L'Éden et Après (1970)

Robbe-Grillet blijft een visionair. Een grote surreëele trip, waar substantiële en mimimalistische cues door elkaar heenlopen. Coherentie zoeken is niet aan de orde, en juist die karakteristikiteit maakt een dergelijke surreëele schets zo sterk. Erg bevreemdend design ook (Eden ) en ook de marionetten die zich in de leefwereld van Robbe-Grillet begeven zorgen er niet voor dat je je als kijker wat meer op je gemak begint te voelen.

De manier waarop Robbe-Grillet speelt met repulsion en attraction vind ik erg treffend. Hij weet als geen ander een surreëel universum te scheppen waar geen ontsnappen aan lijkt te zijn. Het voelt zeer "realistisch" aan maar toch weer niet. Zo sterk hoe hij de kijker geen enkele houvast biedt. Ongrijpbare cinema en vooral cinema waar je je aan moet onderwerpen en je moet laten overkomen. Heerlijk dit.

Lekker pretentieuze film die het ook helemaal waarmaakt. Hetzelfde hallucinante verhaal speelt zich op grofweg drie prachtige locaties af (Eden, fabriek, Djerba), soms door elkaar heen lopend via flitsende montage. Doordat ik dankzij persoonlijk gepruts de film gisteren twee keer heb bekeken, heb ik veel dingen meegekregen die ik de eerste keer had gemist. Tijdens de trip in Eden zien we bijvoorbeeld al beelden van de fabriek en Djerba. Dit viel mij pas op tijdens de tweede kijkbeurt omdat ik bij de eerste kijkbeurt die beelden nog niet ergens aan kon koppelen. Ook zag ik bepaalde (plot)elementen, symbolen en gebaren meermaals terugkomen in een andere setting en/of context, zoals het kruisen van de polsen, of iets meer simpels als het vergiftigen van Boris, wat in eerste instantie voor Violette bestemd leek. Ik kan dan ook concluderen dat coherentie wel degelijk aanwezig is, en dat het eigenlijk een vrij rechtlijnig verhaal is, maar dan onconventioneel als een trip en nachtmerrie weergegeven. Wat verder niet wil zeggen dat ik de film 'begrepen' of 'doorgrond' heb of iets dergelijks. Een bepaalde opmerking van Violette vond ik erg treffend voor de trip die zij ondergaat, dat het voelt als een soort onmiddellijk geheugen of een herinnering van de toekomst. De poort tot Djerba lijkt gelegen in een combinatie van schilderkunst, cinema en drugs, oftewel een verlangen naar het vreemde, gepersonificeerd door Duchemin/Dutchman: l'étranger. Net als in een nachtmerrie wordt Violette geconfronteerd met mensen die ze goed kent, maar deze mensen hebben een andere rol dan in haar normale leven, een rol die zij hen onbewust toebedeelt. Zoiets blijft sowieso een fijn uitgangspunt voor een film. De cinematografie is ook een enorm troefpunt in het versterken van de hallucinante sfeer, net als de brommende en onheilspellende soundtrack. Met name het dynamische handheldwerk is verrukkelijk, helemaal in combinatie met de editing. Deed me onder meer denken aan Zulawski (Possession zou nog het meest van deze film weg moeten hebben las ik). Vooral het gedeelte in de fabriek is daarom smullen, maar ook in Djerba is meesterlijk camerawerk te ontwaren (dat gevecht in het water, of die fata morgana, of daar ergens op een dak). Prachtig ook dat wit met blauw.

Zit uiteindelijk nog vrij dicht tegen de 5* aan.. even over nadenken (of niet)

Deze film vanmorgen weer eens bekeken, maar nu wel met ondertiteling. Daarvan wijzer geworden? Nee, het verhaal blijft even ondoorgrondelijk maar dat neemt niet weg dat deze film mij blijft fascineren. Deze film waarvan de stijl enorm veel weg heeft van de films van Godard, heeft wel dat verschil dat er geen politieke boodschap in wordt verkondigd, geen propaganda voor het leninisme, maoïsme etc, waarmee je in de films van Godard in de jaren vóór de Parijse studentenopstand van mei 1968 werd doodgegooid. Het lijkt wel of Grillet met deze film wil uitdrukken dat je je idealen in onze realistische wereld eenvoudig weg niet kán concretiseren en dat je je maar beter kunt overgeven aan je fantasiewereldje, waar ouderdom, ziekte en dood niets voorstellen. Je bent namelijk zelf schepper en meester over dat wereldje. Dat je op een gegeven moment wel weer terug geworpen wordt in de realiteit daar ontkom je natuurlijk niet aan. Dat liet het einde van deze film ook duidelijk zien. Violette ontwaakt uit haar droom of fantasie die weer verenigd was met de studenten op de campus. Het leven gaat weer zijn normale gang, de idealen die de studenten nog hadden vóór de mislukte mei opstand van 1968 zijn uitgedoofd. Deze film komt bij dan ook over als een zeer pessimistische film, waarin met het aanvankelijke optimisme van de jaren zestig keihard wordt afgerekend.

Naar aanleiding van een wel erg geslaagd filmfestival ben ik samen met misterwhite een soort filmladder gestart waar we hebben afgesproken elke week een film te zien om die vervolgens na te bespreken. Ieder mag om de beurt een titel kiezen die we dan vervolgens samen of individueel bekijken, welke dag we dit doen maakt niet uit als het maar binnen de week valt. Het idee erachter is dat we elkaar daarmee scherp en enthousiast houden voor cinema en ondertussen ook motiveren genres, stijlen en landen waaruit we normaal maar weinig tot niets zien of die we op een laag pitje hadden staan te (her)ondekken.

Voor mij was dit de Franse new wave waar ik meer een haat dan liefde verhouding mee heb, wat geregeld in discussies ter sprake kwam en waarvan ik merkte dat ik mijn aversie niet echt goed meer onderbouwen kon, zeker niet toen zei die voorheen medestanders waren ook opeens begonnen te zwichten. Met enkel het wat grauwere werk van voor de hand liggende namen als Godard, Bresson en Truffaut in het achterhoofd, maar de stills die ik van deze film tegenkwam vond ik zo cool en voorspelde zoiets anders dat er geen twijfel over bestond dat dit mijn eerste keuze ging worden.

Helaas bleek het opnieuw geen al te groot succes en noem ik met die stills, naast de decors ook meteen het grootste pluspunt van de film want visueel was het leeuwendeel indrukwekkend. Het gaat me te ver het kunst te noemen maar als ik een foto roman tegen zou komen met daar in een mooie samenvatting van vooral de genoemde scenes (en de achtervolging in de fabriek) dan zou ik die meteen aanschaffen.

Vooral het kleurencontrast is oogstrelend. De spierwitte kamer met de naakte dame waar je gewoon niet weet waar te kijken zoveel felle kleuren komen op je af. Van het vuurrode bloed tot het pikzwarte schaamhaar (hehe!) en dan dat Mondriaan kubis vormige interieur. Wat heerlijk 60's!

Ook de eerste keer dat ik het enthousiasme voor blueray een beetje snap want als kleurgebruik zo belangrijk is dien je het wel te bekijken zoals het bedoeld was en is restauratie geen overbodige luxe natuurlijk. Blij dat ik hem in die rip gezien heb dus. Voor de rest van de film maakte het niet bepaald uit though want inhoudelijk kon ik hier weer eens weinig mee. Dit keer geen politiek gedoe en spaarzame tekst (dank u heer!) maar wel weer de om je oren vliegende pretenties. Die kun je hier opzich wel wat makkelijker negeren door gewoon in de trip op te gaan maar daar is het uiteindelijk toch te weinig een echte trip voor met to much herhaling en moeilijkdoenerij. En als het meedrijven dan wel voor een minuut of tien lukt stuit je plots op zo'n strandscene bijvoorbeeld, die ik in haar geheel als storende factor ervoer omdat ik ze niet in de sfeer van de rest vond passen, en ergens op dat stuk ben ik mijn aandacht ook wel gedeeltelijk kwijt geraakt en was de wijzer van mijn klok, nog niet wetende dat ik niet ver van het einde verwijderd was, toch even iets interessanter.

Nee, ik ben als een kind zo blij met de aanwezigheid van gebruikers als McSavah en beavis wiens lijsten me bij dit soort eigenzinnige filmpjes brengen maar helaas voor jullie kan ik niet overal in mee gaan...

Tussen nu en niet zo'n al te lange tijd Jodorowsky's Holy Mountain (waarvan ik verwacht dat het iets soortgelijks gaat zijn, maar dan weirder?) ook maar eens bekijken. En ik duim er maar alvast voor dat ik nadien niet bij jullie op de zwarte lijst komt.

Hm, wat mij betreft zijn de kleuren de belangrijkste troef van deze film (en meteen ook het bewijs dat een laag budget niet per se een lelijk ogende film hoeft op te leveren – als je maar weet waar je je decors moet laten maken en je lokaties moet zoeken). Op papier klinkt L'Éden et après beter dan op het scherm, want wat ik zie is gekunsteld acteren (met uitzondering van "de vreemdeling" Pierre Zimmer die de juiste toon weet te raken), overdadig gebruik van evident nepbloed, zóveel bloot dat het nauwelijks nog erotiseert, en bovenal een vorm die zo vrijblijvend en afstandelijk is dat het eerder als een cinematografisch essay over de mogelijkheid van narratieve (on)lineariteit aanvoelt dan als een poging om via diezelfde narratie iets over te brengen. Nou vooruit, een verbeelding van een innerlijke fantasiewereld met behulp van de ideeën van Arnold Schönberg over de twaalftoonsmuziek, zoals Robbe-Grillet tijdens het interview op de (overigens prachtige) Blu-ray meldt. Allemaal interessante theoretische kaders met als resultaat een film die mij nergens raakt op emotioneel niveau en mij op intellectueel niveau koud laat.