Gernika (2016)

Een interessant verhaal dat een veel betere verfilming had verdiend. Het bombardement van het Baskische stadje Gernika in april 1937 door Italiaanse en Duitse vliegtuigen was een van de eerste die op de bevolking werd uitgevoerd en diende mede als oefening van het Duitse leger vóór de aanvang van de Tweede Wereldoorlog. Franco had het Baskenland nog niet ingenomen en kreeg met deze aanval hulp van Hitler en Mussolini. De Duitsers rechtvaardigden de aanval mede omdat er in de stad drie wapenfabrieken stonden, daarnaast verbleven daar veel verzetsstrijders uit het naburige Bilbao en was het ook een doorgangsroute naar die stad. Van de stad bleef niets over, alleen ruines van enkele muren stonden nog overeind, het bombardement uit deze film komt niet in de buurt van de werkelijkheid.

Het bombardement op Gernika werd bekend door de berichten van een Amerikaanse journalist, George Steer. Ook Ernest Hemingway deed destijds als journalist vanuit Spanje verslag over de burgeroorlog. De personage van Henry uit de film lijkt in de verte door hen geïnspireerd. Picasso schilderde vervolgens de gelijknamige schilderij, waarvan beweerd wordt dat het deels geïnspireerd is door het expressionisme uit een verfilming van een van Hemingway's boeken, namelijk de film A Farewell to Arms (1932), waardoor de cirkel Hemingway-Picasso-Gernika weer rond is. Die schilderij kan ook deel hebben uitgemaakt van de propagandaoorlog aangezien het in opdracht van de republikeinen (het verzet) werd geschilderd ten behoeve van de wereldtentoonstelling in Parijs in 1937 en ook door hen werd betaald. Destijds was het schijnbaar het werk dat Picasso het meeste geld had opgeleverd. Dat neemt natuurlijk niet weg dat het een enorm indrukwekkend abstract kunstwerk is.

Met zo'n werkelijkheid is het doodzonde wanneer de makers van deze film (met een budget van 6 miljoen euro) kiezen voor matte CGI-explosies, slappe effecten, en een verhaal waarin de liefde tussen een journalist en een medewerkster van het censuurbureau centraal gaat staan, dan doe je toch iets niet goed. Het lijkt wel alsof ze het script van een of ander romantisch drama hebben gepakt en met Gernika als achtergrond daar een film van hebben gemaakt. Heel kitsch wordt af en toe ook nog een verwijzing naar een fragment uit de schilderij in de film gestopt.

Een ander probleem is, als zoals in dit geval zoveel nationaliteiten betrokken zijn, dat het een linguistische chaos wordt wanneer je iedereen in hun eigen taal laat spreken en onderling ook nog in het Engels met accenten uit hun regio. Russen, Italianen, Duitsers, Fransen, Basken, Spanjaarden, het houdt niet op, om de zin wordt van taal gewisseld. Een lust voor het oor van diegene die graag hebben dat Duitsers in films Duits spreken, maar een ramp voor wie het een beetje wil kunnen volgen en ook nog heel wat van die talen een beetje verstaat, want bij elke nieuwe zin is het gissen naar de taal die ze mogelijk nu weer aan het spreken zijn. Ook al versta je een aantal van die talen, je wordt gedwongen om steeds ondertitels in een andere taal te lezen, wat hoogst irritant is wanneer je soms wel verstaat wat er gezegd wordt. Dit werkt niet.

Hoewel ik uitkeek naar deze film wist ik dat Koldo Serra geen al te goede regisseur is, en ook de scriptschrijvers hebben het zichzelf niet al te moeilijk gemaakt. Als film oogt het enigszins amateuristisch, een soort van debuut van een net afgestudeerde middelmatige student van de filmacademie, dit geldt eerlijk gezegd ook wel voor de meeste acteurs. De goedkope Hollywoodstijl, het verhaal en de matige dialogen spraken me niet aan waardoor het een lange zit werd waarvan het einde al bekend is.

Doodzonde dus. Er bestaat een andere film over Gernika, een TV-miniserie die uit twee delen bestaat: Gernika Under the Bombs - Filmaffinity (IMDb), die heb ik niet gezien maar wellicht dat dat een betere keuze is. 1,5*

Romantiek / Oorlog is het genre, en dat klopt behoorlijk. De geschiedenis van Gernika - laat ik de Baskische spelling eens aanhouden - wordt vermengd met een nogal fictief subplotje. De ook nogal fictieve persoon Henry - losjes gebaseerd op de journalist George Steer lijkt me - krijgt wat moois met de censuurdame Teresa. Hoe mooi kan het leven zijn, in zo’n prachtige omgeving een romance tussen een soort Hemingway-achtige verloren ziel en een Spaanse schone. Totdat de Duitsers langs komen dan. Dat mag nauwelijks een spoiler zijn lijkt me, hoe het verder loopt met het verhaal is wel bekend - behalve het romantische subplotje dan, en dat voegt daarmee net wel weer iets aan het verhaal toe, hoe cheesy het ook is.

Het leidt ook net een tikje af van de nogal matige production values; de crew laat nogal eens een steekje vallen met de cameravoering en de beelden van de vliegtuigen zijn af en toe lachwekkend slecht. En met uitzondering van Maria Valverde misschien laat de cast ook maar weinig zien. Niet dat het nou allemaal A-list acteurs zijn, maar van een Jack Davenport had ik toch net wel wat meer verwacht dan het gehark dat hij laat zien.

Verrassend wel ietwat dat er nog steeds, zowat tachtig jaar later, gedoe is over de aanval op Gernika. Als je de wikipedia er op naslaat - ik wilde na de film wat meer details opzoeken - kom je een paar vrij matige artikelen tegen, en dat komt doordat er steeds strijdige edits worden gedaan. Er zijn van beide kanten in het conflict kennelijk nog steeds mensen die zich ervoor inspannen om hun eigen visie op de werkelijkheid aan anderen op te leggen. Vrede is moeilijk, blijkt maar weer.

"Een heel klein dorpje in het noorden van Spanje zal heel beroemd worden, maar om de verkeerde redenen."

Dat waren de woorden van de hoofdrolspeler in deze film die het ooggetuigenverslag doorbelt van dat dorpje Gernika en de datum was 26 april 1937. Die rol werd lichtelijk gebaseerd op de Britse journalist George Steer, die dan ook daadwerkelijk deze verschrikking mee maakte en er verslag over uitbracht. De Spaanse burgeroorlog was nog maar net begonnen en generaal Francisco Franco probeerde ook de republikeinse Basken te onderwerpen aan zijn dictatuur. Dit gaat echter niet zonder slag of stoot en de hulp van de Duitse Luftwaffe wordt ingeroepen. Voor luchtmaarschalk Hermann Göring is het dé gelegenheid om zijn uitgebreide wapenarsenaal te testen. Als mikpunt wordt het historische stadje Gernika uitgekozen. Strategisch gezien is dit stadje niet interessant, maar het is het hart van de Baskische cultuur. Om 16.15 uur worden de eerste Duitse bommen gegooid. Binnen drie uur ligt bijna het hele stadje in puin en worden vele onschuldige burgers gedood. Hiermee is de eerste grote terreuraanslag op burgers in Europa een feit. Historische gezien spelen deze gebeurtenissen in Guernica dus een cruciale rol in de wereldgeschiedenis. Echter in de film zijn ze van ondergeschikt belang. Er is namelijk gekozen om een romantisch drama tegen een historisch decor te maken in plaats van een historisch drama. We zien Henry (James D’Arcy) een Amerikaanse journalist die vanuit Spanje de ontwikkelingen tijdens de burgeroorlog verslaat en Teresa (Maria Valverde) die werkt als censor voor de Republiek en verantwoordelijk is voor het screenen van het nieuws dat journalisten naar het buitenland mogen sturen. Nu krijgt deze romance tussen Henry en Teresa tamelijk veel aandacht, en gaat dat ten kosten van de rest van de film. Helaas want verder ziet het er prima uit en ook het acteerwerk is degelijk. Die romantische verhaallijn staat bol van de clichés, en dit leidt af van die historische vertelling. En wat erger is, de twee verhaallijnen vormen samen geen goed geheel. De personages worden op het eind bijna met hun haren in het dorpje geplaatst om de gruweldaad maar te laten meemaken. Erg jammer, want de acteurs doen goed hun best en de setting, plus het camerawerk zijn de moeite waard, maar verder is ‘Guernica’ dus helaas een teleurstelling.

Het is mij niet helemaal duidelijk of regisseur Koldo Serra een oorlogsfilm wilde maken of een romantisch drama met de Spaanse Burgeroorlog als decor. Hoe dat ook zij, de vermenging van de twee genres in deze film is geen doorslaggevend succes. Wat dat betreft moest ik na afloop meteen denken aan de al evenzeer mislukte film Het Bombardement (2012) van Ate de Jong.

Er zitten een paar aardige scènes in het eerste deel, maar vanaf het moment dat de Duitse vliegtuigen hun bommen laten vallen maakt Serra er letterlijk en figuurlijk een puinhoop van.