film in een vreemde stad: Lissabon. Ze speelt een Non die verliefd wordt op een of andere vent in de 17de eeuw. Vervolgens wandelt de actrice wat rond in de stad wanneer ze niet op de film-set hoeft te zijn. Ze ontmoet mannen en ze ontmoet een wees, en ze ontmoet de non die 's nachts in een beeldschone 17de eeuws kerkje bidt.

In deze film komen we er ook achter dat Eugene Green naar waarschijnlijk een alleraardigste man is. Er is een goede laag ironie, zelf-spot en humor in de film te bekennen. In een van de eerste scenes checkt de actrice in, in haar hotel. Ze zegt tegen de receptionist dat er nauwelijks in de film wordt gesproken. De receptionist zegt vervolgens: "ik heb nog nooit art-house films gezien, ze zijn voor intellectuelen". De actrice reageert: "nou, de films zijn anders hartstikke populair in Portugal". Waarop de receptionist antwoordt: "alleen in Lissabon, waar veel intellectuelen zijn, geen stad is perfect".

Uiteindelijk verandert het leven van de actrice voorgoed wanneer ze in een gesprek treedt met de werkelijke non. De actrice beschrijft aan de non haar professie in termen van waarheid: "ik probeer de waarheid te laten zien door onwerkelijke dingen". Ik denk dat ze een verwijt verwachtte, maar de non reageert: "God deed hetzelfde toen hij de wereld schiep". Eugene Green vergelijkt zich zodoende met God. Want ook hij probeert het verborgene te openbaren juist door het verspreiden van fictie. Wat volgt is een dialoog tussen de non en de actrice.

Het wordt aan de actrice geopenbaard dat Liefde één is, maar niet overal van dezelfde kwaliteit. De liefde voor het lichaam is liefde, maar niet hetzelfde als de liefde voor God, de liefde voor de ziel. Het wordt ook geopenbaard dat de rede het leven niet kan dragen, dat er iets is voorbij de rede. Je kan de wereld proberen te begrijpen maar uiteindelijk moet je een open-plek laten voor het mysterie.

De actrice vraagt zich af hoe zij dit kan doen. Zij leeft in een andere wereld: in de seculiere wereld. Ze moet naar feestjes, ze moet naar films, etc. Hoe kan zij vanuit een open-plek, vanuit de liefde, leven? De non vertelt haar dat ze niet als een non uit het leven hoeft te treden, want God is overal. Zijn aanwezigheid beperkt zich niet tot een fysieke kerk. De actrice moet zich alleen openen voor haar nieuwe zelf, ze moet zich openen voor haar ziel zodat ze met liefde naar buiten kan treden. Enfin, das mooi toch? Weer wat anders dan Harry Potter en Lord of the Rings...

Of Green zich inderdaad met God bedoelt te vergelijken, weet ik niet. Ik vind het in ieder geval wel een zeer gevatte reactie van de non. Ze heeft even later nog een aardige wisecrack: over de rede die niet bestaat, dit in tegenstelling tot God.

Een hoogtepunt, deze dialoog, net als dat optreden van dat trio, met onder andere een hartverscheurende smartlap over gemiste kansen in het leven, waarbij de aanwezigen beurtelings in close up in beeld komen.

Beurtelings in close up: dat zien we ook bij de - op een Bressoniaanse toon voorgedragen - dialogen, waarbij met name het titelpersonage met haar ronde ogen regelmatig recht in de camera staart.

Opmerkelijke incorporatie in de film van het verhaal van de zestiende eeuwse Portugese koning Don Sebastian. Na zijn dood raakte Portugal in verval, en volgens de legende zou hij wederkeren in het uur van Portugals grootste nood.

Ja, er gaat weer eens een wereld voor mij open. Zo hoort dat ook, bij films.