Mediterranea (2015)

Goede film. Het verhaal wordt vrij rechttoe rechtaan en linear verteld met een goede balans tussen gebeurtenissen die schokkend overkomen en voldoende lucht. Voor een onderwerp dat politiek zo beladen is en zo gemakkelijk richting vals sentiment gedreven kan worden is het een opmerkelijk realistische vertelling - afgezien van enkele obligate clichépersonages, zoals het Italiaanse jochie (godfather in de dop) en de boze oude buurman. Verder vooral eenvoudig en met smaak verteld.

Politiek is gelukkig ver weg, maar zelfs zodanig dat het een mens (lees: naastgetekende) wanhopig maakt over de mate waarin politiek erin kan slagen iets zinnigs toe te voegen op dit onderwerp.

De gebeurtenissen tegen het einde van de film zijn gebaseerd op een geschiedenis die daadwerkelijk heeft plaatsgevonden in Zuid-Italië een paar jaar geleden. De regisseur had ervoor kunnen kiezen een minder extreem verhaal te vertellen, maar tegelijk is het zo genuanceerd gedaan dat ik er enkel complimenten voor over heb. Knap langspeeldebuut van Carpignano!

We found love in a hopeless place...

Deze fragmentarische schoonheid blijft inhoudelijk te schematisch

Voor mij is 'shaky cam' meestal een goedkoop ogende tactiek om actiescènes in typische genrefilms (horror, actie) opwindend op het beeld te krijgen. Jonas Carpignano toont zijn cinematografische vakmanschap in hoe hij de schokkerige esthetiek hier gebruikt om surreële sfeerschetsen op het beeld te toveren. Aan de ene kant heeft het een documentaire-aanpak die 'fly on the wall' genoemd wordt: het registreren en observeren van gebeurtenissen die zich voor de camera voltrekken. Aan de andere kant is het hypergestileerd door het creatieve gebruik van kleurenfilters en de inzet van licht-effecten. Vooral de woestijntocht en de oversteek over de Middellandse Zee komen als een mokerslag binnen, omdat de fragmentarische snapshots akelig mooi de rauwheid verbeelden van iets wat paniekerig is geschoten om de onmenselijke ontberingen van het chaotische vluchtelingenbestaan op beeld te krijgen.

Even lijkt de film zijn kruid verschoten te hebben als het zich verplaatst naar het Italiaanse vasteland, maar het komt er goed mee weg omdat het alledaagse en het bekende worden getoond als iets waarbij continu een dreiging in de lucht hangt. Zelfs het plukken van sinaasappels wordt in de cinematografie tot een onheilspellende bezigheid van duistere tinten en omineuze schaduwen. Ook doeltreffend zijn de vele passages waarin hoofdrolspeler Koudous Seihon vanuit de provisorische krottenwijk naar de moderne metropool kijkt die buiten zijn bereik ligt. Het is misschien voor de hand liggende symboliek, maar het werkt bijzonder goed door de simpliciteit en de kaalheid van de getoonde beelden.

Het rechtlijnige plot is gespeend van melodrama en vals sentiment. Hoofdrolspeler Koudous Seihon - naar verluidt niet eens opgeleid tot acteur- zet een intense rol neer als een man die zich dociel opstelt om zo ver mogelijk te komen in een wereld waarin hij als stront behandelt wordt. De gelatenheid waarmee hij de onterechte klappen opvangt, maakt dat zijn beperkende leefomstandigheden nog schrijnender worden verbeeld. Het zou me niet verbazen als we de beste man nog wel eens in een grote productie terug gaan zien! Helaas blijft tegenspeler Alassane Sy wat flets, simpelweg omdat hij te weinig op het beeld komt om een band met de hoofdpersoon op te kunnen bouwen. De vriendschap tussen beide heren - een belangrijk onderdeel van de verhaallijn- blijft uiteindelijk hangen bij een onuitgewerkte suggestie. .

Een ernstiger tekort dan dat de vriendschap niet helemaal uit de verf komt, is het gebrek aan subtiliteit in een zwabberend plot dat weinig ruimte laat voor rust en bezinning. Op een gegeven moment ondermijnt 'Mediterranea' (2015) zijn eigen kracht door op de kijker in te blijven beuken met een neerwaartse spiraal van narigheid en ellende. Daarbij worden de blanke volwassenen continu gepresenteerd als corrupte ellendelingen of naïeve idealisten. Door het dwingerige van de verhaallijn verspeelt Carpignano enigszins zijn kaarten door het een pedante, stichtelijke lading mee te geven. De onderwerpkeuze was ernstig genoeg voor een subtiele analyse, maar hiermee lijkt de jonge regisseur nog enigszins schematisch de wereld te verdelen in 'goed' en 'fout'.

Pijnlijke confrontatie met de actualiteit: Afrikanen die naar Italië vluchten en daar enerzijds te maken krijgen met mensen die hen willen helpen, en anderzijds met mensen die hen naar het leven staan. Dat maakt het vluchtelingenprobleem tot een gordiaanse knoop, die vooralsnog niemand weet te ontwarren.

Een moedige poging van regisseur/auteur Jonas Carpignano om aandacht te vragen voor deze problematiek. Jammer dat de toch al sombere film in documentairestijl nog donkerder wordt gemaakt door de vele nachtelijke opnamen. Opvallend naturel optreden van de protagonisten Koudous Seihon en Alassane Sy, naar verluidt beide geen beroepsacteurs.

Een film over het echte leven. Fraaie donkershots en adequaat gebruik van de handy-cam, dat het chaotische en onrustige van het bestaan van de hoofdpersoon goed vangt. Spaarzaam maar sterk gebruik van muziek. En knap acteerwerk van Koudous Seihon.