Neotpravlennoye Pismo (1960)

De film is duidelijk zeer zeer mooi geschoten. Net als in de twee andere bekende films van Kalatozov maakt hij gebruik van een wijd arsenaal aan technieken en camerabewegingen zodat de film alleen al vanwege het visuele aspect geprezen mag worden.

Echter net als in met name The Cranes Are Flying komt er weer een flinke dosis melodrama aan te pas om een verhaal te vertellen. En desondanks lukt het nog niet echt goed mee te leven met de personages. Had dan ook een film mooiere film kunnen zijn denk ik.

Maar als je alleen al het laatste stuk ziet, de tocht naar de redding zeg maar, en al die geweldige locaties en landschappen die ze langskomen. Daar moet al minstens 3.5* voor worden gegeven.

Ik ken geen survival-film van voor 1959 die hier aan kan tippen, al is het verhaal inmiddels misschien wel iets te vaak verteld, maar zelden in zulke mooie zwart/beelden.

Qua verhaal zijn de eerste 45 minuten het sterkst, waarin onze 4 geologen op zoek zijn naar diamant in Siberië. 3 mannen en een vrouw.

Daarna bosbranden, sneeuw en ijs.

Flink bombastisch soms, soms tamelijk avant-gardistische shots.

Geweldige jaren vijftig Sovjet-film.

Neotpravlennoye Pismo is een survivalfilm, met een uitstekende cinematografie. Dat kun je ook wel aan iemand als Kalatozov overlaten, want ook The Cranes are Flying en Soy Cuba zagen er op dat punt erg mooi uit. Het desolate Russische landschap leent zich hier ook perfect voor. De kou, het ellendige, dorre, witte en kale landschap en de woeste natuur zijn de elementen waar men hier mee te maken krijgt. De manier waarop de camera hier doorheen lijkt te zweven is wonderschoon.

Toch vind ik deze net iets minder, dan zijn andere films. Want, daar waar de cinematografie van een zeer hoog niveau is, wordt het verhaaltechnisch nooit echt heel bijzonder. Hoewel ik niet kan zeggen dat er slecht geacteerd wordt, raakte ik niet echt betrokken bij de personages en deed het me allemaal niet zoveel als gehoopt. Daardoor blijft het allemaal toch enigszins afstandelijk, al is het wel boeiend om naar te kijken.

Het op momenten genieten van de mooie plaatjes levert nog geen top film op. Daar is dit wel een typisch voorbeeld van. De prachtige cinematografie, zorgt ervoor dat dit bovengemiddeld is, maar meer dan dat zit er helaas niet in.

3,5*

Deze film voornamelijk herzien voor de indrukwekkende cinematografie. Sommige close-ups van Tatjana Samojlova lijken overigens zo te zijn overgenomen uit Kalatozov’s eerdere Letyat Zhuravli (1957), dat ik als film toch nog een stukje hoger aansla omdat daarin meer verhaal zit. Maar als filmliefhebber mag je deze film eigenlijk niet missen vanwege het schier onovertroffen camerawerk. In ieder geval reden genoeg om binnenkort Soy Cuba weer eens op te zetten, want het is al vrij lang geleden dat ik die film voor het laatst gezien heb.

Deze film zo'n 2½ jaar geleden bekeken op mijn destijds veel te kleine computerscherm. Ik was er destijds niet enthousiast over omdat het verhaal mij niet wist te boeien. Nu deze film herzien maar dan wel op mijn grote flatscreen TV scherm en wel zónder ondertiteling. Nu viel het mij pas op hoe indrukwekkend de cinematografie van deze film is die absoluut niet onderdoet voor die van Letyat Zhuravli (1957) hoewel het verhaal van die film wel stukken beter is. Het neemt niet weg dat mijn waardering voor "Letter Never Sent" flink naar boven moet worden bijgesteld, want tja bij een filmbeoordeling draait het nu eenmaal niet alleen om het verhaal.

Waardering; verhoogd naar 4.0*

Erg mooi gefilmd inderdaad, telkens komt er weer een cameravondst die indruk maakt. Met soms een sausje Sovjet-realisme, maar op zo'n manier dat het mooi blijft. Het verhaal is oke, niet meer dan dat. Dat briefgebeuren bijvoorbeeld wordt eigenlijk niet echt consistent uitgewerkt. Voorlopg 3,5 voor The letter never sent. Gaat nog wel eens in de herziening.

Niet de eerste film die we zien over een expeditie waarbij de mens moet optornen tegen pech en de natuur en de zending een dramatische wending neemt, maar welke wit-zwarte cinematografie wordt hier neergezet !

Sober, realistisch en meerdere meesterlijk geschoten beelden, zoals deze met de expeditieleden, als zwarte schaduwen, scherp afgelijnd tegenover een dreigende omgeving.

Film haalt het hier op verhaal.

Verbluffende schoonheid

Kalatozov heeft met Soy Cuba al de visueel mooiste film ooit op zijn naam staan, maar dit impressionistische overleving epos mag er ook wezen.

We volgen 4 diamantzoekers op hun tocht door de eindeloze wildernis van Siberia. En daar waar de hoofdpersonen constant zwoegen om zich een weg te banen door de dichte begroeiing, lijkt de camera daar moeiteloos door heen te glijden. Zo volgen we hen in stortregens, omsingeld door bosbranden, in stromende rivieren en op besneeuwde vlakten. Prachtig en hartverscheurend! Wat een tocht!

4,5

Het gebeurt me niet vaak meer, dat ik echt het gevoel heb net een meesterwerk te hebben gezien. Voelt bijna oneerbiedig, op een verregende zondagochtend. Wat een glorieuze Sovjetfilm van Kalatozov! Een schitterende woestenij, een klein groepje mensen met een missie, een goed, doeltreffend verhaal is soms zo simpel. Of misschien: een simpel verhaal is soms zo goed? Het zijn evenwel de beelden die het hem doen, met als een van de hoogtepunten de sprint door het bos na het vinden van de diamant, een scene vol lichtheid maar ook een voorgevoel van naderend onheil, door de dwingende muziek. De psychologische spanning tussen Sergey aan de ene kant en Andrey en Tanya aan de ander maakt halverwege plaats voor de ontberingen die ze moeten zien te overleven, en ik kwam soms haast ogen te kort, alle zintuigen werden geprikkeld. Wat moet het geweldig zijn deze op het grote scherm te zien.

Ik zit te twijfelen of ik hem beter vind dan Soy Cuba, misschien kan ik dat pas zeggen na herziening van beide films, maar voor nu geef ik deze dan toch het voordeel van de twijfel.

Het is geen straf om op een paar dagen tijd nog eens naar Tatyana Samoylova te kijken. Niet als oorlogsweduwe deze keer, maar als diamantzoeker in het weide taiga van het Russische Siberië. Met vier zijn ze en je weet vooraf dat ze het niet allemaal zullen halen.

Geweldig mooi geschoten. In de eerste plaats de natuurpracht, maar ook de noeste arbeid - niet zelden vanuit kikvorsperspectief - als hun toch door de bossen, op de rivier of later door de indrukwekkende vuurzee en de sneeuw. Ook veel close-ups van het gezicht, zeker wanneer het geregend heeft.

Het briefgedeelte vond ik eigenlijk het minste aan de film. Het voegde weinig toe en het leidde ook niet tot wat ik gedacht had. Maar in zijn geheel, wat een geweldig mooie survival!

Net als Letyat Zhuravli (Als de kraanvogels overvliegen) is het een propagandafilm, ditmaal in de vorm van een ode aan de pioniers van de Sovjet-Unie die – net als de helden in de oorlog – hun leven opofferen om de Sovjet-Unie verder te brengen. Maar ook is het opnieuw een vertelling van een persoonlijk drama, ditmaal van een gids en drie geologen die in Siberië diamanten zoeken maar die wanneer ze eindelijk diamanten hebben gevonden overvallen worden door een bosbrand waarna een lange overlevingsstrijd vol ontberingen tegen de elementen volgt (dat me wat The Revenant-vibes gaf). Het is opnieuw de intense wijze van in beeld brengen, ondersteund met even heftige muziek, die het een dramatisch spektakel maken en de film redt van de eentoningheid van handeling die anders saai zou worden. Het gevecht tegen de elementen vuur, water/sneeuw, aarde, lucht/rook is in de film zo letterlijk dat de omslag ook voelt als een persoonlijke wraak van de natuur op haar indringers die met geweld haar geheim hebben bemachtigd.

Tegelijk ontstijgt de universele thematiek die van de propagandafilm: het gaat mijns inziens over de menselijke zoektocht naar geluk en zingeving waartoe we onszelf (ons egoïsme) moeten overwinnen en die we vinden in de liefde maar ook in de vergelijkbare opofferingsgezindheid van de menselijke strijd tegen de natuur om als beschaving verder te komen (zoals Kennedy de maanreis twee jaar later zou rechtvaardigen: we gaan naar de Maan, niet omdat het makkelijk maar omdat het moeilijk is, omdat de uitdaging onze beste krachten laat aanwenden teneinde de mensheid verder te brengen).

Een vrij simpel verhaal, allicht ook net te simpel om constant te boeien (de personages deden me sowieso weinig, ook wel door het theatrale acteerwerk) maar gelukkig duurt de film ook niet te lang. Inhoudelijk wel boeiend genoeg op momenten, vooral als de regie komt bovendrijven. Bijvoorbeeld als men via de radio allerlei jubelende kreten hoort over hun werk en ze als helden worden vereerd maar ondertussen vlucht men voor het vuur en lijkt alles verloren. Een erg sterk contrast.

Visueel echter geweldig, van het ene mooie shot naar het andere. Ik klaag weleens over het krappe formaat dat men tegenwoordig vaker gebruikt, vaak om een beklemmende idee te geven. Maar vroeger was dit de standaard en wist men toch ruimte te creëren in een krap formaat en dat oogt dan geweldig. Dit wordt echt een opsomming van shots eigenlijk. Hoogtepunten zijn onder meer dat shot van onderen als een van de mannen met ontbloot bovenlijf in de grond gaat hakken (echt een heel klassiek beeld en de ode aan de arbeider haast) of de shots van de rivier met ijs of het vuur en vooral de rook waardoor het zwart-wit enorm contrastrijk wordt.

Tegen het einde nog het mooiste shot met een soort kruising tussen een zwart-witte Monet en Rothko met alleen de grijze voorgrond, de horizon en de mistige lucht met een zon compleet in het midden, volledig symmetrisch dus, en een figuur die langs die horizon loopt. Schitterend. Naar boven afgerond 4,0*

Kalatozov wist al eerder indruk op mij te maken met The Cranes Are Flying, maar vooral Soy Cuba is een topper. Deze Letter Never Sent is net zoals die twee andere films voornamelijk op cinematografisch vlak een knappe film geworden.

De stijl van Kalatozov is me ondertussen wel bekend met de fraaie camerastandpunten en de dynamische cameravoering. Het leverde enkele erg knappe scènes op zoals de bosbrand waarin Sergei zich een weg probeert te banen tussen de brandende bomen, het rennen van Tanya en Sergei door het bos nadat ze een diamant hadden ontdekt of wanneer de enige overlevende Konstantin op een vlot drijft tussen het ijs op de rivier. Het camerawerk dat ook kort op de huid zit van de acteurs zorgt er ook nog eens voor dat je als kijker het gevoel krijgt deel uit te maken van de expeditie.

Toch kan ik er in tegenstelling tot Soy Cuba geen 4* aan geven. Daarvoor vind ik het verhaaltechnisch net iets te weinig. Het verloop van de expeditie verloopt zonder echte verrassingen waarbij drie van de vier leden omkomen en Konstantin, die een brief schrijft aan zijn vrouw, als enige overlevende overblijft. Ik miste toch een element in de film waardoor ik echt op het puntje van mijn zetel ging zitten.

3.5*