Gothic (1986)

Deze stond al jaren op mijn lijstje van films nog te bekijken en gisteren werd ie dan uitgezonden:

het eerste wat opvalt is dat dit een film is die moeilijk onder een noemer te brengen is. Horror? Drama? Kostuumfilm?

Feitelijk zit er totaal geen verhaal in en zien we alleen maar vijf mensen in een landhuis/kasteel elkaar via verhalen en plagerijen de stuipen op het lijf jagen, waardoor de sfeer steeds onheilspellender wordt en de gemoedstoestand van alle betrokkenen steeds meer achteruit gaat.

Meer is het eigenlijk niet.

Echter door de goede regie, het mooie camerawerk, goede acteerwerk en de vaak sinistere sfeer blijft de film toch ondanks het gebrek aan verhaallijn boeien.

Niet een film om heel vaak te zien, maar zo eens in de paar jaar is ie zeker de moeite waard.

Het is in ieder geval een film, die niet met veel andere films te vergelijken valt, dus origineel zeer zeker.

Ik geef hem een goede zeven, ofwel 3,5 ster.

Het jaar zonder zomer 1816, in dat jaar arriveert dichter Percy Bysshe Shelley (Julian Sands) samen met zijn toekomstige vrouw Mary Godwin (Natasha Richardson) en haar stiefzuster Claire Clairmont (Myriam Cyr) bij de villa Diodati aan het Meer van Genève om te verblijven bij dichter en schrijver Lord Byron (Gabriel Byrne). Ook aanwezig is de arts John William Polidori (Timothy Spall). Deze bijeenkomst van literaire bekende zal de geschiedenis in gaan als de geboorte van zowel Frankenstein als ook de moderne vampier. Deze film van de Britse regisseur Ken Russell heeft verder een 'fictief' verhaal maar is deels wel gebaseerd op die bijeenkomst. Vandaar dan ook de naam 'Gothic.' Echter is dit geen makkelijke of rechtlijnige film. Eerder chaotische en het zal absoluut niet iedereen in de smaak vallen.

Enige voorkennis over de histories personages maakt het kijken misschien iets leuker maar is niet echt een vereiste. Wel is het nodig om sterk tegendraadse films leuk te vinden want regisseur Ken Russell doet wat erin hem opkomt en wat hij zelf leuk vind. Dit kan soms Artsy Fartsy (is het niet) overkomen en dat moet je natuurlijk wel liggen! In de hoofdlijn zijn het die vijf karakters die uiteindelijk iets creëren maar verder is alles plot-technisch zo'n beetje losgelaten. Af en toe lijkt het dan ook op experimenteel toneel, terwijl op andere momenten het meer kinds overkomt.

Dit kan ook komen doordat iedereen ook daadwerkelijk aan de laudanum heeft gezeten. Er zijn zoveel rare beelden. De meest bizarre zijn toch wel een harnas dat tot leven komt waarvan tevens de fallus is geharnast, borsten met ogen, een gerecht met rijst en levende bloedzuigers, Een Turkse buikdansende mannequin. Daarnaast zijn er ook de terugkerende elementen van de gotische literatuur te zien; een oud kasteel, verval, demonische (en Byronische) figuren, schedels, stormachtige nachten, bliksem, dromen, voortekenen, en romantische liefde, we zien ze allemaal in cameo's in de film.

De cast met bekende namen speelt erg goed en doen niet voor elkaar onder. Toch is het Timothy Spall die het meest opvalt. Hij maakt optimaal gebruik van zijn kansen om een hysterische, overspannen dokter Polidori uit te beelden die krankzinnig jaloers lijdt onder suïcidale gedachten. De gek onder de gekken. Om deze gekte te completeren is er dan nog de soundtrack van Thomas Dolby. Zijn maffe synthipop past goed bij de verwarde sfeer.

Met een onderwerp uit het begin van de negentiende eeuw, gefilmd op een manier die doet denken aan de flowerpower van de jaren '60 maar die toch overduidelijk uit de jaren '80 komt, weet regisseur Ken Russell een geïsoleerde, opzettelijk clichématige maar wonderbaarlijke gotische wereld te scheppen.Een filmische orgie!

Als laatste nog een klein feitje: Het schilderij dat op de schoorsteenmantel hangt in de logeerkamer, en die in een droom wordt nagebootst in live-actie, is gebaseerd op John Henry Fuseli's The Nightmare

Onlangs leerde ik dankzij Haifa Al-Mansours Mary Shelley (2017) dat we Frankenstein te danken hebben aan een wedstrijdje dat Mary Wollstonecraft-Shelley met Percy Byshe-Shelley, Dr. Polidori en Lord Byron hield, wie het engste verhaal kon schrijven. Ook deze film van Ken Russel behandelt die beruchte avond, toen het beroemde monster werd ‘geboren’. Van deze eigenzinnige regisseur zag ik reeds het indrukwekkende The Devils (1971) en minstens even verontrustende Altered States (1980), ik was dus al op enige waanzin voorbereid. En als bonus een cast met een jonge Miranda Richardson, Gabriel Byrne, Julian Sands en Timothy Spall.

‘Feitelijk zit er totaal geen verhaal in en zien we alleen maar vijf mensen in een landhuis/kasteel elkaar via verhalen en plagerijen de stuipen op het lijf jagen, waardoor de sfeer steeds onheilspellender wordt en de gemoedstoestand van alle betrokkenen steeds meer achteruit gaat’, schreef thunderball in 2009. En meer is het ook narratief gezien ook niet. Maar zoals hij daarna terecht aangeeft, is in de handen van deze cast en crew ook niet meer nodig. De sfeer is weer erg bijzonder. Narcistisch, hallucinant, decadent en gotisch, met een flinke zweem seks, dood, waanzin en verrotting.

Geen regulier horrorfilmpje, maar op zijn tijd vind ik wat van deze onbeschaamde waanzin wel leuk om te zien. Ze laten zich lekker gaan en Russel weet prima hoe hij een en ander in beeld moet brengen.

3,5*

Losjes gebaseerd op een memorabele avond vol poëzie, vertelsels en onbegrijpelijk geblaat aan het meer van Genève waar een bezoek van Percy en Mary Shelley aan Lord Byron uitmondde in het ontstaan van de literaire fenomenen 'gentleman vampier' en het monster van Frankenstein. Om dat stukje geschiedenis uit de mêlee van beeld- en dialogische impressies te filteren, valt overigens niet mee. Het hielp zeer dat ik al op de hoogte was van dit stukje literaire geschiedenis.

Een vreemde film. Een bizarre film. Een moeilijk te vatten film. Lastig om heel duidelijk te zijn in het oordeel. Het is geen goede film. Het is geen slechte film. Het is ook geen hele vermakelijke film. Nou ja, althans niet over de gehele linie.

De film is moeilijk te volgen. Droom en werkelijkheid wisselen elkaar af. De personages laven zich aan alcohol en verdovende middelen. Hun gewaarwordingen zijn obscuur en onbetrouwbaar. Dat zien we terug op het filmdoek. Chaotische taferelen spelen zich er op af. De personages vluchten voor hun innerlijke angsten die in hun met narcotica geïmpregneerde hoofden werkelijkheid worden. Inbeelding of niet? Schilderijen en beelden komen tot leven. Het zijn fantastische hallucinaties die de personages achtervolgen en bedreigen. Er is veel geren en gedraaf. Er is veel gegil en gekerm. Er is veel ongrijpbare dialoog. Veel kleur ook. En natuurlijk veel bizarre shots en kleine intermezzo’s, die ogenschijnlijk los staan van de hoofdlijn (welke lijn eigenlijk?) en de boel nog meer verwarren en de kijker definitief beroven van het laatste stukje vaste grond onder de voeten.

Ladies and Gentlemen, meet Ken Russel!

Het probleem met de film is dat het in de enorme chaos en ontreddering onmogelijk is om uit te maken wat er eigenlijk gebeurt. Vooral erg leuk voor acteurs als Richardson, Byrne en Sands, die zich zichtbaar heerlijk en waarschijnlijk stevig improviserend kunnen uitleven in gekte en waanzin. Het lijkt mij trouwens ook wel eens lekker om dat ongestraft te kunnen doen.

Enkele duistere scènes en een enkel begrijpelijk dialoogje zijn redelijk te plaatsen in een verstandelijk kader. Verder is het gewoon een kwestie van ‘laat maar gebeuren, want elke inspanning om er iets weldoordachts van te maken is tevergeefs’.

Idiotie ten top. Soms leuk. Soms strontvervelend. Soms fascinerend. Soms oersaai.

Russell blijft een held. In de eerste paar minuten voel je gelijk al aan dat dit geen normale film gaat zijn en na een klein halfuurtje heb je al geen idee meer waarnaar je nu eigenlijk zit te kijken, heerlijk! Plotje is flinterdun, maar dat geeft hier juist alle ruimte voor Russell om lekker uit te pakken met zijn rariteitenkabinet. Een luidruchtig, chaotisch schouwspel vormgegeven door overtrokken performances, manische personages, bizarre taferelen, ongegeneerd hedonisme en bovenal een totale lak aan subtiliteit. Je moet ervan houden. Enige wat ik hier miste waren die trademark Russell kitscherige nachtmerrie/hallucinatie sequenties. Kleine 4*

Percy Shelley (Julian Sands), Mary Shelley (Natasha Richardson) en Claire Clairmont (Myriam Cyr), Byrons minnares van het moment, komen aan bij de villa die Lord Byron (Gabriel Byrne) heeft gehuurd aan het Meer van Genève om aan de talloze schandalen die hem achtervolgen te ontsnappen. Daar ook aanwezig is zijn lijfarts en biograaf dr. Polidori (Timoty Spall). Ze gaan voor een avondje de volle 19e-eeuwse decadentie, je weet wel: stukje orgie, stukje seance, stukje filosoferen over God en wetenschap, stukje laudanum drinken. Nou ja, dat laatste kan je wel vervangen door heel veel laudanum drinken. Met name Percy lust er wel pap van. Dat loopt een beetje uit de hand allemaal (dat had ik nou nooit zien aankomen) en de hoofdpersonen beginnen te geloven dat ze met hun seance echt een demon hebben opgeroepen.

Ken Russell heeft nogal een reputatie als regisseur van over the top decadente films. Ik kende tot nog toe alleen The Devils en die voldeed volkomen aan de verwachtingen. Veel verder ben ik nog niet gekomen, omdat noch de streamingdiensten noch de Amsterdamse bioscoopprogrammeurs liefhebbers van de man lijken te zijn. Ik wil erg graag Altered States en The Lair of the White Worm, de film die Hugh Grant naar het schijnt jarenlang op zijn zwarte lijst van interviewonderwerpen had staan, nog zien.

Maar zie daar: ik vind Gothic ineens vond op Prime en die voldeed aan alle verwachtingen. Het is een freudiaans-katholiek aangedreven ero-horrortrip van wereldklasse. Alle acteurs weten ook wat ze te doen staat en gaan helemaal los, de altijd geweldige Spal voorop. Componist Thomas Dolby drukt alle knopjes van alle synthesizers tegelijk in. Maar zoals je verwacht bij Russell is de vormgeving het hoogtepunt. Ik zie op Letterboxd dat de andere credits van art director Michael Buchanan Orlando en Carvaggio van Derek Jarman (die op zijn beurt de art direction voor The Devils deed) zijn.

Het verhaal is een recreatie van de nacht waarop de hoofdpersonen door slecht weer een griezelverhaalwedstrijd hielden, waar Frankenstein uit voortkwam, maar waar Polidori ook de grondslag legde voor het moderne vampierverhaal. Verrassend genoeg blijkt bij snel wat nazoeken dat Russell en scenarist Stephen Volk niet eens heel ver van de werkelijke details zijn afgeweken, ze hebben er alleen een hysterisch opiumnachtmerriesausje overheen gegoten. In het begin vond ik het nog een beetje tam, alhoewel wel al erg sterk vormgegeven, maar als het los gaat op het einde, dat gaat het ook wel echt los. Het moment dat Polidori zichzelf stigmata begon te geven door met zijn handen op de spijker waarop een crucifix had gehangen te slaan, dacht ik: dit is mijn soort film.

(Gezien op Prime Video)