Da Xiang Xi di er Zuo (2018)

Bestaat een meesterlijk meesterwerk? Zeker, dat bestaat. Bijna vier uur kort volgen we in een mozaïek een dag lang drie jonge mensen en een oudere man in een troosteloze Chinese stad die je je na afloop vooral herinnert in zwart/wit-beelden, terwijl ik toch echt naar een kleurenfilm heb gekeken. Hoewel...? Dan toch wel met een grijsfilter overdekt.

De trage camera volgt ieder van hen, slenterend door een deel van de stad of thuis zittend om weg te gaan, alles ontkennend waarvan ze worden beticht. De actie gebeurt buiten beeld of in de vaag gehouden achtergrond; soms leiden we een gebeuren af uit de geluidsband. Zo tendeert de film naar pure poëzie, ook vanwege de herhaalde motieven (de witte hond, een met tape omwikkelde stok/biljartkeu/knuppel/revolver, ...), waarvan het terugkerende verhaal over een olifant, die slechts zit en zijn omgeving negeert, de leidraad is van de gehele film. Hij komt als afbeelding enkel voor op een circusaffiche, als verhaal des te meer en zijn getrompetter op de geluidsband sluit de film enigszins hoopvol af.

De eerste en laatste film van Bo Hu is meteen zijn magnus opus wat een vreemde opmerking is voor een oeuvre van één film, maar deze zij mij toegestaan. Wie een volstrekt lege en troosteloze film maakt die voorbij zweeft en waarvoor ik liever in mijn broek plas om geen shot te missen dan tussendoor naar de wc te hollen, verdient meer dan vijf sterren.

Lang, vooral lang. En traag. Bij het verlaten van de zaal vroeg iemand wat ik ervan vond. Ik zei dat er wel anderhalf uit hadden gekund. 'Twee misschien wel', zei die ander. Want hetgeen Bo wil vertellen rechtvaardigt niet die 230 minuten, en dan kiest hij voor een extreem trage benadering met shots die maar duren en veel van die stiltes die vallen en geen moment geloofwaardig voelen maar extreem gemaakt. In het begin is dat al, waarna het na goed een halfuur wel veel beter wordt om vervolgens weer in traaaage ellende terug te keren.

Jammer. In potentie wel een mooie film. Halverwege zit ook een periode van 1,5-2 uur die wel erg fijn wegkijken met die zwevende steady cam en heerlijke montage, waar ook wat meer kleur in de film komt en de personages zowaar interessant wordenen niet volledig hangen in misère. Overigens niet zo interessant dat ik ze graag elke keer in close-up wil zien. Sowieso is dat jammer dat je de hele tijd tegen iemands hoofd of rug aankijkt terwijl. Terwijl de omgevingen enorm boeiend zijn met die - van zichzelf al - kleurloze kale betonnen stad. En als je al wat kan zien, kiest de regisseur voor letterlijke focus op de personages en worden die mooie achtergronden wazig. Dan gaat het ook storen dat alle kleur eruit is en wordt het visueel gewoon saai. Afgerond naar boven 2,5*.

Een goed begin van alweer een kutdag, snauwt de vader van Wei Bu nog vóór de openingstitels, wanneer de walmen van brandend vuilnis via het openstaande keukenraam het appartement in het haveloze flatgebouw binnendringen. Ja, dan ga je er eens goed voor zitten. Nog bijna vier uur te gaan.

Is dat wel vol te houden, het volgen van deze personages in een uitzichtloze omgeving, waaraan geen ontsnappen mogelijk lijkt; personages, vaak familieleden, die elkaar meestentijds onverschillig en harteloos bejegenen? 

Toch wel. Hu Bo steekt menig midden-europees collega-chagrijn naar de kroon met deze aaneenschakeling van ellendigheid, maar zijn protagonisten zonder hoop hebben dan ieder geval de wil tot hoop, tot vluchten. Het geeft vrijwel elke scène een intensiteit en spanning mee, die nergens verflauwt, de hele film lang. Het is ook het verdriet en de vertwijfeling, die doorschemert bij alle barsheid en bruuskheid, die de personages waarachtig en menselijk maakt.

En in alle duisterheid is toch hier en daar wat licht: de opa en zijn kleindochter, de gangster die zichzelf terugziet in de schooljongen, de verbitterde, egoïstische moeder die wel haar dochter verdedigt tegen de aantijgingen van de vrouw van de decaan.

De camera beweegt soepel mee met de personages, en in stilstand zien we veelvuldig als haast vanzelf een fraaie compositie ontstaan, waarmee ook het troosteloze stadslandschap, waarin zich dit alles afspeelt, een zekere schoonheid krijgt.

De spaarzame score is prachtig, maar het is de olifant zelf die de stilte echt verbreekt, daar in die laatste scène, met de lotgenoten van de hoop, de vlucht, tegen beter weten in, in het licht van de koplampen van de bus.

Geweldige film.

Njah.

Het moet gezegd dat het visueel wel een trapje hoger staat dan z'n genregenoten. Hier kan Jia nog wel wat van leren. Vind het nog steeds niet geniaal of écht uitzonderlijk, maar het ziet er wel een hele film lang best strak gestileerd uit, wat niet niks is voor een film die toch wel losjes gefilmd lijkt.

Acteerwerk is verder ook best naar behoren, wat wel mag aangezien je maar een beperkte cast hebt en érg veel tijd met hen doorbrengt. Erg, erg, erg veel tijd, en dat terwijl de film niet zoveel nieuws te vertellen heeft. En daar wringt het dan wat voor mij, want buiten het visuele is het te weinig onderscheidend.

Een troosteloze Chinese stad, armoede en mensen die het moeilijk hebben. Soms lijkt het toch echt alsof ze in de Chinese arthouse scene echt niks anders kunnen maken en echt niks anders te vertellen hebben. Het spijtige is dat deze film dan nog eens een dubbele lengte heeft. Erg leuk voor de liefhebbers van Chinese poverty porn en slow cinema, die komt hier meer dan aan hun trekken, maar ik had het na een tijdje wel weer gezien, en dan zat ik nog niet eens halverwege.

En dat het toch ook steeds weer dit soort films zijn die in het Westen een beetje aandacht krijgen.

2.5*

Stilistisch is En elephant sitting still zondermeer een proeve van talent en dat levert een beklijvende film op. Het meest opvallend is het absoluut afwezig zijn van kunstmatige belichting. Daarnaast maakt Bo gebruik van een dwingende cameravoering die dicht op de huid zit en geen statische shots bevat (zijn dat twee Dogme-principes? Ik dacht het wel). En dan is er nog de setting met vrijwel alleen gedekte kleuren. Vanuit deze combinatie ontstaan soms prachtige beelden, die dan weer zwart-wit, dan weer sepia lijken, met ook schitterende silhouet-shots. Opvallend zijn de momenten dat er drie personages tegelijk in beeld met elkaar in gesprek zijn, dit komt meerdere keren voorbij in deze film en is iets wat je eigenlijk niet zo vaak ziet. De muziek tenslotte mag niet onvermeld blijven, het is ingetogen en wordt vrij spaarzaam gebruikt maar creëert wel een groot effect.

Dat ik toch niet tot een hoge score kom heeft ermee te maken dat ik de personages zelf en hun interactie, bijvoorbeeld de dialogen, te kunstmatig vind. Paar vervelende arthouse-trekjes zijn bijvoorbeeld de zwijgzaamheid en het niet uitspreken van belangrijke zaken. Ik vind dat ongeloofwaardig en het leidt er ook toe dat je geen band krijgt met de beeldenstroom. Verder is het erg nadrukkelijk depressief allemaal en heb je het gevoel dat Bo er alles in heeft willen leggen wat hij nog te zeggen had. Dat verklaart wellicht ook de veel te lange speelduur. Ik heb An elephant sitting still in twee sessies bekeken, en beide keren vielen me nog steeds tamelijk lang.

Het slot is wel weer een vleugje genialiteit moet ik zeggen, net als je denkt dat het eindshot veel te lang duurt komt Bo met een van de meest toffe afsluitingen ooit op de proppen. Onmiskenbaar dus een talentvolle filmmaker die onder gunstiger omstandigheden wellicht een betere film had kunnen maken dan deze stilistisch indrukwekkende maar inhoudelijk teleurstellende prent.

Me er dan uiteindelijk toch aan gewaagd. Een hele avond zoet ermee. Beetje van het goede en veel om hier 4 uren aan te spenderen, kon gerust anderhalf uur korter om een boodschap te brengen. Wat vooral opvalt zijn de vele stilistische beelden en prima camerahantering. Visueel dus zeker de moeite om te aanschouwen. Ook de personages zijn op zich wel boeiend waarvan ik de oude man veruit het meest interessant vond.

Qua setting ook de moeite met de soms miserabele leefomstandigheden in China waarbij de (kunstmatige) boodschap rond de olifant extra kracht krijgt. Vluchten voor je miserie om een nieuw leven op te bouwen... Maar is dit het dan wel? Is het gras niet altijd groener aan de overkant?

Ik vond dit een fantastische eerste en laatste film van Hu Bo. Ik heb ergens gelezen dat dit eigenlijk zijn afscheidsbrief was. Maar ik vind dit geen goede film enkel om de redenen dat hij ervoor gekozen om deze aardkloot te verlaten. Ik heb van elke minuut van dit pareltje genoten, bij mij ging het gewoon terecht over de nutteloosheid van het bestaan. Soms is iets zo lelijk dat het mooi word zegt men al eens. Dat vond ik ook van de beelden van deze film, grijs, grauw, deprimerend maar fantastisch...en ik begrijp Hu Bo wel.

Ik lees meerdere keren dat de film veel te lang is en dat het wel wat minder had gekund- maar ik zou eigenlijk niet weten wat er dan geschrapt had moeten worden. De film is perfect zoals die is, prachtig geschoten in het mistroostige decor van de mij onbekende miljoenenstad Shijiazhuang.

Het thema is universeel, de verschoppeling op zoek naar een beter leven. Het is in feite much ado about nothing, vanwege enkele futiliteiten (jongen wordt gefilmd terwijl hij staat te pissen; stel raakt kennelijk levensgevaarlijke hond kwijt; jonge vrouw wijst iemand af) wordt een keten aan gebeurtenissen ingezet die de nodige levens overhoop haalt. Uiteindelijk gaan ze op zoek naar de olifant uit de titel, die we op het eind horen trompetteren, als het klaroengeschal dat betere tijden aankondigt.

Heel veel tracking shots met handheld camera, dat was blijkbaar eerder om economische motieven dan creatieve- maar het pakt geweldig uit en geeft de film een ongepolijste, realistische sfeer. Overigens twee zelfdodingen in de film, wat gezien de tragische dood van de regisseur wrang aanvoelt.