Salò o Le 120 Giornate di Sodoma (1975)

Deze zieke shit (best wel toepasselijk voor deze film) heb ik destijds bij toeval gezien de enige keer dat hij in Nederland ooit op TV (in 2003) was. Het is in ieder geval een zeer aparte film die niet voor iedereen is weggelegd. Het eerste uur is nog best mild en heeft veel weg van een erotische film (de verhaaltjes die verteld worden door de vertelster Hélène Surgère waren best leuk). Na een uur als de tweede vertelster aan bod komt wordt het best ranzig want die verhalen gaan vooral over stront en wordt ook veelvuldig daarna tot het letterlijke toegepast (o.a. natuurlijk met de beruchte eet scene in de zaal waar een kom met stront wordt geserveerd en iedereen het begint te verorberen al dan niet verplicht). Ook de scene waarbij een meisje over een man zijn gezicht moet plassen mag er wezen. Qua verhaal stelt het weinig voor en het is eigenlijk meer een extreme erotische martel film met heel veel bloot en veel extreme dingen (zeker na een uur). De personen die de rol spelen van de hertog, bankier, politicus en geestelijke waren allemaal walgelijke gestoorde figuren. Zeker hoe ze eruit zagen en dan vooral Aldo Valletti als "The President" met zijn vreselijk schele rotkop en zijn onnozele grappen. Ze spelen hun rol overigens wel voortreffelijk en ook de vertelsters (Hélène Surgère zag er voor haar leeftijd best nog fraai uit) vond ik zeer goed spelen, zeker de eerste twee. De film duurt eigenlijk wat te lang want na ruim 90 minuten kreeg ik er wel een beetje de schijt van De laatste 10 minuten zijn extreem bruut (wel geweldig dat de pianiste op het einde van pure ellende zelfmoord pleegt door uit het raam te springen), bij de beesten af eigenlijk.

Destijds maakte deze film veel indruk op mij maar door het internet heb ik al vele dingen gezien waardoor ik al zo bedorven ben dat het me niet meer veel doet. Al met al was het wel leuk om deze film na zoveel jaren nog eens te herzien.

De film mag dan wel over serieuze thema's gaan, door de ondermaatse acteerprestaties zag het er vooral amateuristisch uit. Alleen de perverse President kwam bij mij geloofwaardig over.
Choquerend vond ik het niet, door de slimme manier waarop het gefilmd bespaart de regisseur je gelukkig van de meest schokkende beelden. Zo wordt het beeld bijvoorbeeld geblokkeerd door het raamwerk. Ook het moment waarop de opdienster verkracht wordt en ze de penis alleen in de schaduw op de muur tonen bijvoorbeeld.
Sommige scenes kwamen bij mij eerder over als absurde humor dan als choquerend, de terrine vol kaka bijvoorbeeld. En de woorden die ze zorgvuldig kiezen om deze 'delicatesse' uitgebreid te beschrijven..
De droge moppen zorgen voor een zeldzame glimlach en welkome afwisseling bij deze film. "Wat doet een Bolsjevik als hij in de Rode Zee duikt? Plons!" Tja...

Anyway, duidelijk niet mijn ding.

Salò o Le 120 Giornate di Sodoma is een goed voorbeeld van een kapot bediscussieerde film, waarbij de meningen vaak behoorlijk uiteen staan. Een film die primaire reacties op kan roepen. Pagina 32 en 33 hiervoor zijn daar een goed voorbeeld van.

Salo was me aangeraden met de mededeling 'die moet je gewoon een keer hebben gezien' met een intonatie van 'tsja dat is niet leuk, maar het het moet nu eenmaal'... Ik wist al wel dat Salo heftig was en mijn fantasie had ik het ultiem gruwelijk gemaakt. Uiteindelijk viel het daarna voor 95 % van de film alsnog mee, maar er zaten nog genoeg scènes en shots in waar de meeste mensen (fysiek) onpasselijk van kunnen worden

Het lijkt voornamelijk om het spanningsveld te gaan tussen de intentie van de regisseur, de perceptie van de kijker van de film zelf en wellicht ook nog wat Pasolini hiermee wilde bereiken. Wilde hij inderdaad fascisme en machtsmisbruik aan de kaak stellen of hij was hij slechts een torture-porn maker avant la lettre?

Salo is afgrijselijk om naar te kijken, daar zijn de meeste mensen het wel over eens. De grote vraag die blijft is of het een belangrijke film is. De filmbuff in mij zegt van wel, maar meer vanwege de historische waarde dan dat ik hem nog een keer zou willen zien. Nou schijnt het dat de waardering voor deze film toeneemt naarmate je hem als kijken beter in zijn context kunt plaatsen, bijvoorbeeld door het beluisteren van de commentaren en zien van de documentaires op de (criterion) dvd. Die heb ik niet, dus het is mogelijk dat ik teveel aan achtergrondinformatie mis om hem goed op waarde te kunnen schatten in filmhistorisch verband. Tot die tijd echter moet Salo het doen met een 6 en dat is een compromis tussen intentie van de regisseur, durf aan de ene kant en een bij vlagen saaie maar meestal afgrijselijke filmervaring aan de andere kant.

Salò o Le 120 Giornate di Sodoma was een film, die al een tijdje op mijn te zien lijstje stond. Ik wist van tevoren wel, dat het een behoorlijk shockerende en ranzige film moest zijn. Achteraf gezien klopt dat wel. Er zitten een hoop ranzigheden in en zaken, waarvan het niet raar is, dat veel mensen er niet naar kunnen kijken. Kinderen die poep moeten eten,zich snijden met scheermesjes, en verder diverse zeer erotisch getinte scènes kent. Al wordt je er eerder op een tegenovergestelde manier door geraakt, dan dat het mensen opwinding doet bezorgen.

Pasolini schetst voor de jeugdige hoofdrolspelers een behoorlijk uitzichtloze situatie, waarbij het van kwaad tot erger gaat en hun pijnlijke ondergang onontkoombaar lijkt. Ik moet zeggen, dat ik het soms ook best weerzinwekkend vond om naar te kijken. Toch boeide het me op de één of andere manier wel, want de tijd vloog best snel voorbij. Pasolini had duidelijk een hekel aan de fascisten en probeerde die mensen d.m.v. deze film eens goed aan de kaak te stellen. Ook de elitaire klasse krijgt er hier goed van langs. Hoewel het allemaal erg afstandelijk blijft, komt de boodschap in ieder geval goed over.

Uiteindelijk vind ik het best een gedurfde film. Ik heb zeker bewondering voor de durf van Pasolini, om zoiets als dit te durven maken. Hij heeft er wel een immens grote prijs voor moeten betalen. Het is in ieder geval vakkundig gemaakt, al ik zie ik er verder geen top film in. Ik snap goed dat veel mensen hier helemaal niets mee kunnen. Salò is pas de tweede film die ik van Pasolini zag. Il Vangelo secondo Matteo vond ik erg sterk, deze beviel iets minder, maar is goed genoeg voor een voldoende. Daarvoor boeit en shockeert het genoeg.

Jammer dat Pasolini hierna niets meer heeft kunnen maken. Ik ben best benieuwd waar hij dan mee gekomen zou zijn. Maar ja, dat zal altijd een vraag blijven.

3,0*

Niet om aan te zien zeg.

En dat zeg ik niet omdat ik het allemaal te schokkend of te ranzig vond. Integendeel zelfs. De pogingen die deze film waagt om te choqueren falen hopeloos en hebben totaal geen impact. De drollen-eet scene was eerder komisch dan schokkend en zo zaten er wel meer scenes in waar ik zo m'n twijfels over had.

Verder is het merendeel van de film gewoon werkelijk oersaai en het slechte acteerwerk maakt het ook niet echt veel prettiger om naar te kijken. Kreeg af en toe gewoon de neiging om de film uit te zetten puur omdat er gewoon niks interessants gebeurde. Vooral de stukjes waar dat wijf allerlei verhaaltjes ging vertellen was behoorlijk slaapverwekkend en totaal overbodig. De film had sowieso geen twee uur hoeven te duren wat mij betreft.

1* voor die martelscenes aan het einde die in ieder geval nog enigzins vermakelijk waren maar voor de rest is dit een film om snel te vergeten.

Altijd superlastig om dit te beoordelen, maar ik ga maar eens voor een ruime onvoldoende. Vaak probeer ik de intenties van de filmmaker van dit soort shockerende films te achterhalen en of ze wel oprecht zijn. In dit geval kreeg ik het idee dat Salo een goedkope manier was voor Pasolini om het publiek te shockeren met veel bloot, martelscenes en ook nog eens het verorberen van stront. Een groep jongeren wordt gevangen gehouden door een fascistische groep. De vermeende aanklacht tegen de politiek en/of religie kun je wel eruit halen, maar vond ik geforceerd.

Salo komt op mij dus niets anders over dan een exploitatiefilm en dan ook nog een vrij beroerde. Er zitten echt hele saaie vervelende stukken in, zoals die vrouwen die telkens aan de groep slachtoffers en andere toeschouwers verhaalt over bizarre taferelen die ze hebben meegemaakt. Ze doen alsof die gebeurtenissen de normaalste zaak van de wereld zijn. Ik werd telkens erg verveeld er door hoe dan ook. Daarnaast is het best matig en saai gefilmd. Alle aandacht van Pasolini is vast besteed aan pogingen om het kijkerspubliek zo veel mogelijk te shockeren. Maar zelfs dat (behalve dan die laatste scenes op het eind) valt nog redelijk mee uiteindelijk.

Tussen alle kluchtige taferelen en onreine platitudes is Salo een uiterst nihilistische evocatie van hoogmoed en totalitaire decadentie, een gitzwarte metafoor voor de onderdrukking van het gewone volk. Al is het diezelfde hoogmoed die Pasolini de das omdoet. In zijn behoefte een regime ontbeend van elke norm en menselijke waarde te willen tonen, vergeet Pasolini de nodige nuance voor de dag te leggen. Hoe onrustwekkend de duistere kant van de mens ook mag worden geportretteerd, er straalt een simplistische moraal van af, die de film belet de nodige ambiguïteit los te wekken. Dat wat de kijker werkelijk aan het denken doet zetten. Door de camera op een afstand te houden, lijkt hij bovendien een onzekere houding aan te nemen in het werkelijke effect dat hij met dit alles wil bereiken: dient het indringend, degoutant, kil of ronduit lachwekkend te zijn? Uitsluitsel geven, blijkt al even moeilijk als Salo op waarde schatten.

1.5*

Hard to swallow, nog steeds.

Niet in de eerste plaats het geweld, maar de rationalisering ervan; dat wist ik eigenlijk wel nog van het enige werk van De Sade dat ik ooit - gedeeltelijk - gelezen heb (Justine).
Toch wat verrast om te constateren dat het in deze film niet zozeer de vertoonde gruwelijkheden an sich waren, die bij mij weer dat gevoel van zeer diep onbehagen opriepen.

Het is hier al eerder gememoreerd: Pasolini creëert afstand, en laat mogelijkheden tot identificatie met de slachtoffers links liggen; of althans, speelt die niet uit. Het merkwaardige is dat de gecreëerde sfeer van totale onverschilligheid ten opzichte van de slachtoffers, de uitstraling van verveling – hoewel men soms zijn best doet om de indruk te wekken dat men de tijd van zijn leven heeft – en zelfs joligheid, enerzijds die afstand schept, maar tegelijkertijd juist het geheel des te gruwelijker maakt.

Pasolini maakt het ook niet spannend door ergens hoop op een uitweg voor de slachtoffers te geven; het feit dat de cavalerie, of de heer Schindler, of welke held dan ook, de hele film door in geen velden of wegen te bekennen blijft, zal er ook wel aan bijgedragen hebben dat Salo niet bepaald een publiekslieveling geworden is.

Opvallend (en wat mij betreft dus het meest gruwelijke) is natuurlijk de weloverwogen, systematische en vooropgezette aard van de onderneming van de vier vrienden, die wel ogenschijnlijk hun lusten botvieren, maar het geweld dat daarmee gepaard gaat van een rationalistische (binnen het eigen, waanzinnige, kader dan), filosofische basis voorzien.

Dat dit alles wel iets méér is dan een illustratie van een veronderstelde ‘natuurlijke’ neiging van de mens om helemaal los te gaan als hij absolute macht heeft over anderen, mag bijvoorbeeld blijken uit de houding van de heren tegenover de vrouw als vrouw, als moeder, en als dochter.

Zij leveren hun dochters aan elkaar uit, en – Pasolini legt er verder overigens niet de nadruk op – deze krijgen dezelfde ‘behandeling’ als de andere slachtoffers. De haat tegen ‘de moeder’ komt met name tot uiting in het enthousiaste relaas van één van hen, hoe hij met volle overtuiging zijn moeder vermoordde; in razernij bij de gedachte dat hij haar dankbaar zou moeten zijn dat zij hem het leven schonk.

Die houding tegen over ‘menselijk leven’ op zichzelf treedt natuurlijk ook aan de dag in het (seksueel) totale negeren van het vrouwelijk geslachtsorgaan, de walging zelfs daarvoor. Jongens én meisjes worden ‘gesodomiseerd’, en het mag hopelijk duidelijk zijn dat dit niet zozeer te maken heeft met een eventuele homoseksuele voorkeur; het gaat hier niet om seks, maar om geweld en vernietiging, symbolisch én in realiteit.

De Sade’s ‘gedachtegoed’ is wel gekarakteriseerd als niet zomaar afwijzend tegenover ‘God’ of welke categorische imperatief dan ook, maar als een rechtstreekse aanval daarop, met als doel de vernietiging van de mens als mens, om het ‘monster’ daarvoor in de plaats te stellen.

Een schrille echo avant la lettre van Nietzsches ‘De mens is iets wat overwonnen moet worden’... en dat de connectie met in ieder geval de nazistische ideologie niet vergezocht is, lijkt me duidelijk. ‘Het geweten is een Joodse uitvinding’, zei Hitler, daarmee de ratio achter zijn ‘onderneming’ prijsgevend.

Het Italiaanse fascisme had ongetwijfeld ook de verheerlijking van geweld hoog in het vaandel staan; of het in het algemeen de meest geschikte link is met De Sade, zoals Pasolini dat uitwerkt in deze film, kun je je afvragen. De gekozen ‘Italiaanse’ setting zal zijn (o.m. politiek gemotiveerde) redenen hebben gehad.

Niettemin, wat mij betreft is de film in zijn verbeelding van het geweld en de geschetste context daarvan, juist ook in zijn afstandelijkheid en ‘beheersing’, meer dan effectief.

Pasolini en de film waarbij ik voor het eerst vroegtijdig de cinemazaal heb verlaten

Ik was blij toen Cinema Zuid aan een retrospectief rond Pier Paolo Pasolini begon. Het was de eerste keer dat ik een poging ging wagen om nagenoeg het gehele oeuvre van een regisseur op het grote scherm te zien en ik heb enkel Il Vangelo secondo Matteo moeten laten schieten wegens een verjaardag en I Racconti di Canterbury + Il Fiore delle Mille e Una Notte wegens ziekte. Met Salo werd de reeks gisteravond afgesloten.

Ik had al eerder al wat wilde verhalen gehoord wat voor een ranzige film dit eigenlijk was, maar ik speelde altijd met het idee dat dat vooral met de tijdsgeest had te maken. We zijn ondertussen 40 jaar verder en ik dacht dat de beruchte status van Pasolini's laatste film wat overroepen was. Vooral omdat het een regisseur is die op zich wel wat interessants heeft gemaakt, maar Salo is zowat het slechtste dat ik ooit heb gezien. Dit is geen cinema, dit is gewoon ranzige walgelijkheid waarbij ik totaal geen idee heb wat ik er nu eigenlijk mee aanmoet. Ik heb me nog nooit zo ongemakkelijk gevoeld in een cinemazaal en ben het dan ook afgestapt toen één van de vier op de grond begon te kakken en een meisje dwong zijn uitwerpselen op te eten. Ik ben nog nooit zo gedegouteerd geweest tijdens het kijken van een film en vraag me af of ik het ooit nog zal worden.

Vooral ook omdat hier met uitzondering van de martelingen en vernederingen (in de zaal hoorde ik een fan dit allemaal benoemen als een schitterende commentaar op het fascisme van Italië in de Tweede Wereldoorlog) werkelijk niets van overeind blijft. De visuele feeling die Pasolini ten tijde van zijn Griekse tragedies (Edipo Re en Medea) op het scherm overbracht is bijzonder ver te zoeken en ook de cast is gewoon waardeloos. Het lijkt wel alsof niemand van Pasolini's vertrouwde cast (Anna Magnani, Ninetto Davoli, Franco Citti, ...) hier ook maar iets mee te maken wou hebben. Zelfs de soundtrack, net zoals bij de meeste Pasolini films ook hier door Ennio Morricone, is allesbehalve memorabel en past ook gewoonweg niet bij de rest van de film. Komaan, dat deuntje tijdens de openingscredits klinkt als iets waar mijn grootouders nog met plezier op zouden walsen.

Het zal al wel duidelijk zijn, maar Salo is werkelijk niets voor mij. Ik probeer altijd zo open minded als mogelijk is aan een film te starten en ik vind van mezelf dat ik me wel een filmliefhebber kan noemen, maar dit is helemaal niet aan mij besteed. Aangezien ik ongeveer iets meer dan de helft vermoed ik heb gezien stem ik ook niet. Wou enkel mijn mening toch nog even kwijt. Ironisch genoeg heb ik de film nog op DVD liggen, dus mocht er iemand interesse hebben..

Salò o Le 120 Giornate di Sodoma

Ik zal dan wel zo'n barbaar wezen maar ik vond dit nou niet bepaald goed. Where the hell is the story?? Ik zag hier geen verhaal in alleen fysieke en psychische mishandeling, wat overigens best goed gegeven is. Toch is dat voor mij niet genoeg aangezien het Acteerwerk niet best is en zoals ik zei het verhaal er simpel weg niet is. Helaas. 1* en dan heb ik toch echt rekening gehouden met het 40 jarige bestaan van de film.

Nee dit zijn geen films waar ik op het puntje van mijn bank voor zit.

Ik vond het een geslaagde verfilming van het boek. Het boek – een soort encyclopedie van zo ongeveer alle seksuele perversies en martelingen die men kan bedenken – lijkt immers onverfilmbaar, maar de film slaagt er goed in heel natuurgetrouw bij wijze van een soort vogelvlucht het boek uit te beelden. Zelfs met alleen functioneel naakt en slecht acteren is het de regisseur Pasolini gelukt om de suggestie van marteling en de algehele sfeer van het boek te geven. Dat de avonden worden ingeleid door verhalen die door een paar vrouwen worden verteld, helpt natuurlijk enorm: daardoor hoeft even niets te worden uitgebeeld waarbij net als in het boek ook de vrouwen in de film geen blad voor de mond nemen.

Het eigenaardige is wel dat de film de orgie heeft verplaatst naar 20ste eeuws fascistisch Italië. Maar dat heeft denk ik te maken met wat zo eigenaardig aan het boek zelf is: elke lezer zal opvallen dat het eigenlijk geen porno genoemd kan worden, ook geen extreme porno, omdat alle seks zo eigenaardig koel en rationeel wordt beschreven (daarom beschreef ik het boek in de eerste zin als een ‘encyclopedie’). Zo ook: wat wordt beschreven is schokkend, maar de koele beschrijving ervan tezamen met de eindeloze herhaling ervan (elke perversiteit wordt in alle denkbare variaties opnieuw verteld) maakt het boek (en ook de film in iets mindere mate) ook vooral heel saai. Het werk heeft daardoor een heel tegenstrijdig karakter: aan de ene kant is De Sade een naturalist of zelfs een romanticus die erop hamert dat we door lust gedreven wezens zijn en dat de natuur in zowel haar lust als haar ongelijkheid (alles draait uiteindelijk om de bevrediging van onze lusten waartoe we de ander aan ons onderwerpen en misbruiken) niet te stoppen is, maar aan de andere kant is De Sade de ultieme Verlichtingsfilosoof die zelfs onze diepste en meest duistere lusten en driften strikt rationalistisch analyseert en uitvoert (zelfs tijdens de seks wordt er vaak nog volop gefilosofeerd over wat men aan het doen is). Die koelheid en strikt rationele benadering neemt eigenlijk alle lust weg en maakt het geschikt voor verplaatsing naar de fascisten die immers ook beestachtige dingen deden op een hele rationele, koele en zelfs hoffelijke manier (zelfs tijdens het martelen blijft men de beleefdheidsconventies in acht nemen).

De combinatie van lust en rede geeft een paradox omdat de perverseling bij De Sade aan de ene kant fel de kerk en de moraal bestrijdt en seksueel genot expliciet baseert op misdaad dus het overtreden van de regels die anderen zoals de kerk hebben opgelegd (alleen het overtreden van regels verschaft de mens ware vrijheid en dus genot zodat de rede en moraal ook voorwaarden zijn voor de grootste seksuele bevrediging) en aan de andere kant de perverseling evenzeer alles ordent en zijn slachtoffers straft als zij zijn regels overtreden. In die zin anticipeert De Sade Nietzsche die autonomie opvatte als het scheppen en hanteren van je eigen moraal waaraan je jezelf en je omgeving onderwerpt en welke persoonlijke moraal niet levenontkennend en nivellerend/verlagend (zoals die van het christendom) maar levenbevestigend en transgressief/verheffend is (resulterend in de Übermensch). Wellicht dat Pasolini ook daarom de setting naar de fascisten verplaatste, omdat die zich al Übermenschen zouden wanen.

Lust en rede zijn bij De Sade aldus niet tegengesteld maar de rede lijkt er – zoals bij Hume – slechts het instrument van de passies: de rede stelt de mens in staat om zijn lusten nog beter en nog geraffineerder te bevredigen. Maar vanwege het hoogste genot van het overtreden van de regels (en de verkrachting van de rede) treedt opnieuw een paradox op: De Sade stelt natuur boven cultuur/rede maar zijn ‘vrije’ mens wordt pervers dus tegennatuurlijk. Alle denkbare perversies en martelingen zijn toegestaan terwijl juist liefde en normale coïtus ten strengste verboden zijn (ook in The Lobster treedt zoiets op bij de uitgestotenen die in het bos ook een eigen moraalsysteem bedenken waarin liefde is verboden op sanctie van zware straffen). Daarin zit ook het extreem bedreigende achter het wereldbeeld van De Sade: uiteindelijk keert de natuur/lust tegen zichzelf zoals ook de rede zichzelf ondermijnt, waardoor al het leven wordt vernietigd. Na 120 dagen martelen kan er dan ook geen ander einde zijn dan dat iedereen wordt vermoord. De algehele transgressie die naar het sublieme voert, is bij De Sade niet God (en ook niet de Übermensch) maar de totale vernietiging. Ook in dat opzicht is wellicht een parallel te trekken met de ‘Totalen Krieg’ van de nazi’s aan het einde van de oorlog. Dat maakt dat nog ver voor de nazi’s men bewust was van een ultiem kwaadaardig universum: het universum van De Sade’s ‘120 Dagen van Sodom’.

Mijn eerste Pasolini, en zijn laatste. Deze beruchte film staat al heel lang op mijn to-see lijst, maar toch kon ik me er nooit echt toe zetten om Salò ook daadwerkelijk te gaan kijken. Het is schijnbaar min of meer een verfilming van het werk van Marquis de Sade, notoire viespeuk, naarling, decadenticus (wat volgens mij geen woord is, maar goed) en, ehm, sadist - maar dan met de setting verplaatst naar Salò in de jaren '40, standplaats van het fascistische regime aan het einde van de oorlog. Dit suggereert uiteraard al een sterke politieke lading, waarbij het machtsmisbruik en de vernedering die de 'Heren' over het volk uitstorten gelijkgesteld wordt aan de manier waarop het fascistische regime (of wellicht, macht in het algemeen) de Italianen heeft misbruikt. En waar een hoop voetvolk graag en zonder scrupules aan meewerkt, zolang zij zelf maar niet het slachtoffer zijn.

De reputatie van de film is inderdaad wel verdiend. Het verhaal is simpel: een groepje vooraanstaande mannen uit de maatschappij laten (met de hulp van een paar vrouwen van middelbare leeftijd die vieze verhalen vertellen, en wat soldaten/bewakers) al hun gore, decadente, vernederende en gewelddadige fantasieen los op een zestiental (min of meer, aangezien er nog wel eens iemand wordt afgeschoten of doodgemarteld) jongens en meisjes. En heel veel van deze fantasieen zijn seksueel. Heel veel expliciete gorigheid komt er niet in beeld (niet in mijn versie, in ieder geval), maar verder gaat het heel erg ver. In het bijzonder heel veel verkrachting en gedwongen seks, van zowel de hetero- als homoseksuele variant, (uiteraard ook gedwongen) poep- en plasseks en het eten ervan, seksuele marteling, en daarnaast blijft het niet bij seksuele narigheid: niet-seksuele marteling mag natuurlijk ook.

Ik weet eigenlijk niet zo goed wat ik er nu van moet vinden. Intrigerend is het op een bepaalde manier wel. En het is zeker niet het expliciet goorste is wat ik gezien heb; dat winnen bijvoorbeeld films als À l'Intérieur, Srpski Film en Martyrs ruim, en dan heb ik tot op heden filmmakers als Lucifer Valentine en Marian Dora nog met succes gemeden. Maar door het scheppen van zo'n nachtmerriebeeld van waar de mens toe in staat is, of tenminste een deel van de mensheid, heeft dit voor mij toch een stuk meer waarde dan een leeg, bruut gorefest. Qua verdorvenheid, psychologische en fysieke terreur, en algehele smeerlapperij heb ik zelden zo'n vuige film gezien, en toch was het zeker de moeite waard.

Pasolini maakt zijn faam wel waar als omstreden filmmaker- ik kan niet zeggen dat ik fan van hem ben na drie films, maar hij is wel iemand met een zeer eigen stem. Intrigerend is Salo zeker, maar vooral wanstaltig en uitermate cynisch, en ik had soms moeite naar het scherm te blijven kijken. De fascinatie voor uitwerpselen en het gedwongen consumeren daarvan aan een tafel die feestelijk was gedekt, het was zowel walgelijk als absurd. Hoewel ik het wat overdreven vind dat sommige critici zoals Ebert deze film niet durfden aan te zien, is het niet verrassend dat een notoire smeerpijp als John Waters dit tot een van zijn favoriete films rekent.

Maar is het, los van de stront en verkrachtingen, ook een goede film? Ik vond het contrast tussen het plechtige en smerige, de hoge cultuur en de subversieve handelingen, wel interessant. Dat geldt ook voor het in rituelen gevormde geweld en misbruik, waarbij ze eerst hun eigen dochters aan elkaar uithuwelijken, die ook allerminst gespaard worden, en dan op zoek gaan naar zowel bewakers als slachtoffers. Binnen de muren van het slot golden nieuwe wetten, waar iedereen zich min of meer aan aanpaste. Slechts een enkeling kwam in opstand of probeerde te ontsnappen, de rest deed wat hun werd opgedragen, of verviel in totale passiviteit. Daarin herken ik talloze experimenten wat groepsdruk bijvoorbeeld met iemand kan doen, maar uiteraard ook de vernietigingskampen.

De acteurs waren erg overtuigend in hun ongeremde wreedheid, ik kon met name de President niet uitstaan met zijn glimmende kraaloogjes en smerige grijns. Wel bijzonder om te lezen in de IMDb-trivia dat de acteurs geen idee hadden dat het zo'n schokkende film zou worden, en dat de sfeer op de set juist zeer joviaal was.

Deze komt heel vaak in lijstjes voor, dus toch ook maar eens bekeken.Tja, het is wel een speciale film. Ik heb hem uitgekeken, maar hoef hem niet meer terug te zien. Voor de liefhebbers

Deze film ooit heel laat op de VPRO gekeken. Kwam hem nu pas tegen hierop MM, nooit geweten hoe hij heette. Destijds werd hij aangekondigd als film die voor het eerst op de Nederlandse tv te zien was omdat de film eerder niet mocht worden uitgezonden. Tja dan wordt je nieuwsgierig zeker als de film al pakweg 25 jaar oud was. Ik heb de film wel uitgekeken maar dit schokte mij toch best wel. Ik heb sindsdien de film dan ook niet meer gekeken maar hij is me wel altijd bijgebleven. Echter omdat ik niet wil oordelen of dat de film nu goed of slecht maakt, geef ik de film geen rating en laat enkel een berichtje achter.

Ik heb deze film die voor mij te boek staat als de meest walgelijke film aller tijden herzien. Dat heb ik gedaan vanwege een interessante passage uit het boek The Denial of Death (blz 249) over Adolf Hitler wiens gebral wij ook even uit de radio te horen kregen in deze geruchtmakende film van Pasolini. In de cirkel van de stront zagen we dat de slachtoffers stront moesten eten. Maar, Hitler had ook een perverse gewoonte. In het door mij geciteerde boek van Ernest Becker las ik o.a. dat jonge vrouwen op zijn hoofd moesten urineren en zich ontlasten. Dit was zijn persoonlijke religie las ik o.a. en kan niet los gezien worden van zijn vernietigings drang die uitmondde op de moord van zes miljoen joden en de wreedheden begaan op andere volken die hij als minderwaardig beschouwde. Die vrouwen die Hitler moesten bevuilen pleegden vrijwel allemaal zelfmoord. De figuur Hitler zou dus uitstekend gepast hebben als hoofdpersoon in Saló, dat als boekverfilming toch best wel geslaagd is. Ook ik heb het boek van De Sade - voor mij de filosoof van het kwaad - gelezen en ik heb daar nu niet direct van gewalgd, dit in tegenstelling tot de strontscènes in deze film.

Blijft er voor mij nog een vraag over en dat geldt voor Pasolini. Kun je een film maken over het eten van stront als je er zelf van walgt? Lijkt mij van niet. Zijn we wat we te zien krijgen in deze film niet deels de perverse fantasieën van Pasolini zelf?. Nu wil ik Pasolini nu niet direct hierover veroordelen want ook ik - laat ik niet hypocriet zijn - heb perverse fantasieën maar het eten van stront hoort daar beslist niet bij, anders zou ik van die scène niet walgen.

In het kort samengevat; Saló is dus wel een film die je aan het denken zet hoewel een herziening van deze film van mijn kant niet meer zal plaatsvinden. Dit is definitief de laatste keer dat ik deze film bekeken heb.

Rest mij nog te zeggen dat de waardering van 1.0* onhoudbaar is geworden en dat ik voor een groot gedeelte afstand doe van wat ik in eerdere berichten over deze film geschreven heb.

3.0*

Het acteerniveau is om te huilen, wat het geheel niet om aan te zien maakt. Deze film heeft de tand des tijds totaal niet doorstaan. Het enige wat overeind blijft is hoe schokkend alles is.

Kan veel hebben en toch al veel gezien maar hier trek ik toch de streep, het is een film gelukt! Godallemachtig wat een smerigheid zonder enige vorm van verhaal.. Zet me ook bepaald niet aan het denken zoals ik hierboven lees, wellicht wat een smeerpijp deze regisseur moet zijn.

Pasolini ligt me niet zo. Ik zag al enkele films van de man, maar het was toch geregeld een opgave. Simpel zijn zijn films niet. Dat is bij deze Salo niet anders. Maar ik was wel benieuwd, want ik had Pasolini niet binnen het horror genre verwacht. Horror dan binnen de definities van (perverse) extremiteiten, niet van gore, bloed of angst.

Sodomie en dan is ook de link met Markies de Sade ook snel gelegd. Voeg er nog een scheutje Dante en fascisme bij en je krijgt deze eigenaardige mix van perversiteiten. Seksuele losbandigheid als metafoor voor de periode waarin de film zich afspeelt, het nazisme/fascisme tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Creatief en fantasierijk was het wel, het schouwspel waar de heren hun daden botvierden. Zelfs de uitwerpselen en martelingen ontbraken niet. Zo komen we meteen in het drieluik van beestachtigheden. Immoreel en voyeuristisch. Inhoudelijk zwaar genoeg, maar om het nu een meesterwerk of een goede film te noemen, neen, dat nu ook weer niet. Ik blijf met een wrang gevoel achter en niet alleen om wat ik hierboven net heb neergepend.

Controversiële film met een naargeestige afsluiting en een boel smerigheid, die onder andere bekend werd omdat regisseur Pier Paolo Pasolini vlak na de productie op gruwelijke wijze om het leven werd gebracht. Dat maakt het inhoudelijke gebeuren echter niet veel boeiender, want Salo moet het voornamelijk hebben van lang uitgesponnen monologen en oninteressante figuren. Aldo Valletti (The President) is de enige die regelmatig onheilspellend en vuil voor de dag komt, de overige personages acteren erbarmelijk en Pasolini laat het geen moment aanvoelen dat de slachtoffers zich in daadwerkelijk gevaar verkeren. Het geweld in de finale is bijzonder onheilspellend vormgegeven, maar het overige restant van de film zit echter tegen het saaie en pretentieuze aan. De eerste 90 minuten zijn dan ook geen makkelijke zit, op de verkeerde manier bedoeld.