The Odyssey (2026)

Kino in Rotterdam zit daar ook wel bij met diverse soorten films.

Christopher Nolan levert met zijn interpretatie van de Odyssee vooral een sterke fantasiefilm af, met een aantal bombastische scènes zoals we die van hem gewend zijn. Wat opvalt, is dat de film geen enkele poging doet om historisch accuraat te zijn. Integendeel: hij maakt direct duidelijk dat dit een volledig eigen interpretatie van het verhaal is. Sterker nog, de film wijkt op sommige punten behoorlijk ver af van Homerus' epos. Toch stoorde mij dat nauwelijks, al plaatst het wel enkele kleine kanttekeningen. 

De film kiest voor een veel somberdere en pessimistischere benadering dan het bronmateriaal. Vooral de manier waarop Odysseus' mentale gesteldheid wordt neergezet, geeft het verhaal een heel andere lading. Niet per se hopeloos, maar wel fundamenteel anders dan de kern van het oorspronkelijke epos. Dat neem ik de film echter niet kwalijk. Deze hervertelling past namelijk uitstekend bij Nolans manier van verhalen vertellen.

Wat ik normaal gesproken vaak mis in Nolans films, is een emotionele connectie met de personages. Zijn films voelen regelmatig wat afstandelijk en koud aan. Bij deze film had ik dat juist veel minder. Vooral het einde wist mij echt te raken.

De actiescènes zijn zonder meer indrukwekkend. Wel vond ik het gedeelte op het eiland van de Laestrygonen weinig toevoegen aan het verhaal. Daar staat tegenover dat de confrontatie met de Cycloop bijzonder sterk is uitgewerkt. Als kijker voel je je net zo klein en machteloos als Odysseus en zijn bemanning. Juist het kwetsbare van de mens en de overgave aan de grillen van de goden komen in deze scènes prachtig naar voren.

Naast alle lof zijn er ook zeker kanttekeningen te plaatsen. Sommige personages blijven erg oppervlakkig. Calypso krijgt bijvoorbeeld nauwelijks diepgang. Daarnaast ogen de kostuums, decors en zelfs een deel van de casting soms wel erg fantasyachtig. Natuurlijk is dit een Hollywoodproductie en probeert de film nergens een realistische weergave van de Griekse oudheid te zijn. Toch denk ik dat de film had gewonnen aan kracht als deze elementen iets dichter bij de culturele context van de Grieken waren gebleven.

De film is op zijn eigen manier authentiek. De combinatie van een typisch Hollywoods spektakel met een moderne, pessimistische ondertoon werkt verrassend goed. Tegelijkertijd bekruipt me het gevoel dat er nog meer in had gezeten wanneer de makers op bepaalde punten iets dichter bij het bronmateriaal waren gebleven. Uiteindelijk voelt de film bijna als een anti-Odyssee. Aan het einde wordt Odysseus verbannen en concludeert hij dat de beschaving aan haar eigen daden (van Troje en wijzelf als 'the sea people') ten onder is gegaan. Binnen de context van deze film werkt dat uitstekend, maar het staat wel haaks op de boodschap van het oorspronkelijke epos.

De castingcontroverse rondom Helena vind ik overigens geen groot minpunt van de film zelf. Ze is nauwelijks vijf minuten in beeld en de film probeert als geheel toch al geen historisch geloofwaardige Griekse wereld neer te zetten. Tegelijkertijd begrijp ik de kritiek op deze keuze wel degelijk.

Wat mij daarbij stoort, is dat kritiek op zulke castingkeuzes tegenwoordig vaak te snel wordt weggezet als racisme. Dat is een veel te oppervlakkige conclusie. Voor veel mensen komt die kritiek juist voort uit de wens om een mythologische en culturele traditie zo veel mogelijk recht te doen. De Griekse mythologie is immers meer dan zomaar een sprookjesboek; zij maakt deel uit van een cultureel erfgoed dat voor veel mensen betekenis heeft en die Grieken bestaan vandaag de dag nog steeds.

Argumenten als "het is maar mythologie" of "we weten toch niet precies hoe mensen eruitzagen" overtuigen mij dan ook niet. Evenmin overtuigt het verwijt dat iemand alleen bezwaar zou maken tegen acteurs met een andere huidskleur. Natuurlijk past een Helena met een lichte mediterrane uitstraling historisch gezien beter binnen de Griekse oudheid dan iemand die daar duidelijk niet bij aansluit. Dat betekent niet dat de film hierdoor mislukt, maar wel dat het legitiem is om zulke keuzes kritisch te bespreken.

Kortom, ik heb me uitstekend vermaakt met deze film. Als fantasiefilm en als Nolan-film werkt hij bijzonder goed. Wie echter een trouwe verfilming van Homerus verwacht, zal waarschijnlijk teleurgesteld zijn. Juist doordat de film bewust een geheel eigen koers vaart, weet hij te overtuigen. Tegelijkertijd had hij naar mijn idee nóg sterker kunnen zijn als sommige elementen iets meer geworteld waren gebleven in de Griekse cultuur en het oorspronkelijke epos.

Fantastische film, ik was echt overdonderd door de actie en de muziek!

Laat zo'n episch verhaal maar aan Nolan over.

Ik heb me niet afgevraagd of het allemaal historisch correct is.

Je kunt het verhaal van Odysseus ook in de context van onze tijd plaatsen.

https://nos.nl/artikel/2624750-we-liften-lekker-mee-boekhandels-verkopen-meer-odyssee-vertalingen-na-film

Niet de moeite genomen die link te openen. Dat boekhandels meer vertalingen van Odyssee verkopen is toch volstrekt te verwachten?

Er zullen ook wel meer Calypso-ijsjes worden verkocht, en de handel in tenten van het merk 'Penelope' zal ook toegenomen zijn.

Grote films jagen de verkopen van nevenproducten aan. Poe hee.

De tragedies van Sophocles en Euripides over Andromeda zijn grotendeels verloren gegaan maar ik sluit niet uit dat 'leukolenos' ook op deze Aethiopische prinses van toepassing was.

In de Metamorfosen van Ovidius veranderd Andromeda in een marmeren standbeeld, gezien de situatie begrijpelijk, de associaties zullen echter vloeiender zijn geweest.

Jammer, Inge Oudejans deelt daar een aardig weetje.

Deze hele discussie is lachwekkend. Echt weer zo'n zie-mij-eens-de-beste-googleprins-zijn discussie.

en zo vreselijk serieus allemaal.

Dit is gewoon een film om lekker in de 'scoop te genieten, of om lekker jezelf aan te ergeren, maar het wordt behandeld of het gaat om een nieuw juweel. Kom op zeg, het is Nolan.

Wat vreselijk dat je het zo serieus nam. Wij hier lagen dubbel, ondertussen schalen vol oliebollen bakkend.dronken we warm bier door een rietje.

Gelukkig maar. Dan heb ik me zorgen gemaakt voor niets. Nog lekker nagenieten met een ijsje en een slokje lekkers.

"Diversity hires zijn denk ik in het leven geroepen om iedereen kansen te geven; gelijkheid te creëren, maar naar mijn gevoel werkt het averechts."

Dit is al een pure aanname. Je weet niet of ze vanwege diversiteit zijn gecast. Sterker nog Nolan heeft aangegeven dat hij Lupita heeft gekozen omdat hij haar een goede actrice vind. Tenzij jij kan bewijzen dat hij liegt, is het dus een pure aanname van je.

"Je kan er toch moeilijk langs kijken dat sommige rollen aanvoelen als verplicht i.p.v. dat het effectief een bijdrage heeft."

En waarom zou een huidskleur altijd een effectieve bijdrage moeten geven aan een rol? Vraag je, je die vraag ook af als er een wit persoon is gecast?

"Spijtig dat ik je enkel dit gedeelte uit mijn tekst haalt."

Dat is mij dan weer het meest opgevallen...

Regisseur Christopher Nolan bewijst ook in deze genrehoek nog altijd een uitstekende film te kunnen afleveren, indien je enigszins kan meegaan in het onevenwichtige tempo. De verwachting is dat de hoge score van een film als The Odyssey precies om die reden zal gaan dalen eenmaal de film uit de bioscopen is. Gelukkig doet ook dat niet al te veel af aan de kwaliteit. Nolan toont zich kundig door gebruik te maken van een boel praktische effecten en slim camerawerk om de dreiging te vergroten. Het hoge budget maakt het bovendien mogelijk om veel bekende castleden uit te nodigen, al overtuigt slechts een gemengd gedeelte hiervan. Zeker Matt Damon is eigenlijk wat teleurstellend, al laat het scenario hem niet al te vaak toe om echt boven het filmische geweld uit te steken. Sequenties zoals de aanvaring met de Laistrygonen en de uitgebreide belegering van Troje zijn momenten waar een film als The Odyssey sterk mee scoort en ogen opvallend bruut voor een Nolanproduct. Teleurstellend is de uitgesponnen lengte van de film, de geregeld nogal sterk aangezette en te gekunstelde dialogen en de ietwat kale filters. Verder zonder meer een spectaculair geheel dat een bioscoopbezoekje meer dan verdient.

Het in inderdaad een aanname. Dat zeg ik vrij duidelijk. Mijn gevoel ontstaat niet alleen op basis van die van mij, maar meerdere mensen. Geen idee of Nolan de waarheid spreekt of liegt. Ik ken hem niet en kan niemand zijn gedachten lezen. En ik zou een film die blanke acteurs of acteurs van een andere etniciteit zou casten om Tupac, Martin L. King, Miyazaki, Dr. Dre, Barack Obama, Mulan, Simon Bolivar, Black Panther etc. om maar enkele voorbeelden te noemen ook benoemen en vinden dat het storend werkt i.p.v. ondersteunend. Het zou denk ik ook een enorme storm van internationale kritiek opleveren, omdat whitewashing gewoonweg niet meer kan. Het omgekeerde is op dit moment blijkbaar heel normaal gezien de talloze films en series waar het voorkomt. Het gaat ergens ook om geloofwaardigheid. Dit mag dan een mythe zijn, maar het speelt zich wel af in het historische Griekenland.

En jij begrijpt echt niet dat er een levensgroot verschil is tussen historische personen waarvan het uiterlijk bekend is, en mythologische sprookjesboekfiguren?

Met het grote verschil dat bij de namen die je noemt de huidskleur (al dan niet om historische redenen) daadwerkelijk van belang is voor het verhaal, terwijl dat in deze film helemaal geen issue is.

Zoals je zelf al zegt spelen er bijna geen Grieken mee, de Grieken van anno nu zijn etnisch trouwens misschien helemaal niet zo verwant met die in de 13e eeuw in hetzelfde gebied hebben gewoond. Maar dat ze de personages er net zo uitzien als de acteurs die afstammen een Germaans volk dat pas bijna 2 decennia later van de gebieden rond de Oostzee naar het huidige Engeland is gemigreerd, dat is natuurlijk net zo onwaarschijnlijk, zo niet nog onwaarschijnlijker, dan dat er toentertijd een personage met een donkere huidskleur rondliep.

Bedankt voor je toevoeging, maar je bevestigt daarmee eigenlijk al wat ik zeg. Er is ook geen genetische invloed van Germanen geweest , waarmee de film dan wel weer vol zit (en waar niemand over valt).

Ondanks dat ik dit een erg goede film vind, vind ik een top 250 notering toch echt te vroeg. Dat geldt natuurlijk niet specifiek voor deze film, maar ook in zijn algemeenheid. Vroeger kon een film pas twee jaar na de première voor de top 250 in aanmerking komen. Dan krijg je een lijst die echt iets betekent en niet voor een deel is gebaseerd op de trend van het moment.

Prima dat moviemeter het voortaan op deze manier doet. Maar moest dit toch even kwijt.

"Het in inderdaad een aanname. Dat zeg ik vrij duidelijk. Mijn gevoel ontstaat niet alleen op basis van die van mij, maar meerdere mensen. Geen idee of Nolan de waarheid spreekt of liegt. Ik ken hem niet en kan niemand zijn gedachten lezen."

Maar als Nolan, de enige persoon op de wereld die kan uitleggen waarom hij een persoon cast, zegt dat hij haar heeft gecast omdat hij haar een goede actrice vind. Waarom heb jij dit gevoel dan nog? Dat gevoel wordt dan toch ontkracht? Wat "meerdere mensen" vinden is dan toch veel minder relevant dan Nolan?

"En ik zou een film die blanke acteurs of acteurs van een andere etniciteit zou casten om Tupac, Martin L. King, Miyazaki, Dr. Dre, Barack Obama, Mulan, Simon Bolivar, Black Panther etc. om maar enkele voorbeelden te noemen ook benoemen"

Alleen is die vergelijking die je nu maakt mank. De personen die je nu opnoemt zijn échte personen of een personage wiens zwarte/chinese identiteit cruciaal is voor het verhaal. Helena is een fictief personage, verzonnen door Homerus, zonder etniciteit (want godin). Die haar uiterlijk niet letterlijk heeft beschreven, dat kwam pas na de schriftelijke adaptatie (door anderen) van zijn vocale dichtwerk, honderden jaren later. Nolan mag en kan haar uiterlijk dus adapteren zoals hij dat wil, i.t.t. de voorbeelden die jij nu noemt.

Nogal potsierlijk gedoe. Hollywoods topacteurs die bloedserieus in 21ste eeuw-Amerikaans alle highlights van s'werelds oudste roadtrip afraffelen. Snap het nut niet echt.

(Ps. Dat maakt al dat woke identiteitsgeneuzel allemaal nig sneuere dan het al was)). Who cares bij zo'n onzinfilm waar mensen serieus 'Is dad coming back?' zeggen..)

Helena is een mythisch personage, niet verzonnen door Homerus en met een Myceens Griekse etniciteit (halfgodin)

Bij Mulan niet he. Zij is ook maar een legende

Een rol die zich dan weer perfect leent om een transgender in the casten.

De oudste bekende bronnen waarin Helena vermeld staat, zijn de gedichten van Homerus. Die heeft haar etniciteit nergens vermeld, sterker nog ze is uit een ei geboren, welke etniciteit is dat? Een mythisch personage is óók een verzonnen personage.

Mulan is geen godin, maar heeft een daadwerkelijke etniciteit, die heel duidelijk beschreven staat in het origineel, i.t.t. Helena.

Homerus hoefde de etniciteit niet te vermelden, die was bekend bij zijn Ionische toehoorders. De Odyssee gaat bovendien ook niet over etniciteit Het is hoogstwaarschijnlijk dat het mythische personage van Helena gebaseerd is op een historische koningin uit de tijd van de Trojaanse oorlogen. Dat van die zwaan en het ei is verzonnen. De moederlijke afkomst zeer waarschijnlijk niet.

Een mytisch personage behelst veel meer dan een verzonnen sprookjesfiguur.

Misschien wel een duidelijke etniciteit maar wat genderidentiteit betreft zijn er mogelijkheden.

"die was bekend bij zijn Ionische toehoorders." Blijkt uit? Sorry maar alles is verzonnen, er is geen enkel bewijs dat Helena van Troje heeft bestaan. De adaptatie van haar uiterlijk kwam pas vele jaren later door kunstenaars, die vanuit hun eigen perceptie haar uiterlijk invulde. Precies wat Nolan nu ook doet, alleen nu vinden sommige mensen het een probleem.

"De Odyssee gaat bovendien ook niet over etniciteit"

Dan is het dus niet erg dat Helena wordt gespeeld door een zwarte vrouw.

"Een mytisch personage behelst veel meer dan een verzonnen sprookjesfiguur."

Zoals wat?

Dat doet Nolan inderdaad. Ik heb nergens gezegd dat hij dit niet mag doen. Je focust enkel op Helen, terwijl ik het in deze film eigenlijk eerder heb over meerdere personages. Ik ben het met je eens dat de etniciteit van personages niet cruciaal is, maar het lijkt me ook niet onbelangrijk om een verhaal iets of wat geloofwaardig voor te stellen. Dat geldt voor zowel fictieve als non-fictieve personages. Voor de ene zal het niet uitmaken terwijl er voor de andere misschien een verwachtingsschending heeft opgetreden.

Om terug te keren op mijn voorbeelden. Deze personen vergelijk ik niet met Helen, maar hoe er tegenwoordig nogal veelal personen, zowel fictief als non-fictief, van etniciteit en soms zelfs van gender worden veranderd. Dat kan positief, dat kan negatief uitdraaien of iets tussenin. Je moet er dan mee rekening houden dat niet iedereen dit leuk zal vinden, het voor sommigen niet uitmaakt en andere het juist fantastisch vinden.

Zoals ik in mijn allereerste bericht al zei: Het is iets dat opvalt. Nolan zijn castingkeuze heeft voor- en tegenstanders. Ik ben er neutraal in. Ik heb gewoon de meerwaarde van zijn casting niet gezien, omdat ik op twee personen na de cast maar flets vind acteren waardoor ik me amper kon inleven in de personages en dat vind ik spijtig.

Voor degenen die enkel deze berichten lezen: Ik heb een veel uitgebreider stuk geschreven waarin ik benoem waarom ik deze film, maar een lage score geef. De castingkeuze en de controverse errond is me gewoon opgevallen, niet eens de reden van mijn lage score, maar wel het enige dat interessant is blijkbaar.

Het epos van Homerus stond in een lange orale traditie. De personages en het verhaal waren m.a.w. bekend bij het publiek. Die hoefde je niet uit te leggen wie Odysseus, Achilles, Agamemnon of Helena waren, wat hun afkomst was..

Het is niet erg dat Helena wordt gespeeld door een zwarte vrouw. Het klopt alleen niet. De provocerende castingkeuze leidt bovendien tot deze discussie die in de Oudheid niet speelde.

Ik heb al uitgelegd dat de mytische Helena hoogstwaarschijnlijk gebaseerd is op een historische persoon. Zij is geen verzonnen sprookjesfiguur die nooit bestaan heeft.