Rak Ti Khon Kaen (2015)

Weerasethakul kan echt niks fout doen bij me geloof ik. Cemetery of Splendor is ontegenzeggelijk een film van hem, maar weer voldoende anders. Niet meer duidelijk twee helften zoals vroeger. Meer dialoog en wat sneller gesneden. Openlijker politiek ook. Joe heeft aangekondigd dat dit weleens zijn laatste film in Thailand kan zijn. En als je deze film ziet voelt dat best logisch. Thailand is een ingewikkeld land waar op dit moment militairen de macht hebben gegrepen, maar niemand echt weet hoe het verder moet na jaren van protesten. En waar ondertussen de vrijheid van meningsuiting beperkt wordt.

Hierdoor ervoer ik de film als een wat triestere film, maar zoals we van Weerasethakul gewend zijn wel bomvol met hoop. Het nu is een onderdeel van een lang verleden. De mythische wereld is even echt als de natuurlijke. Prinsessen van eeuwen geleden bestaan net zo goed nog als mensen uit het heden. Dromen zijn net zo goed echt. Als je door een bos loopt is dat tegelijk een bos als nog steeds het paleis dat er ooit stond. Het relativeert alles zonder het onbelangrijk te maken.

Prachtig van sfeer, vol met ideeën. Warm, diep menselijk en heel intiem.

Weer een 4.0*, maar ik moet zijn films eens allemaal herzien. Gewoon op chronologische volgorde.

Zeer poëtische en mijmerende film die je helemaal meevoert in z'n kalme ritme. Cemetery of Splendor getuigt van een diepe en warme menselijkheid: alle relaties die Jenjira (moederfiguur van Weerasethakul) heeft met de mensen om haar heen zijn hiervan doortrokken, van de enigszins belachelijke Amerikaanse echtgenoot tot de tot leven gekomen tempelgodinnen. Cemetery of Splendor straalt daardoor een heel vredige sfeer uit maar zonder te vervallen in zoetigheid of een sprookje. Net zoals er tijdens de droomslaap van de soldaten een onzichtbare oorlog woedt, zo brengt Weerasethakul ook een diepere laag aan onder de oppervlakte van de film, door zich onuitgesproken uit te laten over zijn land. Het beeld van de zaal vol slapende soldaten geflankeerd door gekleurde buislampen is tenslotte prachtig. Een film om te voelen.

Mooie, indrukwekkende film. Ogenschijnlijk is het weer zo’n typische ‘saaie’ arthousefilm waarin niets gebeurt (en anders dan bv. bij Malick is er ook weinig visueel spektakel of mystiek), maar ik vond ‘m helemaal niet saai: eerder rustgevend en uiteindelijk zo hypnotiserend (en lichtelijk vervreemdend) dat – zoals ook bij de mensen in de film – dromen en waken vloeiend in elkaar gaan overlopen. Ik kreeg de indruk dat er veel boeddhisme in de film zit, maar ik heb daar te weinig verstand van om daar zeker van te zijn.

Niet geheel verrassend viel ik met Cemetery of Splendour een beetje in het diepe: ondanks plannen om wat meer bij het begin te beginnen, is dit mijn eerste Weerasethakul. Ik had Uncle Boonmee toen hij uitkwam wel van de bibliotheek geleend, stiekempjes gekopieerd, en omgezet naar een eenvoudiger afspeelbaar bestandsformaat. Maar toen ik hem jaren later wilde bekijken, bleek er toch iets te zijn misgegaan. In het diepe dus bij een filmmaker waarmee de meesten die deze film kijken, reeds bekend zullen zijn.

'Het werk van Apichatpong Weerasethakul vraagt om een andere manier van kijken en misschien moet je een paar films van hem zien om daar aan te wennen', stelt Gert Verbeek in de link van Verhoeven hierboven, en dat dat lijkt geen boude uitspraak te zijn, bleek tijdens mijn eerste ervaring met 'Joe', zoals de regisseur ook wel wordt genoemd. Langzaam, contemplatief en niet zelden wat ongrijpbaar. 'Je hoeft niet altijd alles te snappen', zei Weerasethakul ooit. Maar ondanks het feit dat dit tijdens mijn kijkervaring van Cemetery of Splendour ruimschoots bewaarheid werd, vond ik de manier waarop de film geconstrueerd is, de beelden die je ziet en de wijze waarop je als kijker geprikkeld wordt, wel degelijk bijzonder. Als ik een wat gekke vergelijking mag maken: het zou me niet verbazen als Weerasethakul wat van whisky heeft. Het is de eerste keren meestal even wennen, maar zodra je het leert waarderen ga je ervan houden en gaat er een wereld aan gelaagdheid en smaken voor je open. Alleen soms kun je daar wel wat hulp, informatie of uitleg bij gebruiken.

Sheila O'Malley waarschuwt in haar review voor de neiging om teveel te willen verklaren: 'To try to narrow it down into "what it means" would be ruinous, akin to ripping apart a butterfly's wings to see how they operate. You may gain some insight, but you have destroyed the whole'. Dat klinkt natuurlijk niet onaannemelijk, maar wanneer je te ver van die vlinder afstaat om de patronen en kleuren goed te kunnen zien, dan kun je er ook niet volop van genieten. En ik denk dat ik als onbekende met Weerasethakuls werk en de Thaise (en contemplatieve) cinema in het algemeen, wel wat hulp kan gebruiken. En ik lijk daarin niet alleen, ook dimi303 vraagt hierboven naar een boek om het werk van deze boeiende regisseur wat beter te kunnen vatten.

Hoewel ik verwacht dat daar verandering in komt, lijkt er recentelijk weinig verschenen. Het eerste boek dat ik vond is Apichatpong Weerasethakul van James Quandt (ed.) uit 2009. De meeste andere boeken die ik vind lijken bij nadere inspectie toegespitst te zijn op een video art installatie (For Tomorrow For Tonight) of een expositie.

Ik zal niet gelijk in de boeken duiken, maar eerst op eigen gelegenheid de kennismaking voortzetten. Het smaakt naar meer. Ook al moet ik vooralsnog meer moeite doen dan gebruikelijk, om het echt goed te kunnen proeven.

3,5*

Wonderlijk. Ik twijfelde na een uur ernstig of ik het tweede uur nog zou trekken. De slaapziekte leek besmettelijk te zijn door het bioscoopdoek heen want wat hadden mijn oogleden het zwaar gedurende deze marteling. Kijk, ik vind een plafondventilator een handig ding, en zal in Thailand onmisbaar zijn, maar als ik minutenlang naar een plafondventilator wil kijken, dan kijk ik wel naar een plafondventilator, en niet naar een film. Kort door de bocht, ik weet het, maar ik kon hier helemaal niets mee. Al dat geslaap en die mompelende mensen werkten ook niet erg mee. Ik had hier zoveel van verwacht na al die positieve verhalen, wat een teleurstelling.

Van de regisseur met die onuitspreekbare naam. Dromerig, visueel een pareltje en genoeg WTF-momenten om je volledig bij de les te houden. Thailand als land van tempels, godinnen en bushokjes-reclame voor de EU Wedding Office. Dat ik eenzamere periodes nog wel eens van die glow-in-the-dark-sticks boven mijn bed hing blijkt ook volgens de U.S. Army een weldadige uitwerking te hebben.

Eyes wide shut.

Heden en verleden, dromen en waken, mythe en alledaagse werkelijkheid: ze lijken hier niet te bestaan als afzonderlijke toestanden. Maar die toestanden - en dat is voor mij misschien wel het meest bevreemdende van deze film – vinden dan wel plaats in een consequent volgehouden realistische, haast documentaire sfeer.

Men babbelt net zo makkelijk over het betalen van de huur, de kwaliteiten van een gezichtscreme, en het cholesterolgehalte van een gebakken banaan, als over – of zelfs met – godinnen en lang gestorven, mythische koningen; en stapt in andermans dromen en gedachten alsof het dezelfde dagelijkse kost is. Alsof men zich beweegt in een soort ongebroken magische kinderwereld.

Deze wereld is ondergedompeld in een vredig aandoende sfeer van kabbelende stilstand, en af en toe schitterend verschietende kleuren, waarin tijd een illusie lijkt te zijn.

Ik kan voor mezelf beredeneren dat iedereen, altijd en overal, in zekere zin, een samenstel is van bovengenoemde toestanden, maar moet eigenlijk toegeven dat deze film voor mij van een andere planeet lijkt te komen.

Ik ben nu twee keer (Uncle Boonmee, en deze) hulpeloos verzopen met Weerasethakul, en normaal gesproken ben ik er dan wel klaar mee. Maar in dit geval weet ik het nog niet. Naäman moest zeven keer kopje onder voordat hij ‘genezen’ was, dus er is nog niets verloren. We zullen zien. Of niet.

Na Uncle Boonmee en Tropical Malady is dit de derde film die ik zie van Apichatpong Weerasethakul. Ik vraag me af of er in het verleden nog meer titels van hem in Nederland op dvd zijn verschenen (misschien Syndromes and a Century en Blissfully Yours?). Samen met mijn partner gekeken die uit Laos komt en de nauw verwante Isan cultuur in deze film goed begrijpt. Niet dat ik daardoor in een bevoorrechte positie veel meer van de film zou gaan begrijpen, wat bij Uncle Boonmee wel het geval was trouwens. Terwijl ik nu weer met grote ogen en gespitste oren kijk en luister, geen seconde wil missen, kijkt zij met een schuin oog mee en af en toe hard lachend om de humor die in de film is gestopt, zoals de dokter die het over rauw voedsel en lintwormen heeft en het kennelijk met humor brengt. Net als zeer waarschijnlijk de meeste Thai en Lao loopt ze echter niet bepaald warm voor films van Apichatpong Weerasethakul. Een filmverhaal moet rond en een beetje conventioneel zijn en voorzien zijn van een duidelijke moraal, en dat zijn de films van deze regisseur niet bepaald. (Toch moest de film wel op pauze voor een toiletstop op zo’n twee derde.) Moeilijker te consumeren “art” movies vinden in Thailand denk ik een relatief kleiner publiek dan in Europa. Ik vraag me daarom af voor wie de regisseur deze films maakt, stemt hij zich ook nog enigszins af op Thaise en Laotiaanse kijkers, of niet in het bijzonder?

We werden flink ‘wakker geschud’ toen de soldaat alleen in de bioscoop zat te kijken naar een trailer van een of andere slechte horrorfilm. Deze scene stond zo’n 15 dB harder dan de rest van de film. Een verrassing die duidelijk de andere kant van Thaise televisie en cinema laat zien: vaak schreeuwerige of lollige drukdoenerij dat nergens heen gaat maar kennelijk wel binnen de censuurgrenzen past die de overheid hanteert, terwijl het de vraag is hoe Apichatpong Weerasethakul heeft moeten draaien en deleten om maar niet gecensuureerd te worden. De omgekeerde wereld want hoeveel consciëntieuze beeldende artiesten zoals deze regisseur vind je er?

Zo verrassend en intrigerend als veel scenes zijn (de stoelendans, de ochtenderectie, de ontmoeting met de godinnen en de wandeling met het spirituele medium bijv.), zo gewoontjes zijn de alledaagse scenes die over noodles, pepers, papaya salades, aerobics op straat en gezichtcremes gaan, waarin overigens wel telkens een soort van liefde en/of warme beleefdheid voelbaar is. Het alledaagse contrasteert weer mooi met de de raadselachtige rollen van koningen en soldaten in relatie tot de diepere lagen en mystieke kanten van het animisme en boeddhisme. Het is al met al weer een boeiende collage geworden. Terwijl ik me afvraag wat ik als laatste zin moet schrijven, zie ik de prachtige scene met al die de roltrappen weer voor me die blijft hangen als misschien wel een soort metafoor voor het werk van deze regisseur.

Film van de veelvuldig bejubelde Gouden Palm-winnaar regisseur Apichatpong Weerasethakul, of kortweg Joe genoemd.De film gaat in het kort over een als tijdelijk ziekenhuis ingericht schoolgebouwtje waar soldaten met een mysterieuze slaapziekte worden opgenomen. Verpleegster Jenjira en medium Keng verzorgen hen liefdevol en komen er, dankzij de verschijning van twee godinnen, achter wat de reden voor hun comateuze toestand is. Een veel gehoorde zin bij deze film is: "Probeer je neiging om alles te willen duiden te bedwingen" Oké, hier kan ik misschien nog wel in mee gaan maar waarom zal ik naar minutenlange scenes van bv. een shoppingmall, een parkje waar mensen steeds gaan verzitten, chai-chi oefeningen of mensen die eten op een markt, willen kijken? Of naar een wel 5 minutenlang durende scene met een samenvatting van een film die een man in een bioscoop bekijkt? Het is mij echt niet duidelijk wat ik daar nu aan moet vinden? Er waren wel momenten dat ik sfeervolle beelden zag maar voor het grootste gedeelte kwam het meer over als een boeddhistische meditatie-film. Die langzaam beweegt tussen heden en verleden,en die je naar één of andere vorm van verlichting moest brengen. Misschien dat men erin cinefiele kringen anders tegen aankijk maar ik trok dit voorbijglijdende filmgedicht niet echt.

De verwachtingen lagen vrij hoog en eerlijk gezegd viel het me een beetje tegen. Allemaal nogal afstandelijk gefilmd waardoor ik maar geen voeling kreeg met de personages. Voormalig Gouden Palmwinnaar blijkbaar. Ik had niet zo heel veel met spirituele verhaal en dat medium, laat staan dat ik wild werd van de idee met die dromen en TL-lampen. Allemaal wat vaag en vergezocht. Misschien was ik ook niet echt in de stemming of had ik me aan iets anders verwacht, dat kan.

Bij momenten wel mooie beelden, maar evenzeer vele stilistische beelden die eindeloos duurden en waar vooral ook gene betekenis of symboliek aan vastgeknoopt kon worden. Het oogde traag en bij momenten traag, té traag. Om middernacht de film aanvatten zal wellicht ook niet geholpen hebben. Misschien moet ik het (of een andere film van Apichatpong Weerasethakul) een andere keer nog eens een kans geven, maar voorlopig was dit het in zijn geheel toch niet.