Tolgo il Disturbo (1990)

'Tolgo il Disturbo': de allermooiste film die ik ooit zag. Of misschien gewoon de allermooiste titel die ik ooit ... euh, las. Een gangbare Italiaanse hoffelijkheidsformule die men hanteert bij het vertrekken, maar hier een weemoedige dubbelzinnigheid verkrijgt. Aangezien deze uitdrukking tevens de laatste woorden van de film uitmaken, lijkt het echt alsof Dino Risi hiermee de kijker aanspreekt: "sorry voor het lastigvallen, ik hoor eigenlijk niet meer thuis in dit tijdperk en laat jullie verder met rust". Jaja, net zoals vaker zijn deze 'late style' werken van ervaren rotten verguisd / genegeerd, maar net oneindig fascinerend. Risi, zowat de grondlegger van de commedia a l'italiana filmde ten tijde van de boom economico: weelde, plezier, overdaad, consumentisme. Hier, in 1990, toont hij een kille, onaangename werkelijkheid die niet langer de zijne is. Het heeft bijna iets apocalyptisch om Gassman te zien ronddwalen in het niemandsland van 1990, een Italië dat omgeven is van Michael Jackson en fast food restaurants. De thematiek is één van bitterzoete melancholie, het lijkt haast alsof de film één lange mijmering is van het personage van Gassman, een verwarde zwanenzang waarin al zijn herinneringen vermengd zijn geraakt. Dat het geheel zich in een fantasiewereld lijkt af te spelen, maakt ook de euhm... lichtjes onconventionele 'romance' tussen Gassman en zijn negenjarige kleindochter beter behapbaar. Het geeft de film zeker een ongemakkelijk kantje - vaak heeft het iets weg van een ongepast cabaret, met als hoogtepunt een wals met de kleindochter uitgedost als Madame de Pompadour (inclusief 'grain de beauté'). Hedendaagse Amerikaanse moralisten zouden zeker moord en brand schreeuwen, maar de romance is geenszins als platte provocatie bedoeld en is platonisch in de klassieke zin van het woord. Risi benadrukt hiermee vooral de onmacht van het hoofdpersonage, een onmacht om in de wereld van vandaag nog toegang te hebben tot elementaire behoeften zoals liefde, schoonheid, puurheid, onschuld, verwondering... Als schuifelend verdwijnt bejaarde Gassman langzaam uit beeld, om een leegte binnen de Italiaanse cinema te laten die sedertdien nooit werd opgevuld.