Sorstalanság (2005)

Sorstalanság (Fateless) kan naar mijn mening met gemak de concurrentie aan met de monsterhit-Holocaust-films Schindler's List en The Pianist. Het is jammer dat de distributeurs deze film zo genadeloos behandelen.

Legitiem argument zou kunnen zijn dat door die twee grote films, andere Holocaust-films overbodig zouden zijn, het 'nu-weten-we-het-wel'-argument. Toch weet Sorstalanság zich te onderscheiden.

Ten eerste, een onbekende cast (m.u.v. een piepklein rolletje van Daniel 'James Bond' Craig als Amerikaanse (!) soldaat). Dat maakt voor mij de karakters altijd authentieker, dat ik echt naar de karakters kijk ipv "en-nu-wil-ik-ook-een-Oscar" acteurs.

Ten tweede, de opbouw van de film. Het leven voor, tijdens en na een concentratiekamp...en dan in alle delen ruim uitgediept.

Ten derde, de stijl van de film. Stinissen noemde het reeds koud en koel in de negatieve zin van het woord, ik noem die bewoordingen in de positieve zin. Kleurloos, leeg, hopeloos, traag. Extra aangedikt door drie elementen die verweven zijn met elkaar: 1) Fragmentarische scenes. Veel scenes zijn kort, en zijn veelal niet verhalend, maar 'sfeervol'. 2) De prachtige score van niemand minder dan Ennio Morricone, die de korte sfeer-scenes een extraatje meegeven. De lange scene waar men lange tijd stil moet blijven staan in het kamp met een oude man in het midden die op en neer beweegt en zelfs met zijn armen een soort van dirigent-functie oplegt, voelt aan als modern ballet, surrealistisch. Opgemerkt dient te worden dat de filmmuziek niet altijd aanwezig is. Op veel momenten is het stil, wat de leegheid nog sterker aandikt. 3) Het moment dat de hoofdrolspeler geestelijk sterft. Scene na scene kijken zijn ogen recht in de camera. Dodelijke brok-in-de-keel-scenes. Aan het eind van de film geeft hij ook toe dat hij gestorven is in het concentratiekamp.

Ik hoop dat meer mensen deze filmhuis-film in de toekomst weten te vinden. De huidige 9 stemmen zijn veels te weinig. Aanrader en een dikke 4 sterren.

Degenen die geen sympathie voor György voelen moeten haast wel meer met hun zakje M&M's bezig geweest zijn dan met de film.

Een zeer indrukwekkende, aangrijpende film.
Ik vond de scéne waarin het meisje zich huilend afvraagt wat nou eigenlijk een Jood is ongelofelijk sterk. Bij deze scéne had ik een brok in mijn keel, zo overtuigend en goed kwam dit over. György wilde het meisje op dat moment graag troosten, maar dat mocht niet 'omdat hij een Jood is', en dat terwijl het meisje niet eens wist wat dat nou precies inhield. Was het iets positiefs of iets negatiefs? Het enige verschil wat bedacht kon worden was de gele ster, en de andere religie die ze hadden, en dat is natuurlijk ook zo.

De gebeurtenissen in het concentratiekamp waren zo vreselijk, en hoe bekend deze verhalen inmiddels zijn, ze grijpen je echt bij je strot. Ik blijf het indrukwekkend vinden.
Wat ik ook erg mooi vond aan de film is dat de hoofdpersoon niet wordt afgeschilderd als een held die zich goed staande hield tijdens de verschrikkingen van het concentratiekamp, integendeel, hij moest er door anderen heen gesleept worden en zonder deze mensen had hij het waarschijnlijk niet overleefd.
Er werd hem op een gegeven moment verteld dat mensen die naar de verbrandingsoven werden gevoerd, eerst nog een goede behandeling zouden krijgen en dat iedereen heel aardig zou zijn in de laatste uren.
Wanneer György op een houten kar naar de ziekenboeg (notabene pal naast de verbrandingsoven) wordt vervoerd, en hij daar een schoon bed en een heel aardige verzorger kreeg, zag je de angst in zijn ogen, niet wetende dat het kamp inmiddels was bevrijd en de oorlog achter de rug was.

Weer terug in Boedapest, vind hij een deel van zijn familie terug, en hoewel hij thuis is, voelt hij zich door alle ellende die hij heeft meegemaakt, niet thuis. Zijn familie (ooms?) ontvangen hem als een oude vriend die ze al een tijdje niet gezien hebben, en hebben het totaal niet door wat voor een gebroken jongen er zojuist bij hen naar binnen is gestapt.
Als hij het meisje in het trappenhuis tegenkomt en hem vraagt of het verschrikkelijk is geweest, schud hij zijn hoofd, omdat hij weet dat zijn verhaal zo ongelofelijk en onvoorstelbaar is, niet in woorden uit te drukken, dat hij dan ook besluit om alleen nog maar over de paar "mooie" momenten en herinneringen te praten.

Wat mij betreft de meest beklemmende, ontroerendste en de beste film over het leven in een concentatiekamp, maar met name ook er na.

5*****

Tsja, en dan heb ik het nog niet eens over de muziek gehad.... prachtig!

Oost-Europees traag maar sterk.

Aangrijpend en soms ondraaglijk omwille van het ellendig menselijk leed.

De korte scènes, vooral in het middenstuk, geven de film m.i. een beetje een documentair aspect waardoor toch wel wat schade aan de homogeniteit van het verhaal.

De Holocaust gezien door een 14-jarige maar ook de verschrikkelijke weerslag op de mens die overeind is gebleven.

Na "Elle s'appelait Sarah", van een paar weken terug, nu deze film, waaruit weeral blijkt dat Hitler bij zijn Jodenvervolging ver van alleen stond. Hier en daar moet men toch een zwarte bladzijde uit de Geschiedenis omdraaien...

Het autobiografische meesterwerk Onbepaald door het lot van Imre Kertesz beschouw ik als een van de beste boeken die ooit over de holocaust is geschreven. Dat komt allereerst doordat het boek vanuit het onschuldige, open perspectief van de 14-jarige hoofdpersoon is geschreven. Deze jongen kijkt bijna objectief naar alle gebeurtenissen en beschouwt veel dingen als volstrekt logisch. Ten tweede laat Kertesz zijn personage in de loop van het boek volwassen worden, en hij doet dat op zelden geevenaarde wijze. De laatste reden dat Onbepaald door het lot eruit springt in de stapel van holocaust-literatuur is de kerngedachte van het boek, namelijk dat Gyurka ook in de kampen zijn eigen lot bepaalde, vriendschappen sloot, keuze maakte, kortom dat deze periode een niet weg te denken onderdeel vormt van zijn leven. Juist dat maakt het einde van de roman zo schrijnend. De omgeving ziet hem als slachtoffer, voelt zich wellicht schuldig, en probeert hem daardoor te dwingen het leven in het concentratiekamp te vergeten. Gyurka is een buitenstaander geworden voor de mensen waar hij naar terug wilde keren, en dat komt nog harder aan, is veel minder logisch dan de wreedheden uit Buchenwald.

De film Sorstalanság blijft qua verhaalverloop trouw aan het boek, en ook de dialogen zijn vaak letterlijk terug te voeren op de tekst van Kertesz. Toch wordt het gevoel van het boek alleen tegen het einde benaderd. In het gedeelte daarvoor vond ik teveel sentimentaliteit zitten, bijvoorbeeld door de muziek van Morricone en door het overmatige gebruik van fade-outs. Tegelijk wordt te weinig geprobeerd door middel van een voice-over het naieve perspectief van Gyurka weer te geven. Daarmee vallen eigenlijk de eerste twee onderscheidende factoren van het boek al een beetje weg. Erg jammer. Wat wel goed blijft is het vermijden van veel direct geweld of anderszins shockerende taferelen. Zoals gezegd is wat mij betreft het laatste gedeelte van de film het beste. Het hoofdthema blijft namelijk behouden en geeft Sorstalanság een wending die in maar weinig holocaustkunst voorkomt.

Toch blijft ik als het aankomt op de wereldoorlogen, en waarschijnlijk geldt dat voor alle op werkelijkheid gebaseerde kunst, de voorkeur geven aan literatuur boven film. In boekvorm is er meer mogelijkheid om stijl en inhoud te integreren zonder allerlei kunstgrepen te moeten toepassen. Dat blijkt bijvoorbeeld weer in het nieuwe boek HhhH van Binet over de aanslag op nazikopstuk Reinhard Heydrich. Ook romans als De huid van Curzio Malaparte, Biljarten om halftien van Heinrich Boll en Kaddisj voor een niet geboren kind van Imre Kertesz beschouw ik als onverfilmbaar. Iedereen die deze film goed vond kan ik dus alleen maar aanraden dit soort boeken te lezen.

Afschuwelijk verhaal op aangrijpende wijze in beeld gebracht. Dat geldt niet alleen voor het leven in het concentratiekamp, maar ook voor de periode na afloop van de oorlog: de kolossale vernielingen, de apathie en onverschilligheid van de mensen. Afgrijselijk.

Marcell Nagy (net als de hoofdfiguur pas 14 jaar oud) zet een indrukwekkende rol neer.

Dit was weer een redelijk indrukwekkende film. Je volgt de belevenissen van de jongen die terecht komt in een concentratiekamp en hoe hard het er aan toe ging, maar toont ook hoe hij na het kamp tracht z'n leven terug op te bouwen. De cast speelde overtuigend. Het kwam ook erg authentiek over, mede omdat men Hongaars en Duits spreekt en ook de ontbering kwam uitvoerig in beeld.

Dit soort films zijn zeker de moeite om te bekijken, al is het maar om de gedachte levendig te houden.

Een goede drama/oorlogfilm...

Prima verhaal...

Prima acteerwerk...

Prima achtergrond geluid/muziek

(Geen Dolby Digital aanwezig)...

Mooi HD kwaliteit...

Klein breedbeeld...

Het was eventjes inkomen in deze film. Het begin ging vrij traag en ik ergerde me aan het acteurtje dat alleen maar gecast leek om zijn mooie ogen waarmee hij maar wezenloos staarde, zodat ik steeds op zijn voice-over zat te wachten om te horen welke emotie hij nu aan het uitdrukken was. Toen hij in het kamp terecht kwam, veranderde echter alles.

Terwijl de ontberingen de revue passeerden, begon ik steeds meer in die ogen te lezen, met als hoogtepunten (zoals hierboven ergens genoemd werd) het moment dat hij je plots rechtstreeks aankijkt en aan het einde in de tram, als hij de vraag wat hij voelt nu hij weer terug in Boedapest is, beantwoordt met ‘haat’. Dan ligt er ineens zoveel in zijn blik. Wat ik ook sterk vond, was het moment toen hij opgepakt werd en met de groep op de doorstekende tram stond te wachten: gaf de politieman hem met dat hoofdknikje nu de kans om te vluchten? Het is niet duidelijk.

Op sommige punten blijft de film wel wat vaag. In dat laaste gesprek met dat buurmeisje: waarom kon hij, omdat hij zelf joods was, haar toentertijd niet vertellen wat het betekende om joods te zijn?


In dat tweede kamp regende het wel idioot veel zeg