The Great White Silence (1924)

Voor Attenborough waren er natuurlijk al meerdere filmmakers die gefascineerd waren door natuurlijk schoon. Ponting was er vroeg bij (maar hij zal vast niet de eerste geweest zijn) en zijn inbreng is op z’n minst erg indrukwekkend te noemen. Je moet de film echter wel in die tijdsgeest kijken, want vandaag de dag zijn we natuurlijk met docu’s als March of the Pinguïns en aanverwanten enorm verwend. Aangezien dat dit in 1910 al is geschoten is het erg bewonderenswaardig hoe hij al een prachtig beeld heeft kunnen schieten van ijsschotsen, zeehonden, pinguïns en orka’s. De beelden van de BFI release zijn messcherp en ontzettend fraai om te zien. De aanpak van Ponting is mij wel iets te verhalend. In intertitels wordt verteld wat we gaan zien; ‘de baby pinguïn breekt uit zijn ei’ en vervolgens zien we dit. Wat ook een beetje vreemd was; eerst wordt bejubeld hoe de bemanning de jacht op de zeehonden opent voor het vlees en Ponting vervolgens een zeehondvrouwtje met kind toejuicht terwijl ze ontsnapt van de orka’s. Maar goed, los daarvan krijg je een goed beeld van de expeditie en zit de absolute meerwaarde in het einde van de film, waarbij fragmenten van het dagboek van Scott het verhaal vertellen van de verloren missie naar de meest zuidelijke punt. Erg indrukwekkend. Wat ik me nog afvraag, dit is geschoten rond 1910, waarom heeft het zo lang geduurd voordat de film is uitgebracht. Iemand enig idee?

Openingsfilm van het DMFF.

Tot voor kort had ik geen idee dat er beelden geschoten zijn van de race naar de Zuidpool, m.n.van de poging van de Britse expeditie van Robert Scott om er als eerste de vlag neer te planten. Waarschijnlijk is dit dé expeditie van de 20e eeuw, die omwille van haar tragische afloop bekender geworden is dan de expeditie van de Noorse ‘winnaars’.

Regisseur/cameraman van dienst is expeditiedeelnemer Herbert Ponting die ons voorziet van historische footage in de meest extreme temperaturen. We beleven de expeditie mee van bij de start in Lyttelton (Nieuw-Zeeland) met het inladen in de Terra Nova van Siberische pony’s, sleehonden, … en de aanmonstering van een op dat moment nog jolige bemanning. Ronduit indrukwekkende beelden van de eerste ijsberg die de weg kruist van de Terra Nova, de zeehonden, de kolonies pinguïns … Of wat dacht je van een partijtje voetbal bij -70°C (toch volgens de tussentitels)? Af en toe wordt gebruik gemaakt van monochroom filters (paars, geel) die alleen maar bijdragen aan de onwerkelijke ‘einde van de wereld’ sfeer. Heel fijn is de droge humor die insluipt in bepaalde tussentitels. En intussen veel bijgeleerd over het sociaal gedrag van de pinguïns, waarmee de bemanning af en toe ook lol had. Verder krijg je inzicht in de nauwgezette organisatie die met deze gevaarlijke onderneming gepaard ging, en de feitelijke doodsverachting van het kwartet deelnemers aan de finale rush, die voor hen allen fataal zou aflopen. Het is eigenlijk ontroerend om de beelden van dat kwartet te zien wanneer je hen ziet trekken, en ook wanneer ze dicht bij mekaar kruipen in hun tentje om mekaar warm te houden. Van de laatste honderden kilometers van Scott en zijn mannen bestaat geen beeldmateriaal, omdat Herbert Ponting was achtergebleven in het basiskamp. Dat ‘gat’ in de film wordt treffend opgevuld met beelden van Antarctica, een kaart met de route van het kwartet en uittreksels uit het beroemd geworden dagboek van Scott.

De recent gecomponeerde soundtrack van Simon Fisher kon me echter niet zo bekoren en heb gekozen voor de Oxygene Trilogy van Jean Michel Jarre, wat een uitstekende gezel bleek. Maar de beelden van deze docu zullen blijven getuigen van de ongebreidelde spirit van Robert Scott en zijn mannen, zoveel is zeker.

Bijzondere documentaire bestaat uit grofweg twee delen: de beelden van de expeditie en de natuurbeelden. Wat de laatste betreft, het is wel aardig om te zien hoe zoiets gedaan werd in vroeger tijden, en sommige zaken doen wel de wenkbrauwen fronsen, met name de tussenkomst van de crew om een zeehondje van een orka te redden door een harpoen af te schieten. Maar verder is er niet zoveel nieuws onder de zon en werkten de talrijke tussentitels ook niet echt mee. Veel boeiender is het gedeelte over de expeditie. Mooie beelden van de boot die door het ijs breekt, de imposante ijsbergen (wat zou daar nu nog van over zijn vraag ik me af) de crew met de honden en pony's vormen de opmaat naar de tragedie die zich in het laatste deel van de film ontvouwt.

Ponting was daar niet bij maar heeft een aantal scenes vooraf opgenomen, als de mannen bv de tent opzetten en daarna gaan eten en slapen zou dat volgens de chronologie van de film ergens halverwege de expeditietocht moeten zijn, maar aangezien Ponting het basiskamp nooit heeft verlaten zal het eerder zijn geschoten. Het doet weinig af aan de film, die vergezeld wordt van een gevarieerde soundtrack van Simon Fisher Turner die bij mij wel in de smaak viel, van banjogetokkel tot ambient en opera met op het eind Abide with Me.

Bijzonder dat er beelden zijn van deze expeditie - de gedoemde poolexpeditie van Scott. Het doet ook best wel wat denken aan South (Film, 1919), een soortgelijke docu maar dan van de iets latere expeditie van Shackleton.

Hoe dan ook, het is superinteressant om beelden te zien uit die tijd van een legendarische expeditie. Ook al is de focus niet helemaal op wat ik het interessantste zou vinden, namelijk de poolexpeditie zelf en de barre ontberingen. Ik heb ook recent 'The Worst Journey in the World' gelezen van Apsley Cherry-Garrard (ook één van de deelnemers aan deze expeditie), en daar voel je op een gegeven moment de grimmige taferelen van kou, duisternis, uitputting en bevriezing uit de badzijden komen. Dat is hier niet écht zo. Er is een grote focus op de natuur, en hoewel het wel grappig is om wat pinguins en zeehonden te zien, is dat ook weer niet zo bijzonder. Sterker nog, dat was zelfs wat saai. De oubollig-leuk bedoelde teksten hielpen ook niet. De beelden van Erebus, Ross Island, ijsbergen, gletsjers en de Barrier waren al boeiender. Maar gelukkig was er ook nog wel aandacht voor de expeditie zelf. Niet al te veel, want Ponting was weliswaar op Antarctica maar is niet heel veel van de basis weggeweest. Alsnog heel gaaf om wel beelden te zien van Scott, Wilson et cetera en hoe de omstandigheden er (enigszins) uit zagen. Veel van de beelden zijn wel duidelijk zo rond de basis geënsceneerd en weten niet altijd écht de ellende over te brengen. En ook wat ironisch om Ponting trots te laten zien hoe zwaar het manhauling is (de sleden met mankracht voorttrekken) alsof het een dappere Britse daad was, terwijl deze energieslurpende vervoersstrategie juist een groot probleem was en één van de redenen dat Scott en co het niet overleefd hebben. Het laatste deel over de poolreis zelf is uiteraard vooral verhalend met snippets uit de dagboeken en foto's (aangezien Ponting daar zelf niet bij was) - maar maakt wél indruk, ook omdat je weet hoe het afloopt. Dapper en tragisch. Hoe dan ook, al is de toon en focus niet altijd je van het, unieke beelden en geregeld indrukwekkend.