Kamen (1992)

Meesterlijk. Haha, tja, ik vind het altijd moeilijk om iets zinnigs te zeggen over een film waar ik helemaal lyrisch over ben.

Maar goed, een poging: visueel is het misschien wel de mooiste Sokurov die ik tot nu toe gezien heb. De vervormende lenzen en de lange shots werken hier nog beter dan in Moeder en Zoon, misschien ligt dat aan het gebruik van zwartwit? De duisternis, waarin de personages gedeeltelijk en soms volledig in de schaduwen verdwijnen, begint een steeds grotere rol te spelen in de sfeerbepaling. De donkerte wordt op één of andere manier bijna surrealistisch en ook al is er soms bijna niks te zien, het beeld blijft fascineren.

Hierboven las ik dat de conciërge zichzelf tegenkomt. Dat hield ik tijdens het kijken in m'n achterhoofd, maar ik raakte er zelf steeds meer van overtuigt dat de jongeman een engel aantrof in het grote huis. Misschien deed de manier waarop de oude man zich door het huis bewoog me denken aan de manier waarop Bruno Ganz in Der Himmel Uber Berlin zich voor het eerst in de mensenwereld begeeft.

Later las ik dat de man de oude Chekov zelf zou voorstellen, en inderdaad zijn er fysieke overeenkomsten en was de schrijver ook dokter. Ik weet het niet, ik vind het mooi dat het nergens expliciet naar voren komt en dat iedereen er zijn eigen draai aan kan geven. Zelf zag ik er een zoektocht van twee personages in, naar de wereld naast die van henzelf. Om uiteindelijk beide gedesillusioneerd te eindigen. Treurig, maar wel wonderschoon.

Sokurov is toch wel een vreemde eend in cinemaland. Zijn films zijn doorgaans moeilijk te doorgronden, vaak zelfs nog moeilijker dan die van zijn grote voorganger Andrej Tarkovsky. Sokurov's films moeten het voor mij dan ook hoofdzakelijk hebben van het visuele. Deze film echter oogde voor mij allemaal te donker en verder was hij ontzettend traag. Behalve dat er af en toe een reuzenkip de revue passeerde gebeurde er eigenlijk helemaal niks. Voor mij een duidelijk mindere Sokurov dus dan Elegiya Dorogi (2001) die ik pas geleden gezien heb.

3.0*

Een verbijsterde, (haast) sprakeloze blik over de grens tussen leven en dood? ‘Through a glass darkly’ klinkt in dat geval dan beter als ‘door een spiegel, in raadselen’, want een raadsel impliceert een mogelijke oplossing.

Ik geloof niet dat Sokurov’s blik er duidelijker op geworden was als deze film nog in technisch perfecte staat zou zijn geweest. Je zou kunnen zeggen dat hij zo glashelder is als maar zijn kan, als je in aanmerking neemt waar hij zijn blik kennelijk op richt. Vaak – met name als de twee protagonisten samen in beeld zijn – is het beeld verdeeld in klaarheid en mistigheid, als om genoemde grens te markeren.

Pyotr Aleksandrov is hier weer net zo hulpeloos en ‘clueless’ als in Krug Vtoroj, waar eveneens de winter heerste, maar deze film werpt ook nadrukkelijk zijn schaduw vooruit, naar Mat i Syn.

Kamen begint schitterend, maar met name binnenshuis lijken veel scènes een... eeuwigheid te duren. Het beeld en de film lijken dan tot stilstand te komen. Het voelt dan ook haast als een bevrijding als we naar buiten gaan, waar de kijker getrakteerd wordt op enkele werkelijk magnifieke panoramische shots.

De stenen grafbedekking is half opzij geschoven, maar de vogel neemt uiteindelijk definitief de benen.

When the Lord ain’t lookin’ – just sneak on in

sit yourself down – make yourself at home

and when he asks you – the nature of your visit

tell him “I am here to roll that stone”

(Chip Taylor: Son of Man)

Ik stel me zo voor dat Sokurov dat hier aan het doen is, maar veel wijzer worden we er niet van. Uiteraard niet, en zo hoort het ook.