Stalag 17 (1953)

Anybody here want to double their bet?

Ik heb lang getwijfeld om Stalag 17 eens op te zetten. Ben op zich wel een grote Billy Wilder fan, maar ik heb toch soms wat last met oorlogsfilms. De mix met komedie leek me dan wel weer iets voor Wilder te zijn, maar dan stond dan weer tegenover dat de film rond de twee uur afklokte en dat is bijna nooit een goed teken voor een komedie. Een aantal tegenstrijdigheden dus vooraleer ik aan de film begon en wat bleek? Die tegenstrijdigheden verdwenen niet tijdens het kijken.

Vind dit samen met The Appartment dan ook de zwakste Wilder film die ik tot nu toe heb gezien (dit is nummer 9 als ik me niet vergis) en bovendien ook eentje die precies wel wat uit de boot lijkt te vallen ten opzichte van de rest van zijn oeuvre. Nogal dik opgelegde humor (met onder andere de wel erg karikaturale Animal die meer miss dan hit is) en sommige scènes die gewoon nergens op slaan. Ik begrijp dat realisme misschien niet helemaal vanboven op Wilder's verlanglijstje stond, maar de scène waar Schulz de hoofdpersonages bijna betrapt met de radio om dan uiteindelijk op een verkeerd spoor gezet te worden via een stom partijtje volleybal is gewoon armoede troef. Ik verwacht meer van Wilder, zoveel is duidelijk. Ik had het dan ook heel wat interessanter gevonden mocht Wilder zich gewoon geconcentreerd hebben op het (overigens degelijke) plot rond wie de verrader is. Vanaf het moment dat duidelijk is dat Price de schuldige is en Sefton alles op alles gaat zetten om zijn onschuld te bewijzen wordt de film dan ook vele malen sterker dan al hetgeen ervoor komt.

Ik had wel niet verwacht dat Wilder het aandurfde om dit zo snel na de oorlog te maken. Hoewel, misschien is het niet helemaal de verdienste van de regisseur aangezien het gebaseerd is op een toneelstuk van Donald Bevan & Edmund Trzcinski dat een paar jaar voor de release van de film in première ging. Wat wel de verdienste van Wilder is, is de cast die hij hier voor de camera zet. Zo is William Holden is overtuigend als Sefton en is ook Don Taylor als Dunbar erg degelijk. Otto Preminger daarentegen is wat meer op het randje (vooral in de volleybal scène komt hij er wel erg slecht uit) en Robert Strauss gaat er wel een stuk over. Iets wat ook geldt voor zijn partner in crime, Harvey Lembeck die de rol van Harry Shapiro vertolkt, trouwens.

Mjah, veel zaken die erg goed lopen en toch ook wel wat missers. Het is vooral de mix van humor en het hele oorlogsgebeuren die niet echt goed matcht, maar zoals eerder gezegd kan dat dan misschien wel wat aan mijn smaak qua humor liggen. In ieder geval niet één van de beste Wilder's als je het mij vraagt.

Nipte 3*

Interessant verhaal, maar mist bij momenten toch iets aan originaliteit en spankracht. Toch "genoten" van de film

Niet één van Billy Wilder's betere films, met sporadisch erg flauwe humor, maar aangenaam genoeg. William Holden is prima als de van collaboratie verdachte krijgsgevangene die zijn onschuld moet zien te bewijzen. De nogal naïeve weergave van het kampleven is aan de storende kant, maar goed, het is een komedie, dus we moeten alles maar met een flinke korrel zout nemen. Er valt hier en daar wel wat te lachen en de cast is overwegend goed op dreef. Naarmate het einde in zicht komt wordt de plot zowaar ook best spannend.

Nog steeds een enorm charmante film van de beste filmregisseur aller tijden. Maar Stalag 17 is zeker niet z’n beste, want de film heeft een paar problemen. Dat zit ‘m nog niet in de openingsscène, die is ijzersterk; Wilder weet hoe je een film moet openen. Geen trage introductie, maar meteen een spannende scène, waarmee je meteen ín de film zit. Vervolgens worden de vele hoofdpersonen geïntroduceerd. En daar zit zowel de kracht als de zwakte van Stalag 17. Sommige figuren, waaronder hoofdpersoon Sefton (William Holden), zijn interessante personages. Tegelijkertijd ontmoeten we verschrikkelijke typetjes als Animal en Harry Shapiro, die op den duur wel erg vervelend kunnen worden.

Sommige mensen zullen die enorm dik aangezette typetjes leuk vinden, maar Animal en Shapiro zijn wat mij betreft veel te aanwezig met hun cartooneske en vaak kinderachtige geschmier. Het werd gaandeweg een beetje niveau Ernst, Bobbie en de rest. Ook verdwijnt de spanning door deze figuren. Ondanks de luchtige toon bouwt Wilder met een openingsscène spanning op dat er daadwerkelijk iets op het spel staat in het kamp. En dat wordt volledig van tafel geveegd tijdens de momenten waarop Animal en Shapiro met een blik verf op pad gaan naar een stel dames. Zonder enige problemen verlaten ze het terrein en smeren een Duitse bewaker vervolgens onder de verf. Taferelen waar je zelfs in deze luchtige film wel een flinke straf voor verwacht, maar de twee lijken er gewoon mee weg te komen. De scène bestaat puur voor wat humor. En het is net die humor die niet werkt.

Wat niet wil zeggen dat alle humor in Stalag 17 niet werkt, maar het zijn juist de kleinere momenten die echt grappig zijn. Zo’n Duitse officier die zijn laarzen aan krijgt, puur om te telefoneren is wat mij betreft vele malen leuker dan de zoveelste gekke bek of het zoveelste rare stemmetje of domme imitatie. De verdeling van deze uiteenlopende soorten humor lijken hier een beetje 50/50 te zijn. Tegenover elke geslaagde grap of leuk en scherp dialoog staat een flauwe scène waarin iemand een man met pruik aanziet voor een vrouw. Op de grens balanceert Sig Ruman als de sullige Duitser Schultz; bepaalde momenten met hem zijn soms best sympathiek, maar andere scènes met hem neigen weer teveel naar sullige slapstick. De man struikelt soms nog net niet over een bananenschil.

Maar telkens als het ietwat serieuze verhaal inkickt, dan grijpt de film me keer op keer vast. De hele zoektocht naar wie van de groep niet te vertrouwen is, zit fascinerend in elkaar en verveelt geen moment. Wilder maakt het spannend en intrigerend, zelfs als je eenmaal weet hoe de vork in de steel zit houdt Wilder je op het puntje van je stoel. Hij is niet voor niets één van de beste verhalenvertellers die we ooit gekend hebben in de filmwereld. Naast de opening is ook de climax van torenhoog niveau en de film is soms zelfs bijzonder ontroerend. Het zijn dit soort ijzersterke momenten die me de domme momenten van de film soms compleet doen vergeten.

4 sterren.

Film die me iedere keer toch weer positief verbaasd, en bovendien uiterst vermakelijk is met de nodige humor maar ook spanning.

Een verhaal rond een gevangenenkamp, Stalag 17, wordt gewaagd gebracht. Namelijk best wel met een luchtige en vaak komische toon. Iets waarvan je je af kan vragen of dat slim is. Ik vind echter dat dit vooral in het tijdsbeeld van de jaren '50 gezien moet worden. Weliswaar schuwde men er niet voor toen ook een serieuze of ronduit deprimerende toon meer te zetten met All Quiet On The Western Front en The Grapes of Wrath, en dat waren films van een jaar of tien of meer eerder. Toch zal meegespeeld hebben dat de waarheid van sommige kampen en behandeling van krijgsgevangenen te erg was om te realistisch te brengen. Een realistisch Stalag 17 met harde en sadistische bewakers zoals we vaker gezien hebben zou een wel erg zware en droeve film gemaakt hebben. Vandaar de best wel begrijpelijke keuze om de Duitsers als lachwekkend af te schilderen en de sfeer luchtig te maken, iets waar de film prima mee weg komt, met Animal als humoristisch middelpunt.

Ondanks de luchtige sfeer zit er nog genoeg spanning in de ontsnappingsplannen en het mysterie rond de rat. De luchtige humor breekt prima de dagelijkse sleur om rond Sefton prima om te slaan naar de nodige spanning, verdenkingen en tips die de Duitsers binnen krijgen. Een uitstekende tweedeling die prima in balans is. Ondertussen komen er nog dingen aan bod die draaien rondom morele dilemma's. Hoe slecht zit je daar? Wil je overleven en hoe? Een beetje sjacheren om het iets beter te hebben? Sefton lijkt ondanks zijn egoïsme toch de slimste die niet de populairste keuzes maakt, maar wel het beste om zichzelf denkt.

Valt er dan niets op te merken aan Stalag 17? Ja zeker wel. Hoe dom zijn die Duitsers, met name Schulz, die iedere keer zo triomfantelijk zijn hints omzet in vondsten en ontdekkingen, ten overstaande van iedereen, daarmee te koop loopt dat hij een tipgever heeft en die verre van in bescherming neemt. Laat dan de hele barak doorzoeken en wek de indruk dat je het het bij toeval vind. Maar goed, dat is muggenziften en moet net als de toon en humor in het tijdsbeeld van de jaren '50 gezien worden.

Het maakt Stalag 17 samen met de vermakelijke personages en acteerprestaties tot een uitermate vermakelijke en leuke film.

De buitengewoon flauwe en belegen humor zorgt ervoor dat het onderliggende plot niet echt uit de verf komt. Realistisch of grappig is deze film geen moment. Het plot is best dun, maar op zich niet onaardig. Wel ontbreekt het aan spanning, omdat er geen echte verdachten zijn. Totdat duidelijk wordt wie de spion is, zou het bijna iedereen kunnen zijn. De film kijkt nog best redelijk weg, maar dat is het dan ook wel.

Billy Wilder staat hoog aangeschreven bij me. Ik vond Stalag 17 een prima film, maar moest toch even wennen aan de (k)luchtige aanpak van de film die toch wel licht komisch is. Een POW kamp was alles behalve een pretje, maar de omgang met de bewakers en oversten hier was er eentje met spot en met kwajongensstreken zo leuk het wel. Het mocht wat mij betreft wat grimmiger aangepakt worden, zeker omdat ik dat ook verwachtte daar ik blank de film in ging.

Los daarvan zeker een boeiende en onderhoudende film. Weliswaar wat karikaturaal alsof men op scoutskamp zat. De intriges rond de verrader/spion vond ik wel interessant en was best spannend. Goed in beeld gebracht ook. De film verveelde nimmer en vloog voorbij.

Leuk wel die scène met het boek Mein Kampf van Hitler.

Heerlijke Wilder opnieuw

Met deze Stalag 17 ben ik reeds bij mijn 11e Wilder aanbeland en misschien is deze na Some Like it Hot wel het beste wat ik van hem gezien heb. Het is geweldig om te zien hoe Wilder verschillende genres weet te combineren. Een echte oorlogsfilm kan je het niet echt noemen, want daarvoor is het te luchtig en te komisch, maar de hele setting van het gevangenenkamp is wel perfect om het hele verhaal te laten afspelen.

Stalag 17 heeft dan meer weh van een spionagethriller met een heerlijk komisch laagje erbovenop. Wilder weet alle clues op de juiste momenten prijs te geven. Eerst houdt hij de kijker een tijd lang in het ongewisse wie de verrader is en hoe hij erin slaagt om de informatie door te spelen naar Feldwebel Schulz. Eens we weten hoe de informatie doorgespeeld wordt, is het nog aftasten wie de verrader is en hoe de andere gevangenen hem kunnen ontmaskeren. Wat dat betreft is het heerlijk gedaan door Wilder door alles mooi te spreiden en hiermee de spanning op te bouwen tot de climax met de ontsnapping van Dunbar en Sefton.

Ik lees links en rechts kritiek op het personage van Animal, maar daar heb ik mee eerlijk gezegd niet echt aan gestoord. Oké, soms kan hij nogal overdreven uit de hoek komen, maar samen met zijn maatje Harry Shapiro zorgt hij voor leuke momenten. ook de scène met Marko the Mailman was erg hilarisch. Ook de rest van de cast is gewoon erg lekker op dreef. Sowieso is het erg leuk om vrij veel personages aan het werk te zien die allen hun toegevoegde waarde hebben.

Een dikke 4* en dan ga ik eens nadenken waar ik deze in het lijstje van Wilder ga plaatsen.

4*