Spalovac Mrtvol (1968)

Een prachtig meesterwerk. Het is de enige Tsjechische film die met enige moeite onder het genre 'horror' te plaatsen valt, maar in niets heeft het ook maar van doen met goedkope hollywood-horrors. Ik werd echt totaal overdonderd door de beklemmende sfeer, de inderdaad verbluffende cinematografie en de tragische plot. Het deed me enigszins denken aan Mephisto van Szabo, waar dezelfde thematiek in voorkomt en waar ook een zo confronterende stijl wordt gebruikt. Beide films gaan over een man in een topfunctie die verleid wordt om zich voor de nazi's in te zetten. Beide films ook focusen op de gedachten, overwegingen en handelingen van de hoofdpersoon. Inderdaad, magnifiek!

HIlarisch, zo nu en dan. Satire, nee, alleszins, waarop dan?

Spalovač Mrtvol geeft een interessante en verontrustende kijk in de psyche van een seriemoordenaar (met necrofilische trekjes), maar ook op de holocaust. Het werkt daardoor shockerend ipv op de lachspieren. Het lachen verging mij wel naarmate de film richting het einde ging.

De Tsjechische poster

Een film waarbij meteen de geweldige montage en de bizarre close ups opvallen! Dit en daarbij de weer geweldige muziek van Zdenek Liska èn de griezelkop van Rudolf Hrusinsky (in volgens mij de rol van zijn leven) maken dit tot een zeer boeiende en sinistere film.

Toch deden een groot aantal beelden me wat denken aan Resnais'

'L'Année Dernière à Marienbad'!

Hij heeft als kind in Ravensbrück gezeten. Hij wilde heel graag een zwarte komedie à la LVEB maken (maar dan zwarter), maar de censoren verboden hem dat destijds. Jammer dat deze man door de censuur nooit echt kon maken wat hij wilde in zijn topjaren.

Bizarre film toch wel.

Dat verwachtte ik niet direct aan het begin moet ik zeggen. Het begint allemaal nog behoorlijk vrolijk, maar naarmate het verhaal vordert, wordt het steeds grimmiger en macaber.

Rudolf Hrušínský speelt een uitermate sterke rol. Hij heeft ook het perfecte uiterlijk voor een rol als deze, maar hij maakt er dan ook prima gebruik van. Ik vond alleen wel dat hij soms nogal lang aan het woord was. Al die verhalen van hem werden daardoor soms een klein beetje eentonig. Wel grappig is trouwens zijn zoontje. Echt qua uiterlijk totaal zijn tegenpool, maar ook vrij lelijk. Dat dan weer wel.

Uiteindelijk best een goede film. Ik werd er maar langzaam ingezogen, maar de laatste twintig minuten zijn uitermate sterk en boeiend. Ik heb me er in ieder geval prima mee vermaakt.

3,5*

De tweede Tsjechische film die ik binnen een week gezien heb en zeker wel een bijzondere. Zeer origineel allemaal en op visueel vlak best mooi hoewel het wel erg lang duurde voor de film mij echt mee wist te slepen. Dat kwam omdat er doorgaans door de hoofdrolspeler Karl Kopfrking te veel gepraat werd. De laatste twintig minuten vond ik daarom ook verreweg het boeiends. Bij het einde moest ik trouwens onmiddellijk denken aan die nouvelle vague klassieker "L' Année Dernière a Marienbad" van Resnais.

Deze film had gezien het macabere onderwerp volgens mij ook alleen maar gemaakt kunnen worden in het jaar van de Praagse Lente. Jammer eigenlijk dat er aan die Praagse Lente zo'n abrupt einde kwam en hierdoor de Tsjechische cinema twintig jaar lang stil kwam te staan. Wie weet wat we allemaal nog voor moois aan films uit dat land hadden kunnen verwachten als de geschiedenis een andere loop genomen had. Pas na 1989 na het einde van de communistische dictatuur veerde de Tsjechische film gelukkig weer op met als hoogtepunt "I Served the King of England" van de regisseur Jiri Menzel, die volgens mij ook aan deze film meegewerkt heeft.

3,5*

Over lugubere kunst, lugubere nazi's, verbrandingsovens, boeddhisme en een gemankeerde familie. Dat het een bijzondere film oplevert is dan al bijna geen verrassing meer. De uitzinnige beeldtaal doet, al is het maar voor de zekerheid, de rest (en dan heb ik het nog niet eens over de kop van Vlasta .. gehad). En voor wie de zelfmoord van zijn vrouw in scène wil zetten.... Zien deze film! 4 sterren

My dear children... do not fear cremation. - Kopfrkingl

Het was oorspronkelijk de bedoeling om Spalovac Mrtvol in de zomer van 2016 te kijken, voor de horrorchallenge toen, maar ik zag in plaats daarvan Herz’s Morgiana (1971). Het is dan ook niet meer dan toepasselijk dat ik The Cremator, zoals hij onder de Engelse titel ook wel bekend is, bij deze horrorchallenge wel eindelijk eens zie. Ik ben nog niet heel bekend met de Tsjechoslowaakse New Wave, al zag ik naast Morgiana (eigenlijk natuurlijk te laat om erbij gerekend te worden) wel films als Sedmikrásky (1966), Ostre Sledované Vlaky (1966) en Horí, Má Panenko (1967). Na zijn première in 1969 werd de film door het communistische regime verboden en bleef in de kluis tot na de val hiervan in 1989. Aldus wiki. Maar je snapt wel waarom, als je de geschiedenis een beetje kent.

The Cremator is een compleet andere film dan Morgiana, meer dromerig en visueel beduidend minder druk, ook los van de afwezigheid van kleur. Ook hier is er het groteske, maar het oogt toch anders. Wederom expressionistisch, maar met een ander gevoel. Tijdens de openingsscènes wordt reeds duidelijk, dat we binnentreden in de geest van een gestoorde man. De horror hier is psychologisch en meer verontrustend, ondersteund door het soms desoriënterende camerawerk van Stanislav Milota. De film krijgt hierdoor soms een wat surreëel, verwrongen tintje, waarbij we als kijker regelmatig geconfronteerd worden met gevoelens van ongemakkelijkheid. Ik sta er vaak van versteld, hoezeer we als mens op zoek zijn naar samenhang; hoe we verlangen naar een totaalplaatje. En Herz speelt daarmee door het ons hier grotendeels te ontzeggen, bijvoorbeeld door het gebruik van close-ups, jump cuts en in te zoemen op lichaamsdelen.

En het moet gezegd, wat een rol heeft Rudolf Hrusínský hier als Kopfrkingl. Een soort gevoelloze, doodenge versie van Peter Lorre's rol als Hans Beckert in M (1931). Ze doen andere dingen, maar iets in de vertolking (en vermoedelijk het uiterlijk) deed me er toch aan denken.

Natuurlijk is de horror niet alleen psychologisch, maar ook een kwestie van historisch besef. De hoofdpersoon van de film werkt in een crematorium in het Praag van de jaren ’30, overtuigd dat hij de doden niet louter cremeert, maar vooral hun zielen bevrijdt. Dit alles terwijl de Nazi’s hun troepen concentreren aan de grens, en op het punt staan om het land binnen te vallen. Toch wordt The Cremator ook vaak als een komedie gezien, waarbij Herz specifiek Nederland noemt als een land waar de films als zodanig werd ontvangen. Tevens geeft hij in dat interview aan wat volgens hem zijn grootste horrorfilm is: Zastihla Me Noc (1986), omdat het écht is. En ik denk ook dat Spalovac Mrtvol op zijn sterkst is, wanneer we wat we in de film zelf zien, combineren met onze historische kennis.

"The wall around us has fallen. Stars and eternal light are before us. Now you will save the world"

"I'll save them all"

Brrrr. 4*

The Cremator speelt zich af in een door Nazi-Duitsland geannexeerd Praag. Een crematorium medewerker neemt zijn werk heel erg serieus en geloofd dat hij de zielen van mensen kan redden met zijn ovens. Hij is totaal geobsedeerd met de dood en met het verre Tibet. Volgens hem is de dood een humanitaire manier om lijden te besparen. Dan wordt hij gevraagd om lid te worden van de Nazi-collaborateurs partij en raakt net zo overtuigd van hun gedachtegoed.

The Cremator is een erg apart staaltje film van de Tsjechen. Het concept kwam me heel erg bekend voor. Doet sterk denken aan Red Dragon, Santa Sangre en het werk van Darren Aronofsky hoe de moordenaar hier overtuigd is van zijn heilige missie.

Daarnaast is de film ook heel apart geschoten. Voornamelijk door middel van close-ups wordt het verhaal verteld. De overgangen waren opmerkelijk omdat het reactie shot van de huidige scene steeds ook het begin vormt van de volgende scène. Hierdoor zijn de overgangen als in een droom, iemand is ineens van locatie veranderd.

Het duurde even voordat alles echt opgang kwam, maar het laatste gedeelte van de film waarin de hoofdpersoon zijn eigen obsessie heeft vermengt met de rassenleer van de Nazi's en daarom besluit zijn hele gezin uit te moorden vond ik erg sterk.

Bizarre koortsdroom van een film over het moreel verval van de wereld in het algemeen en een man in het bijzonder. Uit een mix van een godcomplex en gemankeerd Boeddhisme voortgekomen bizarre zelfoverschatting. Een film die ook wegkomt met gitzwarte humor over dit thema, maar met een gevoel dat dit zo bizar krom en gruwelijk was dat het enige dat haast nog kan lachen is. De film is uitbundig expressionistisch en tegelijk een film die de enorme gebeurtenissen kleiner maakt., Als ik het met iets moet vergelijken kom ik in Rusland uit. Films als Trudno Byt Bogom (Film, 2013) en Astenicheskiy Sindrom (Film, 1990) zijn totaal anders, maar voelen toch verwant.

Ben benieuwd of Tsjechoslowaakse new wave is die me wel tegen gaat vallen. Dit was in elk geval, weer, bijzonder goed.

Moeilijk.

Kon door een filmspel ook niet om deze film heen helaas. Ik had het sowieso nooit opgemerkt als deze titel niet door andere mensen tevoorschijn werd gepraat, maar waar ik soms blij ben met ontdekkingen had ik deze liever niet gezien. Het verbaast me overigens ook niet veel dat deze film een top 250 notering inneemt op Letterboxd.

Klaarblijkelijk moest de film gedeeltelijk een komedie voorstellen. Daar ben ik dan stomverbaasd over, want veel humoristische elementen zie ik eigenlijk niet. Misschien een beetje in het overdreven tentoonstellen van de personages. Een dergelijk figuur als Hrušínský zal je niet vaak aantreffen binnen films. Hij doet het best goed, maar vooral omdat zijn stem hem een heel aparte charme toekent.

Visueel probeert de film redelijk experimenteel over te komen maar het sloeg maar zelden aan. De beste stukken komen tot stand vanuit het cameragebruik. Een aantal aparte camerastandpunten evenals een aardige finale, maar daarvoor is alles redelijk herhaald en ouderwets. De montages van schilderijen of redelijk psychologische beelden zijn nogal houterig en een gevoel van claustrofobie of intensiteit wordt ook nooit echt behaald.

Wat echter vooral de dooddoener is, dat is het tempo zelf. We luisteren 100 minuten lang naar een gast die volslagen uit z'n nek aan het lullen is. Mag dan wel een afdaling naar waanzin voorstellen, maar ik vond het vooral een enorme dosis onzin. Verpakt in intelligente en dromerige dialogen die je vooral om de tuin leiden. Geweldig voor sommigen onder ons om te analyseren uiteraard, maar voor mij vooral goed om te vergeten. Al bij al kwam ik er totaal niet doorheen, en dat het dan ook 100 minuten door moet denderen zorgt ervoor dat het een intens vermoeiende ervaring voorstelt die niet aanslaat.

Geen eenvoudige film waar ik toch even moest doorbijten om in de film te komen. Het is een erg suggestieve film waarbij je totaal wordt overgeleverd aan het denkproces van Kopfrkingl, wat een moeilijk naam heeft die man. Hij is van het principe dat aards lijden ten allen tijde vermeden moet worden. Crematie na de dood zorgt ervoor dat de ziel vrij is en vervolgens kan reïncarneren. Best allemaal nobel. Nuja, de man is wel nogal hoogdravend alsof hij een goddelijke taak tot uitvoeren heeft.

Het wordt alleen wat gek wanneer je zelf veronderstellingen begint te maken en rekening houdt met de tijdsperiode waarin men zit. Europa heeft kennis gemaakt met de nazi's en de Anschluss lijkt me ook al te hebben plaatsgevonden. De drammerige monologen, geen dialogen, toch niet gemakkelijk om je te blijven boeien.

Gelukkig biedt het visuele nog wat extra's. Mooie close-ups van de personages en er wordt goed gespeeld met de camera. Apart en bijzonder, degelijk voor mij, maar niet het meesterwerk dat sommigen er wel in zien.

Ik ben deze film vrij blanco ingegaan en het is toch een bijzondere kijkervaring geworden. De film is geen typische horror, maar eerder een psychologische horror waarbij we door het voortdurende gepraat van Kopfrkingl inzicht krijgen over zijn manier van denken. Misschien is hij wat te lang aan het woord bij momenten, maar anderzijds draagt het wel bij om de film een hallucinerende sfeer mee te geven en in combinatie met de vele close-ups en merkwaardige cinematografie wordt het ook nog eens een surrealistische kijkervaring.

Rudolf Hrušínský heeft dan ook nog eens de perfecte kop om zo’n rol neer te zetten. Aanvankelijk komt hij nog netjes over, excentriek dat wel, maar gaandeweg wordt zijn personage alleen maar akeliger. Zijn obsessie om de mensen te ‘bevrijden’ neemt de bovenhand en met de opkomst van het Nazisme wordt het alleen maar luguberder wanneer hij wordt ingezet om de verbrandingsovens te bedienen.

Aparte cinema, maar wel een eentje die de moeite waard is om eens gezien te hebben.

3.5*