Black Mother (2018)

Wow, Khalik Allah. Toen Beyoncé's Lemonade uitkwam, zag ik zijn naam in het rijtje staan van de verantwoordelijke cinematographers en als 2nd unit director (de plantage scènes zijn volgens mij van hem). Hoewel ik onder de indruk was van dit 'visual album', zoals de vorm betiteld werd, bleef de naam niet hangen. Bovendien was Lemonade een samenwerking tussen meerdere artiesten. In het niet onthouden van die naam, komt met deze indrukwekkende 'documentaire' (dat woord doet geen recht aan de film, Black Mother is zoveel meer dan dat) vermoedelijk voorgoed verandering.

Ik heb er gelijk een middagje van gemaakt, en terugkijkend is de groei van deze filmmaker de afgelopen jaren duidelijk te zien. Evenzeer fotograaf als filmmaker, is hij jaren bezig geweest met het fotograferen van de mensen die zich ophouden op de beruchte New Yorkse hoek van 125th en Lexington, waar een hoop mensen rondhangen onder invloed van alcohol en drugs, zoals de problematische, synthetische drug K2. Deze foto's zijn in 2017 uitgebracht in het boek Souls Against the Concrete. Tijdens het maken van foto's, iets dat hij zegt altijd te zullen blijven doen, ontwikkelde Allah zich tevens als filmmaker. Eerst met shorts als Urban Rashomon en Antonyms of Beauty (Vimeo), en in het verlengde daarvan kwam zijn indrukwekkende debuut Field Niggas (2015) dat zich op diezelfde problematische hoek in Harlem richtte.

Black Mother is wellicht nog persoonlijker. Khalik Allah mag opgegroeid zijn in New York, maar heeft een Iraanse vader, terwijl zijn moeders familie Jamaicaans is. Deze documentaire werpt licht op de nationale en culturele identiteit van Jamaica, haar postkoloniale geschiedenis en socio-economische staat. Tegelijkertijd krijgen we door alle karakters die in beeld komen een beeld van zaken als religie en genderverhoudingen. Dat klinkt droog, maar de filmmaker doet dit net als in Field Niggas door onder andere de straat op te gaan. Voorbijgangers, prostituees en potentiële cliënten die een mogelijke transactie bespreken, compleet van de wereld zijnde junkies en bezorgde moeders die de staat van hun lekkende hutwoning beklagen; Allah mengt nieuwe met oude beelden, van zwart-wit tot VHS, Super 8, en knallend HD. Hij laat zowel willekeurige vreemden als zijn eigen familie aan het woord, zonder dat hier veel aandacht aan wordt besteed, ze zijn immers allen onderdeel van het grotere verhaal dat hier door de lens van de regisseur wordt getoond.

Khalik Allah hangt zijn film losjes op aan een constructie van een zwangere vrouw, die nu en dan in beeld komt: 'The movie takes its structure from the three trimesters of a pregnancy: the first part assembles the outlines of the island’s colonial history; the second hints at the beauty and tribulations of womanhood; and the final features prayer and baptism as part of a pellucid ode to mortality'. Dit werkt aardig ondanks dat het op sommigen wat gekunsteld of zelfs pretentieus over zou kunnen komen, maar het is geen noodzakelijk onderdeel om van deze film te genieten. Intellectueel, historisch bewust, visionair en bevlogen is Black Mother absoluut, maar pretentieus vond ik het allerminst.

Ik kan nauwelijks wachten op wat deze man hierna gaat doen. Onderaan dit verhelderende interview licht deze veelbelovende regisseur een tipje van de sluier op, en het is goed om te weten dat er meer werk naar ons toekomt van een filmmaker die echt wat te vertellen heeft, en tevens kundig is in de wijze waarop.

De eerste 4,5* van 2019 is binnen.

Erg mooie film inderdaad. Ik houd heel erg van de fragmentarische opzet van deze film (en andere films). Het voelt op de een of andere manier voor mij altijd alsof ondernemingen van fragmentarische aard dichter bij de kern komen dan verhalen die van A naar B verteld worden.

In Black Mother onderzoekt Khalik Allah de Jamaicaanse wortels van zijn moeder. Dit is zo'n film die altijd meer toont dan je in woorden zou kunnen vatten, een film met zo'n krachtige, eigen (beeld)taal dat iedere poging om de film te beschrijven of in een hokje te plaatsen tekortschiet.

Wil 'm wel graag nog een keer met Engelse ondertitels zien, want er waren stukjes die ik niet helemaal kon volgen.

4* met kans op meer. Dank voor de tip, John Milton.

Ik had hetzelfde, en las nadien dat hij dat bewust niet heeft gedaan, omdat hij het niet begrijpen van wanneer er te dik Patois gesproken werd, geen dealbreaker vond voor het kunnen begrijpen en waarderen van de film. De eerste ondertiteling werd pas gemaakt toen de film in Zweden oid ging draaien.

Mijn Engels is uitstekend, ik zoek ieder woord dat ik niet ken op en dat gebeurt niet heel vaak (vandaag diasporic als bijvoeglijk naamwoord voor de zekerheid, in een review van deze film), maar ik kijk desondanks films sowieso altijd met Engelse ondertitels. Zowel op Netflix als mijn pindakaas. Gewoon voor het gemak wanneer je iets niet goed verstaat. De accenten hier zijn vaak best dik, maar doordat ik er zo inzat heb ik het minder gemist dan ik zou verwachten.

Khalil Allah gaf aan dat hij zijn films ook zodanig construeert dat het ok is om je ogen dicht te doen en even weg te drijven, of alleen te luisteren. Geen 'flinch and you miss something' cinema. Dat deed ik dan ook tijdens moeilijk verstaanbare stukjes, even contempleren. Ook meermaals wanneer ik het wel verstond, trouwens... Tijdens het schrijven van de recensie en opzoeken van de achtergrond had ik hem nogmaals opstaan op de monitor naast me, om af en toe weer even gebiologeerd mee te kijken naar de beste scènes.

En idd, moeilijk te beschrijven. Ik worstelde er ook erg mee om het in woorden te vatten.

John Milton, waar heb die films van Khalik Allah gezien? Staan al een tijdje op mijn radar

de shorts staan op vimeo, TheBunk. Black Mother staat sowieso op Amerikaanse Amazon en iTunes. Field Niggas heeft een tijdje gratis op YT gestaan, tot hij een festival run ermee ging doen. Zie die zo gauw even niet op VOD. Op de wat moeilijker toegankelijkere pindakaas zijn ze ook verkrijgbaar.

Helder. Ik snap het ook wel, heb ook niet het idee dat iets van de essentie aan me voorbij is gegaan doordat ik niet alles altijd even goed kon verstaan, maar ik vind het inderdaad ook altijd zo lekker makkelijk aan ondertitels dat je alles meekrijgt, ook al hoor je een woordje even net wat minder. Ik kijk inderdaad ook echt alles met Engelse ondertiteling, zelfs niet-Engelstalige films waarbij ook Nederlandse ondertitels beschikbaar zijn. Beetje vreemd misschien wel haha.

Over een paar weken te zien op het IFFR. Lijkt me bij uitstek een film om op het grote doek te zien?

Ab-so-luut.

Wie in de gelegenheid is, ga.

Ticket is binnen.

Mixed Emotions
Bijna letterlijk een typering van de film. Een mix tussen video en audio die wat zitvlees vereiste in de Doelen tijdens IFFR 2019. Geen verhaal, wel een groot bord werd voorgeschoteld door Khalik Allah, een fotograaf uit Harlem (NY), met half Jamaicaans half Iraans bloed. Hij vertelde achteraf dat af en toe de ogen sluiten helemaal niet vreemd is: “het bord dat ik je voorschotel hoeft niet helemaal leeg”. Een mix tussen het mooie en het lelijke van Jamaica vastgelegd door Khalik en zijn broertje. Expres geen reggae, maar wel persoonlijke verhalen in combinatie met Khalik zijn familiekiekjes.

Moeder
Een ode aan de vrouw, aan zijn moeder, die ook zei “dat het goed was”; zijn familie zag de film het eerst en kwam er (ten dele) voor naar New York vanuit Jamaica. De opzet van het drieluik is vrij duidelijk. Een zwangerschap in drie trimesters. Van achtergrond over Jamaica tot intense spirituele indrukken zoals het Montego Bay: the Luminous Lagoon . Khalik lichtte zijn keuzes toe en deelde mede dat hij ook (achteraf) geld betaalde aan mensen die hij had vastgelegd op camera. Zo zat hij tussen de hoeren en zo zat hij tussen de benen van een zwangere vrouw en sloot hij zijn drieluik af met familiebeelden (de begrafenis van zijn opa?) en een lang gebed.

Verrassing: “ya no w’aim saying?”
Onverwacht stapte Allah alsnog de zaal binnen. Was ie zoek? Zat deze voormalige bondgenoot van de GZA (zie hier Khalik Allah on Ruining His Portraits of GZA from the Wu-Tang Clan ) in de Coffeeshop? Hij dolde nog wat dat de boel gemonteerd was onder invloed van paddo’s en wiet, maar gaf weer welgemeend toelichting op zijn keuzes: de audio die hij manteerde alvorens hij de docu volplakte met videobeelden. Hij nam geen blad voor de mond nadat de zaal half was leeggelopen en de overigen half ingedut (23:45 uur) zijn reportage -opgenomen met een veelvoud aan oude en nieuwe cameratechnieken- hadden gezien. Wakker geschud werd het publiek door de in rap slang pratende Amerikaan na deze vreemde droom.

Voor mij geldt: een vreemde docu die zowel qua vorm als inhoud me afstompte en aantrok (3,25*) en een heerlijke unieke festivalervaring dankzij de Q&A!

Hij leek me dat type al niet nee, in de interviews die ik zag en las. Kun je nog een beetje terughalen wat hij over dat leeglopen zei? Ben ik wel benieuwd naar.

John Milton hij ging daar niet specifiek op in. Wel begreep hij dat mensen af en toe hun ogen zouden sluiten vanwege het “volle bord” dan wel het “lelijke” zoals hij dat noemde. Hij kwam plots aan het eind aanlopen (was ook een verrassingen voor programmeur Inge de Leeuw) dus heeft mss geeneens weglopers gezien.