Diabel (1972)

Diabel is een van mijn lievelingsfilms. Schitterende cinematografie en dito fotografie. Ook deze geniale film Zulawski is inmiddels op YouTube te zien. Goede kwaliteit, maar zonder ondertiteling.

YouTube - Kanaal van Ciastko1989

Trademark Zulawski,reeds.De film veroorzaakte ziedende reacties bij de gevestigde orde(kerk en partij) die er de banvloek over uitspraken.

Z. vertrok daarop naar het vrije west'n waar hij gelijksoortige films maakte.

Diabel is een zwaar over the top symbolistische film met de nodige shockcinema elementen.De allegorische personages rennen hysterisch of psychotisch door donkere wouden,en passant elkaar doodkwellend.De acteurs hebben duidelijk te horen gekregen dat overacting niet bestaat of helemaal niet vies is,waarbij de keurig in het zwart gehulde duivel nog het meest onderkoeld is.

Zulawski gebruikt bij voorkeur asgrauwe kleuren om de feel-good factor zo laag mogelijk te houden,waar de vervreemdend-expressionistische soundtrack ook aan bijdraagt.

Waar de regisseur precies naar toe wil met zijn historische horror weet ik niet,maar hij lijkt te suggereren dat Polen door alle goede geesten is verlaten en hopeloos is overgeleverd aan de duivel,al is het einde misschien op een verwrongen manier hoopvol.

Erg hoge verwachtingen had ik, na een nieuwe kijkbeurt voor het meesterlijke, psychologische, religieuze en politieke horror*drama 'Possession'.

Maar de voornoemde acteeruitbarstingen van bijna alle acteurs zijn een grote domper op de pret. Het verhaal en de uitwerking zijn echter ook niet om naar huis te schrijven; de hoofdrolspeler trekt van hot naar her en weer terug zonder dat je nu weet waar hij (hoofdrolspeler én Zulawski) naar toe wil. De duivel is duidelijk aanwezig, de slechteriken en hun wandaden ook, maar het lijkt me een zeer Poolse(?) aangelegenheid om echt te kunnen voelen en weten wat hier bedoeld wordt.

Het lijkt er m.i. op dat na de mislukte revolutie de duivel, in de persoon van hooggeplaatste ambtenaar, zijn connecties en geld aanwendt om een nieuwe revolutie te kunnen ontketenen en de hoofdpersoon moet dat bewerkstelligen. Hij (de duivel, niet de hoofdpersoon) faalt echter, wordt gecastreerd en gereduceerd tot het beest dat hij werkelijk is. En dan zijn er ook nog een oude romance en wat familie-aangelegenheden. Er valt dus wel iets van te maken, maar het komt niet zo sterk over, vooral vanwege de over-the-top performances. Misschien iets dat bij een tweede kijkbeurt beter zal vallen? Ik kan het alleen maar hopen.

De soundtrack is dan weer een groot pluspunt, iets wat me bij 'Possession' ook al opviel.

* Hoewel je het van Zulawski absoluut geen horror mag noemen, kennelijk.

Ontmoetingen tussen personages gaan veelvuldig gepaard met epileptische aanvallen en ander soort schokkerige motoriek, en eindigen meestal met moord of verwondingen.

De cameraman heeft vast een keer een olympische medaille gewonnen voor rondrennen op grillig terrein met een zwaar object, en de regisseur schraapt zijn keel en spuugt deze film uit, met enthousiasme en woede.

Bij Zulawski lijkt het of de films zijn geschreven met zijn eigen bloed. Dat valt op. Maar of het ook goed is.

De mensen die altijd spreken van de heersende GEKTE en HORROR in Apocalypse Now hebben duidelijk deze vroege Zulowski nog nooit gezien. Waarmee ik niet wil zeggen dat we dit nu met z'n allen maar massaal moeten gaan kijken. Mensen die zwak van geest zijn zou ik het sowieso afraden met personages die voortdurend op het randje van zelfmoord of krankzinnigheid balanceren en liever hun eigen keel of polsen doorsnijden en langzaam doodbloeden dan nog een seconde langer in deze verdorven wereld te moeten leven is het meer een rondleiding door een plek waarvan je je voorstelt hoe de hel er moet uitzien, met als enige lichtpunt dat je als kijker zijnde weet dat je na twee uur weer terug mag richting je gespreide bedje. Dat is ook meteen de reden dat ik niet hoger inzet en verwacht dat de andere stemmers dat hier ook niet hebben gedaan want twee uur is gewoon veels te lang als je je halverwege al ziek begint te voelen van wat je ziet. De extreem theatrale lichaamstaal van de acteurs helpt hier niet aan mee, ik heb zoiets nog nooit gezien maar iedereen lijkt wel tegen een epileptische aanval aan te zitten zo schuimbekkend en ongecontroleerd schokkend bewegen ze zich voort. Ook de chaotische montage die bijna aandoet als een first person shooter game is als een ferme vuistslag in je maag die zo hard is dat het je een golf bloed met bloed doordrenkt braksel doet ophoesten. Er is geen moraal, de enigste nog enigszins stabiele familiebanden neigen naar incest en bij momenten van toenadering regeren nog altijd haat en walging, gezien iedere andere emotie dit excentrieke gezelschap vreemd is. Meisjes met engelengezichtjes worden aan de haren meegesleept door de modder en bruut verkracht in een berm om verveolgens voor dood achter gelaten te worden. Je wilt ze helpen maar kunt alleen verstijft toekijken en blij zijn dat je je niet in zo'n verschrikkelijke wereld bevind. Naderhand ben je gewoon blij met het kleine straaltje lente licht dat je huiskamer binnen schijnt na al die moerassige grijstinten die voorheen alleen kon uit Russische cinema. Helaas vervalt het tegen het eind teveel in het absurde en weet je helemaal niet meer hoe je je weg in het doolhof terug moet vinden. Nee, ik wacht nog even met Third Part of the Night. (3,5*)

Totale waanzin.

In 1795 vallen de Pruisen Polen binnen. Het land is in totale chaos. Een in zwart gekleed figuur bevrijd Jakub uit zijn cel, zodat Jakub hem naar de lijders van het verzet kan lijden. Thuis treft Jakub niets anders aan als ellende en uiteindelijk wordt hij net zo gek als de mensen om hem heen en slaat hij aan het moorden.

Toen Andrzej Zulawski de film uitbracht in 1972 werd deze door de Communistische partij verboden. Hierop vluchtte hij naar Frankrijk en later West-Duitsland, waar hij vrij kon werken.

Eerder zag ik al Possession van Zulawski en nu ik ook deze film heb gezien kan ik bevestigen dat de man gewoon geobsedeerd is met gekte, chaos, waanzin en hysterie. Zulawski is in veel opzichten het tegenovergestelde van die andere grote Oost-Europese cineast Andrei Tarkovsky, die juist heel erg rustige, contemplerende films maakt. Het verschil tussen Possession en Diabel is alleen dat Possession briljant is opgenomen en een super goede rollen heeft van Sam Neill en Isabelle Adjani heeft en Diabel eigenlijk niets te bieden heeft op dat vlak. Daarnaast is Adjani eigenlijk de enige die echt helemaal van het padje af is in die film is het verder 'redelijk normaal'. In Diabel acteert iedereen alsof ze verschillende soorten drugs hebben gebruikt of zo uit het gekkenhuis zijn gelopen.

Aan het einde heb ik niet het idee dat er echt een punt werd gemaakt in de film. Op het einde na vond ik het allemaal niet memorabel en die acteerstijl in de films van Zulawski kan ik echt niet meer aanzien. Al dat gefrunnik van acteurs aan elkaar, dat drukke gepraat en de vrouwen die allemaal totaal hysterisch zijn.

In Diabel volgen we de zwerftocht van Jakub, die in het Polen van een eeuw of drie geleden na een oorlog bevrijd wordt, en zijn mysterieuze bevrijder. Zwerftocht laat het misschien klinken als een wat standaard historische road movie, maar dat is het niet bepaald. Het is een nachtmerrie-achtige trektocht waarin de toon al gelijk gezet wordt, in een soort van gekkenhuis waar de krijsende mensen door elkaar heen rennen. Daarna wordt de film gelukkig iets rustiger, maar dat is relatief. De manie en de gekte komen regelmatig bovendrijven, willekeurige ontmoetingen die uitmonden in bruut geweld ook, en het Polen dat Jakub kent ligt in puin waarbij bijvoorbeeld zijn vader is overleden en zijn verloofde met meerdere familieleden naar bed is geweest, en ook komt hij simpelweg bizarre mensen en situaties tegen - een circus, een reizend theater, een groep hoeren. Dit wordt regelmatig nog extra benadrukt door camerabeelden die uit aparte hoeken filmen en soms desoriënterende, cirkelende bewegingen maken. Zeer fraai gedaan, maar het wordt er alleen maar vervreemdender van.

Al deze ellende blijkt in het vervolg van de film Jakub allemaal wat te veel te worden, en we zien hem ook vervallen in moord, verkrachting en bruut geweld. Heel veel plot is er behalve deze reis door een nachtmerrie-achtig Polen en de bijbehorende mentale aftakeling van Jakub niet te bekennen, en de twee uur is misschien wat aan de lange kant - maar ik vond dit toch wel de moeite waard. De beelden zijn bijzonder fraai, hoewel er dus weinig plot was gebeurde er meer dan genoeg om me mezelf niet te laten vervelen, en ik stoorde me lang niet zo erg aan de manie en het gegil die regelmatig de kop op komt steken dan baspls hierboven. Die ik bij deze dan ook vast Alucarda en Marat/Sade kan afraden

Dan zal ik die films ten koste van alles vermijden

Na zijn verontrustende Possession (1981), had ik Zulawski’s Na Srebrnym Globie (1987) willen kijken voor het thema Sci-fi horror in de lopende horrorchalleng, tot ik erachter kwam dat de film helemaal geen horrorlabel heeft. Gelukkig heeft The Devil (1972) dat wel, en is het een film doordrenkt in religieuze thematiek. De film werd bij release direct verboden.

Diabel laat zich moeilijk schetsen, maar Woland heeft een goede poging gedaan. In feite volgen we Jakub en zijn bevrijder op hun tocht, tijdens de Pruisische invasie van Polen, enkele eeuwen geleden. En zoals hij en vele anderen terecht stellen, is dat bij Zulawski een soort manische, hysterische nachtmerrie, die gepaard gaat met veel gekrijs. Mensen lijken soms bijna onder hypnose in epileptische convulsies af te zakken, seks is dierlijk, en het camerawerk en de montage versterken een algeheel gevoel van gekte.

Naast de fraaie beelden die soms even aan Tarkovsky doen denken (die brand!), zit er een hoop symboliek en historie in dit werk, waar je de nodige analyse op los kunt laten. Ik ben daar zelf voor deze film niet goed op toegerust, maar gelukkig kun je een beroep doen op dat soort verdieping, die toegegeven: wel een beetje kan helpen een film als dit wat meer te appreciëren.

Voor nu houd ik het op 3,5* ster, Possession maakte toch meer indruk.

3,5*