R.M.N. (2022)

De nieuwe Mungiu is weer sterk, maar niet zo goed als 4 months , 3 weeks, 2 days en Bacalaureat. Het eerste uur is het vooral en meanderend portret van een samenleving die het zwaar heeft. Een Roemeens dorp waar vele inwoners zijn weggetrokken , waardoor er ook daar geen personeel te vinden is. In de tweede helft krijgt de film meer focus en gaat het over het verzet van de dorpelingen tegen een stel Srilankezen die in het dorp zijn gaan werken omdat de plaatstelijke industriele bakkerij geen personeel meer vind. Met een fraaie scene waarin het dorp zijn gal spuwt. Dat tweede deel is ook goed maar niet al te subtiel. En de film bevat een aantal zijtakjes die niet helemaal overtuigen (de vader zoon verhoudingen bijvoorbeeld). Aan het jaloersmakende aantal goede en relevante Roemeense films komt nog steeds geen einde.

De film laat zien hoe Roemenië – net als andere Europese landen – in de greep van xenofobie is gekomen na het eind van het ideologische conflict door de val van de Muur en de wereldhandel met z’n open grenzen (waarbij de politieke correctheid en de invloed van West-Europa als het nieuwe communisme wordt ervaren). De kern is dat de economie van Roemenië op z’n gat ligt: Roemenen zijn massaal naar West-Europa, bv. Duitsland, gegaan voor werk waardoor bedrijven in Roemenië op hun beurt arbeidmigranten uit landen als Sri Lanka moeten werven, hetgeen op veel weerstand stuit in het Roemeense dorp van de film door nota bene met name de Hongaarse minderheid die zelf buitenlands is. Na de zigeuners en de Hongaren zijn nu de arbeidsmigranten uit andere werelddelen de zondebok van een volk dat zelf als minderwaardig en onbeschaafd wordt gezien door West-Europa, hetgeen in de film ook wel wordt gesymboliseerd of verklaard doordat er nog beren leven terwijl die in West-Europa zijn uitgeroeid: men is er op de hoede voor wilde dieren die de rust komen verstoren en misschien is men zelf de wilde dieren. Omdat de econonomie op z’n gat ligt is Roemenië afhankelijk van subsidies van de EU in ruil waarvoor Roemenië wel een stuk autonomie moet opgeven en de EU wordt gezien als de nieuwe dictatuur die de Roemenen onderwerpt.

Het verhaal kabbelt voort en is tegelijk niet makkelijk te volgen, hetgeen misschien de complexiteit van de situatie weerspiegelt maar die weinig kijkgenot geeft zonder dat het overigens vervelend wordt. De film beoogt een M.R.I.-scan van Roemenië te geven (M.R.I. in het Roemens is R.M.N.) en slaagt daar goed in waarbij de diagnose niet best is, maar het levert niet een heel boeiende film op.

Na het zien van de film is de diagnose helder: dorp, regio, land en Europa staan er bar slecht voor en kunnen zichzelf beter opknopen... of heb ik een lichtpuntje gemist dat uitkomst kan bieden?

R.M.N. is dus Roemeens voor M.R.I. Letterlijk komt deze voor in de film, maar ook figuurlijk als een scan die Mungiu ons wil tonen. Van een provincie, van een EU, van Roemenië. R.M.N. zijn ook de medeklinkers in România. Dat zal geen toeval zijn.

Boeiende film? Op momenten zeker wel. Zeker hoe dit een portret is van xenofobie en hypocrisie die mensen zelf niet doorhebben. Alleen al al die talen die daar gesproken worden zonder enig probleem blijkbaar. Maar als dramafilm is deze vrij mislukt waardoor de film afstandelijk blijft, traag is en het echt moet hebben van losse momenten. De hoofdpersoon deed me ook weinig en zijn relatie met zijn minnares leeft ook nooit; het wordt geen moment duidelijk laat staan invoelbaar wat zij voor hem voelt. Ook dat moment in de kerk is wel erg weinig subtiel ineens vergeleken met de sfeer en het impliciete van daarvoor.

Visueel vaak wel sterk met ook een boeiende combinatie van oud en vervallen, traditioneel of vrij modern (die minnares in haar keurige huis met altijd een glas rode wijn t.o.v. de zelfgestookte drank in simpele glaasjes en meer dan dat soort).

Sterkste moment is de dorpsvergadering in één shot waar je ook als naar een schilderij van Pieter Brueghel de Jonge kan kijken waar van alles in dat beeld gebeurt. Intrigerend, maar ook vol zwarte humor en er wordt een boeiend portret geschetst van een gemeenschap en hun meningen (die zeker niet zwart-wit xenofoob zijn, maar ook anti-establishment en het gevoel te hebben te worden vergeten en weggedrukt).

Maar uiteindelijk is dit een film met veel losse ideeën die nooit echt een geheel vormen. Mungiu wil veel zeggen maar lijkt het daarbij te laten en te denken: red je d'r maar mee. En vergeet ondertussen een goede film te maken. Ook dat wat bevreemdende einde staat weer in schril contrast met het rauw realisme van daarvoor. 3.0*.

Slager Matthias [Marin Grigore] verliest zijn baan in Duitsland wanneer hij helemaal flipt omdat zijn leidinggevende hem een zigeuner noemt. Hij keert terug naar zijn geboortegrond in Roemenië waar ook Hongaren enkele Duitsers wonen. Zijn ex Csilla [Judith State] is wanhopig op zoek naar personeel voor de broodfabriek en biedt Matthias een baan die hij prompt afslaat. Maar wanneer Csilla drie mannen uit Sri Lanka inhuurt is het dorp te klein en komen dezelfde spanningen bovendrijven waarmee de dorpsbewoners eerder de plaatselijke zigeunerbevolking heeft verdreven. Ondertussen werkt Matthias aan zijn relaties met respectievelijk zijn zoon [Mark Edward Blenyesi], zijn vader [Andrei Finti] en zijn minnares [Macrina Barladeanu]. Stemmig drama is vooral effectief als sociaal-maatschappelijke kritiek. Een bijeenkomst in een gemeenschapshuis over de komst van immigranten is een indrukwekkend lesje acteursregie.

Ik had eerlijk gezegd iets meer verwacht van R.M.N. nadat ik er toch voornamelijk positieve tot zelfs lovende berichten had over gelezen. Maar de film is niet slecht natuurlijk. Best een opmerkelijk, maar heus niet zo'n verbazingwekkend ontvouwing van de situatie als je het verder bekijkt. Xenofobie en racisme is eigen aan de mens in zijn geheel. De angst voor het onbekende vanuit een hele gemeenschap is giftig en is zo makkelijk om uit te dragen tegenover een bepaalde minderheid. Het is de angst die elk ander moreel en rationeel denken doet verbloemen.

De discriminatie tegenover de Sri Lankanen is dezelfde die sommige van hen ondervinden in West-Europa. Hoe een bepaalde context toch mensen anders naar dingen doet kijken is best opmerkelijk. De discussie over christelijke waarden en het debat in het culturele centrum vond ik dan ook intrigerend. En met de bemoeienissen van de EU, al dan niet met de wortel van subsidies, weet men niet altijd welke houding men moet aannemen. Al is men het liefst vrij van enige controle en lost men de zaken liefst het zelf op.

De film geeft een prima kijk op het leven en de levensopvattingen van een kleine gemeenschap. Ook hoe gelijklopend de werkgelegenheid is daar en bij ons vond ik een interessant gegeven. Allemaal erg goed in beeld gebracht door Mungiu. Een vrij rauwe en deprimerend standpunt wordt hier ingenomen door de regisseur. Boeiend, maar ik werd er niet blijer van (wat ook niet altijd hoeft na een film voor mij).

De films van Cristian Mungiu bevallen mij over het algemeen wel, maar deze valt toch een beetje tegen. Het verhaal gaat over een arbeidsmigrant, die vanuit Duitsland terugkeert naar huis in Roemenië en daar een min of meer verdoofde dorpsgemeenschap aantreft, die wordt opgeschrikt wanneer de plaatselijke broodbakkerij twee buitenlanders uit Sri Lanka in dienst neemt. Een grauwe, sombere film over een desolate samenleving.

Niet alleen in die schitterende scene - de bijeenkomst in het cultuurcentrum - toont Mangiu aan hoe angst voor het onbekende en het gemakshalve kiezen voor een voor de hand liggende, radicale oplossing, de mens en nog meer de massa, aanzet tot een extremistische houding, maar in de ganse film komen angst en onzekerheden in het gebeuren tot uiting (het kind, de vader, de opa...)

Een pessimistische film met een onzekere blik naar het eigen Roemenië, Europa, het Westen.