Death of a Salesman (1985)

Ik vind het een merkwaardige 'film'. Eigenlijk alles is apart aan deze film waarin Hoffman mij iets te veel kakelt.

Het spraakgebrek van Malkovich blijft trouwens fascineren.

Mooi excuus als je niet genoeg geld weet binnen te halen voor fatsoenlijke decors.

Tjonge, wat zijn ze lelijk Spuuglelijk.

Om maar niet te spreken van de kleding die de 'jongens' aanhebben...

Had een vreemd gevoel bij deze film. Eerst leek ik er even in te moeten komen, daarna vond ik de film ineens zeer goed worden, en uiteindelijk verloor ik mijn interesse weer. Hoffman's geschreeuw en grootse gebaren begonnen mij steeds vaker te irriteren, al doet ie het wel prima. 2.5 sterren

Allereerst ontkom ik er niet aan om paralellen te maken met Smultronstället van Bergman. Het thema is een oudere man die in zijn werk een succesvol leven achter de rug heeft. Via flashbacks /dromen wordt er terug gekeken naar het verleden. Is het uiteindelijk goed geweest wat er allemaal is gebeurd? Het leven loopt op zijn eind. Ze willen iets achter laten na hun dood; niet vergeten worden. Daar waar in het een met succes wordt afgesloten eindigt de ander in climax waarin al het falen samenkomt.

Hier houdt de verdere vergelijking dan ook op. Daar waar Isac Borg vooral op rationele gedachten leeft, beheersen illusies, als ik dat zo mag zeggen, het leven van Willy Loman. Zijn zoons worden dan ook opgevoed in die gedachten. Ze zijn voorbestemd tot een grote carriere in de ogen van Willy. Hij faalt. Zijn broer die naar Alaska en Afrika is geweest is de superlatief van zijn dromen. Het lijkt alsof Willy constant wil benadrukken hoe goed hij eigenlijk is. In de opvoeding , zijn werk, de buurt, juist de dingen die niet gegaan zijn zoals hij had gehoopt.

De film is geschoten op een overduidelijke toneelsetting en eerlijk gezegd vind ik dit een goede keuze. Dit punt is datgene wat de film tussen alle anderen laat uitspringen. Zonder deze stijl was het slechts een ellenlange monoloog van Willy Loman. Dit is dan ook wat mij stoort aan deze film. Ondanks de fantastische acteerprestatie van Dustin Hoffman blijft het gewoon gezeur van een oude man. Omdat er nauwelijks muziek is gebruikt lijkt het op een grote symphonie op de laagste tonen van orgel. Daar waar normaal sfeer wordt gezet met dramatische muziek, komt nu de dramatiek uit de het geschreeuw en de eenzaamheid/machteloosheid uit de stiltes. Daar waar wel muziek te horen is dreigt het een Walt Disney Classic-achtige vertoning te worden. Een verkeerde keuze in mijn ogen.

Net als Willy in de film heeft de film zelf gevochten voor succes, maar heeft uiteindelijk hopeloos verloren. Het verhaal heeft mij niet genoeg kunnen boeien. Misschien moeten acteurs geen oudere mannen spelen. Pacino in Two Bits is daar ook een goed voorbeeld van.

'Death of a Salesman' is het bewijs dat een sterk basisgegeven (in dit geval een confronterende theater-tekst van Arthur Miller over de aftakeling van een vertegenwoordiger tot een zielige oude man) niet noodzakelijk leidt tot een goede film. Zo zorgt de sobere studio-setting ervoor dat het geheel op den duur nogal vlak en vooral vervelend gaat aanvoelen. De dynamische acteurs zorgen aanvankelijk echter nog voor de nodige spanning binnen de fletse decors, maar op den duur gaat Hoffman vervelen in zijn uitbundigheid, en Kate Reid ronduit irriteren door haar vreselijke overacting.

Malkovich blijft fascinerend, maar eenmaal de pijnlijke finale (een klassiek gegeven binnen Millers werk?) zich voltrekt, is de film al lang niet interessant meer. Dat is de prijs die Volker Schlöndorff moet betalen door zo weinig te schrappen en zijn script bijgevolg zo beladen te maken.

Hoe 'Death of a Salesman' speelt met de overgang tussen droom en werkelijkheid is anderzijds erg aardig om te zien, en ook de overbodigheid van Harold is een heel wel overdacht gegeven: juist zijn drang om net zoals zijn vader te worden maakt het tot een simpele knul, en niet tot de man die hij wil zijn. Het einde, waar blijkt dat Biff de enige is die zijn les geleerd heeft, is eveneens bijzonder sterk: terwijl de moeder zich in haar afscheidsrede niet begrijpend uitlaat over de daad van haar man ("alle schulde waren eindelijk afbetaald...?"), spreekt de oudste zoon de haast mythische woorden: "he just had te wrong dreams..."

Helaas heeft de film op dat moment zo goed als al zijn draagkracht reeds verloren. Een nieuwe, frisse bewerking zou Arthur Miller dan ook meer eer aandoen...

2*

Heel erg lelijke film. Brakke decors, belachelijke sfeer creatie door rare kleurenfilter, kleding van de zoons . Ben je benieuwd naar het verhaal, de karakters en Lomans aftakeling lees dan vooral het toneelstuk. Veel interessanter en leuker omdat je je eigen voorstellingen kan maken van het geheel. Het enige dat deze film nog enigszins de moeite waard maakt is het acteerwerk van Hoffman en Malkovic.

1,5*

Wie geen fan was van Dustin Hoffman moet zich na het zien van deze film toch wel bekeren, want al is de verfilming van Millers theaterstuk op vele punten (setting, decor, camerawerk, dialoog...) heel bijzonder, het is de act van deze klassebak die het sterkst bijblijft. Ook wat de nog relatief jonge John Malkovich en Kate Reid presteren is het vermelden waard.

Het thema van de film is van alle tijden, handelend over illusie en desillusie binnen een gezin, dat, ondanks goede voornemens nooit tot een hecht suksesrijk geheel is gekomen en dat wellicht ook niet meer zal doen.

Volker Schlondorff slaagt er op knappe wijze in dit beroemde toneelstuk vol dialogen op een filmische wijze te vertellen zonder de aandacht onnodig veel af te leiden van de acteurs. Dustin Hoffman herhaalt de rol die hij op Broadway speelt en hoewel zijn energieke vertolking op het kleine scherm soms wat overdreven oogt, weet hij wel degelijk de tragiek van zijn iconische personage over te brengen. Schlondorffs inventieve regie tilt dit boven de middelmaat uit, maar John Malkovich maakt het meeste indruk als één van Hoffmans zoons. Een rol die extra fascinerend is, omdat het bewijst dat Malkovich ook voortreffelijk kwetsbare personages neer kon zetten. Een prima geacteerde en goed gemaakte toneelverfilming.

Sobere en moeizame film vol dialogen met een Dustin Hoffman flink op dreef. Een film die me echter niet geheel overtuigde. Gebaseerd op een toneelstuk en zo voelde het ook aan. Zelfs de decors leken me eerder die richting uit te gaan. Niet dat dat een verkeerde keuze was.

De machteloosheid en de ontreddering komt goed tot uiting. De monoloog van de zagende man die alles rondom hem fout ziet gaan, maar niet weet hoe hij het moet aanpakken. Misschien moet ik hem ooit nog eens een kans geven, maar nu vond ik het net niet.

Gokje bij de kringloop vooral vanwege de bekende titel die zijn achtergrond heeft in een bekend toneelstuk. En een toneelstuk is wat je krijgt met deze film, laat daar geen vergissing over bestaan. En zoiets moet je liggen qua acteren maar ook aankleding met betrekking tot decors.

Het eerste half uur had ik erg veel moeite om door te komen. Brulkikker Willy, in mijn ogen niet bepaald sympathiek, het ene moment zijn zonen ophemelend, het volgende moment ze afbrandend, en eigenlijk alles zo benaderend, is die eerste dertig minuten toch wel een bron van irritatie. Gaat dit zo twee uren door...? Een bepaalde uitstraling kan de film niet ontzegd worden met zijn sobere en simpele decors waarin men probeert dicht bij de oorsprong van het verhaal en de identiteit van een toneelstuk te blijven. En het acteerwerk moet eigenlijk ook op die manier benaderd worden.

Toch komt zo op het half uur de switch naar meer niet een minuut te vroeg en weeteer dan behoorlijk de vraag op te roepen wat er eventueel meer speelt. In een soort van roes flitst het verhaal over en weer naar verschillende situaties en gesprekken met andere karakters, soms simultaan, waarmee tevens gebracht wordt dat alles niet helemaal wel is met Willy. Warrig, levend in een eigen wereldje, mood swings, de herhaling vam bepaalde dingen, onhandelbaar, het komt me allemaal erg bekend voor met mijn eigen moeder en het moet gezegd dat Hoffman het ontzettend goed weet te brengen.

Toch schuilt er meer dan dat in Death Of A Salesman die toch het gemiddelde leven in kaart brengt van de burgerlijkheid en de teleurstelling die deze met zich mee brengt, teleurstelling in eigen daden en achievments, en die van de kinderen uiteraard. En dat in een tijd die uiteraard anders was, een tijd van discipline en tucht, en waar de vrouw haar plek nog wist, want wat wordt dat arme mens soms afgesnauwd. Willy is bij tijd en wijlen zowel ontzettend drammerig en irritant als een ontzettend slappe zak die in luchtkastelen gelooft maar ondertussen amper voor zichzelf op durft te komen en geestelijk en verbaal even snel afbreekt als opbouwt. Het ene moment jubbelt Willy dat ze een geweldige koelkast hebben, het moment daarop roept hij gekweld uit dat ze een waardeloos apparaat hebben en zo gaat dat maar door over zijn werk, zonen of de Chevy.

Death Of A Salesman is daarom best een pittig drama te noemen die hele interessante momenten heeft en scènes die ronduit aangrijpend zijn. Er wordt uitstekend gespeeld door Hoffman en Malkovich en voor wie van toneel en theater houdt is dit ongetwijfeld een must see.

Arthur Miller’s Death of a Salesman (1949) is een van de populairste toneelstukken van de 20ste eeuw en is vele malen verfilmd. Deze versie met Dustin Hoffman is een van de meest getrouwe adaptaties zodat je in feite het eigenlijke toneelstuk ziet. Het is niet moeilijk te zien waarom het stuk zo resoneert met in ieder geval het Amerikaanse publiek: het gaat over een oudere man die z’n leven lang gestreefd heeft naar succes voor hemzelf en z’n gezin en niet onder ogen kan komen dat hij gefaald heeft waardoor het stuk zowel het product is van The American Dream (het gaat over de obsessie voor succes waardoor de man erover blijft dromen en hij droom en schone schijn niet goed kan onderscheiden van de werkelijkheid) als een tragisch mislukken van The American Dream die aldus een leugen blijkt (zijn geloof dat je in Amerika alles kunt bereiken als mensen je maar aardig vinden spat uiteen). Zijn vrouw heeft medelijden met hem maar is machteloos, zijn jongste zoon is alleen bezig met vrouwen versieren (waarin hetzelfde mechanisme speelt: om succes te hebben moet je succes uitstralen dus zelfvertrouwen tonen) en met zijn oudste zoon heeft hij een emotioneel moeilijke relatie omdat die zoon de druk voelt plaatsvervangend te presteren maar daardoor juist ontspoort (en de vader denkt dat hij bewust niets presteert uit wrok tegen hem omdat de zoon hem betrapte bij het vreemdgaan). Het is ook die zoon die in wezen de verlossende woorden spreekt dat ze ‘niets’ zijn: zoals zo velen zijn ook zij slechts hardwerkende Amerikanen die niets bereiken en arm eindigen terwijl de vader half hallucinerend met z’n wel rijk geworden broer op het cynische idee komt dat als hij dan toch zijn laatste geld aan z’n verzekering moet geven hij net zo goed kan sterven zodat z’n kinderen alsnog geld krijgen van zijn levensverzekering (zijn dood brengt meer geld op dan zijn leven). Het najagen van The American Dream brengt ‘vrijheid’ maar het is een ironisch-tragische vrijheid in de vorm van de vernietiging van het gezin en de dood.

Het stuk duurt wat lang maar is aldus een overtuigende, bijtende kritiek op de Amerikaanse maatschappij waarin erkend worden als waardevol persoon (de man fantaseert dat velen zijn begrafenis zullen bezoeken als blijk van zijn succes) samenhangt met financieel succes terwijl er meer manieren zijn om gelukkig en waardevol te zijn (zoals de zoon zegt: hij droomde de verkeerde droom). De succesvolle film American Beauty wordt wel vergeleken met Miller’s toneelstuk en laat zien dat de thematiek van de Amerikaanse druk en façade om succes uit te stralen nog immer actueel is.