Comoara (2015)

Een vader, die financieel maar net het hoofd boven wat weet te houden, krijgt bezoek van een buurman die geldproblemen heeft en hem om een lening vraagt. Kort nadat hij dat heeft afgewezen vertelt de buurman dat er mogelijk een schat ligt begraven in een stuk land dat familiebezit is. De twee gaan op zoek.

Het gebrek aan karakterisering en de consequent onderkoelde toon van deze film ontdoen deze als komisch drama omschreven film van enige emotionele impact. Het verhaal is flinterdun en de film bestaat voor het grootste deel uit de uitgebreide zoektocht naar de schat, waarbij het loeiende geluid van de metaaldetector behoorlijk begint te irriteren. Ik heb geen geslaagd grappen kunnen ontdekken, er is geen sprake van drama, ik heb een uur lang naar een ontzettend langdradige documentaire zitten kijken over twee mannen die op zoek zijn naar een schat. Het sentimentele einde doet je de schouders ophalen, alsof het een rechtvaardiging is voor het engelengeduld dat we hebben opgebracht. Nou... nee dus.

“A man makes his own problems; they don't descend from heaven”

Comoara (The Treasure) won in Cannes dit jaar de Un Certain Regard - A Certain Talent prijs, maar heeft in Nederland slechts kort in de grote steden gedraaid. En als ik heel eerlijk ben, snap ik wel een klein beetje waarom: Comoara is hoewel behoorlijk degelijk, stiekem een beetje saai en niet grappig, spannend of doordrenkt met een gevoel van avontuur. Porumboiu schijnt dat droge bewust te doen en het lijkt voor anderen wel te werken. The Playlist noemt hem de joker van de Roemeense New Wave pack en Variety kenschetst hem als een van onze grote contemporaine observators van wat we de menselijke komedie zouden kunnen noemen. Het zal wel aan mij liggen, of mijn uit het lood staande gevoel voor humor.

De film ontvouwt zich langzaam en gestaag, en behoorlijk matter-of-fact. Spanningsopbouw, heroïek en drama hoef je in Porumboiu’s film niet direct te verwachten. Wat je wel krijgt is het proces van drie ietwat simpele Dorussen die proberen een schat te vinden, waarbij eigenlijk weinig verrassingen ontstaan.

Voor mij deed Comoara niet bijzonder veel. Dan verwacht ik van de nieuwe Mungiu die over een paar dagen uitkomt, Bacalaureat (2016), toch een stuk meer.

3*

Comoara werkt vooral als concept. Waar veel andere regisseurs plotwendingen verzinnen om de boel op te leuken (een lijk of een pistool of een love interest, etcetera), laat Porumboiu alles precies volgens het plan van de mannen verlopen. En dat is verfrissend, want het plan is niet zonder mankementen en de mannen zijn niet bepaald de scherpste messen in de la. Net als in zijn vorige films schetst Porumboiu een beeld van een taai bureaucratisch systeem. Dat lijkt echter niet de hoofdmoot van Comoara; de film is een soort viering van het nieuwe kapitalisme, dat ook in Oost-Europa welig tiert. En eindigt perfect op de ironische tonen van Laibach. Life is Life! Lalalalala.

Lees verder op Cinema Interruptus

Het verhaaltje is er ééntje dat had kunnen dienen voor een avonturenjeugdfilmpje.
Porumboiu maakt er toch net iets anders en bijzonders van als hij je rustig en ongemerkt meezuigt in een aantal scènes die werkelijk schitteren door hun eenvoud : in de eerste plaats de delfscène, maar ook de ontwikkeling van het plan tussen de twee geburen, de onderhandelingen voor de detector, de scènes in het politiebureau, de bank, de juwelierszaak...en wat dan gezegd van de spetterende aftiteling die de ondergrond van de film onderstreept.
Er is natuurlijk meer : film verduidelijkt hoe de kleine man die toch ook droomt om er eens bovenuit te kunnen steken, wat macht te grijpen, de held te zijn,... bespeeld en bedrogen wordt, leeft in een bureaucratische en corrupte maatschappij met allerlei reglementen die zich tegen hem keren en berustend en vleugellam maken.
Verrassend genietbaar vond ik en in de score wat karig beloond.

Het is niet heel vleiend hoe de Roemeense regisseur en schrijver Corneliu Porumboiu de gang van zaken in zijn land beschrijft. Het is veeleer deprimerend om te zien hoe een ieder met schimmige trucs probeert wat extra’s te verdienen. Corruptie en leugens zijn aan de orde van de dag. Dat geldt ook voor Costi die zich als ambtenaar altijd aan de regels heeft gehouden maar die het in het licht van zijn deelname aan het opgraven van een schat opeens niet meer zo nauw neemt met die regels.

In het begin van de film zien we dat Costi het verhaal van Robin Hood aan zijn zoontje voorleest. Het verhaal van de struikrover die stal van de rijken en de buit aan de armen gaf. Robin Hood die alles niet volgens de regels deed, maar dat wel deed in naam van de gerechtigheid. Costi en zijn maat Adrian vinden dat ze in hun recht staan. De schat behoort hun toe en om je recht te halen mag je best wat regels overtreden. De schelmse insteek die Prumboiu kiest, maakt dat de film ondanks de deprimerende omstandigheden, redelijk lichtvoetig wegkijkt.

Verwacht dus geen film met grappen en slapstick, maar vind de humor in de absurditeiten die het scenario biedt gekoppeld aan de sombere ernst waarmee de personages hun ding doen. In Roemenië schijnt nooit iemand te lachen. Dat is althans de gedachte die postvat bij het kijken naar de film. Ik ben geen Roemeen en kon om alle verwikkelingen af en toe smakelijk lachen. Het schatgraven lijkt met elke nieuwe lading zand en stukken metaal die geestdriftig worden opgeschept, onzinniger te worden en uit te lopen op een vruchteloze onderneming. Gevoelens van wanhoop en desillusie nemen toe. De onderlinge kift ook. Het is heerlijke tragikomedie.

In de loop nemen we nog wat Roemeense geschiedenis op en verblijden we ons met een verrassend einde. Comoara is een prettige zit.