Mulholland Dr. (2001)

Iets zegt mij dat niets is wat het lijkt

Laat kronos en mij nou even lekker babbelen.

Niets staat jullie in de weg.

Hoezo uitvluchten zoeken? Lees eens even na. Ik schreef niet dat een concept niets is maar dat niets een concept is. En een concept is iets. Dus niets is iets.

Niets is geen concept.

Natuurlijk is niets wel een concept. Dat blijkt simpelweg uit het feit dat de betekenis verschilt naargelang de context. Filosofisch gaat het over het zijn en niet-zijn (metafysisch, zie de vraag van Heidegger; waarom is er eerder iets dan niets). Wiskundig is niets een nul of een lege verzameling, als abstracte voorstelling van afwezigheid binnen een formeel systeem. Natuurkundig gaat het over het idee van een absoluut niets, dat echter een onmogelijkheid blijkt, want een vacuüm bevat nog steeds kwantumfluctuaties. En in de dagelijkse spreektaal wordt niets zelden absoluut bedoeld.

De betekenis van niets is niet niets. Niets is wel niets.

Tuurlijk kan je zeggen dat niets niets is, waarbij het woord niets en zijn gegeven betekenis gelijkstaat aan datzelfde woord met dezelfde gegeven betekenis. Maar het is dus een woord en een woord is iets. De betekenis doet er niet eens toe. Niets is iets, is logisch gezien een juiste uitspraak.

Niets is geen woord. Het woord niets is een woord. Niets niet.

Gewoon niets, geen ruimte, geen tijd, geen energie, geen materie, geen ideeën, geen concepten. Hoe kan daar dan een woord bestaan? Waar moet dat van gemaakt worden?

Dus in de kleur wit moet het woord wit kunnen bestaan? Het woord wit wordt van wit gemaakt?

Het woord niets hoeft niet te kunnen bestaan binnen zijn eigen abstracte betekenis. Wij bevinden ons niet binnen die abstractie maar in de wereld van eerder iets dan niets. En in die wereld is niets weldegelijk iets.

Nee hoor. Hoe kom je erbij. Wit is niet niets, wit is iets. Kun je een lachebekje bij trekken, prima. Stopt de discussie ook direct. Heb geen zin in infantiele smileys.

Dat is prima Graaf Machine, want je gaat toch niet echt in op de argumentatie. Je wil het hebben over het niets zelf, maar dit is niet meer dan een abstractie. Zonder ruimte, tijd, energie, materie, ideeën, concepten, kan er geen sprake zijn van bestaan. Het niets waar je naar verwijst bestaat gewoon niet. Als je niets absoluut opvat, heft het zichzelf op.

Niets verwijst naar de afwezigheid van iets. Als we het terug over mystiek hebben: Meester Eckhart, een middeleeuws mysticus, zei; God is een zuiver Niets. Daar zit een grote gelijkenis is in met de Leegte uit het boeddhisme. Maar ook deze leegte is niet absoluut. Het gaat over een conceptuele leegte; leeg van concepten, maar daardoor vol van ervaren.

En zo meen ik terug te kunnen komen bij de film. Hoe leger je je hoofd kan maken tijdens het kijken, hoe directer je beeld, geluid en inhoud ervaart. Puzzelstukjes vallen dan vanzelf op hun plaats.

Waar staat de Cowboy voor volgens jou?

Hey pretty girl, time to wake up.

Het werkelijk onfeilbare Mulholland Dr. . Na een volgende kijkbeurt en de 10 tips van Lynch in het achterhoofd begin je linkjes te leggen. Maar Lynch is als een hoopje zand in de handpalm. Hoe harder je je hand toeknijpt, hoe meer zand er verloren gaat en hoe meer je de kijkervaring versmacht. Het droomverhaal van een gefaalde actrice en woman in trouble die compleet wordt  opgevreten door de pijnlijke realiteit. Niet alle zijsprongen hoef je te kunnen verklaren, we zitten in de droom van Diane. Dromen vallen niet te verklaren. Het illusietheater is adem-be-ne-mend. Ongezien, onverklaarbaar, geestoverstijgend, pure kunst. Ook vrij veel overlappingen met Lost Highway, toch thematisch. De droomsequentie, de door elkaar geklutste verhaallijnen. Al valt dat in beide films in se wel mee Zij het dat dit meer soapy gedraaid is en een andere thematiek aanraakt. En allemaal nog meer interpreteerbaar, misschien nog iets cleaner. Dit is allemaal niet eens diep-psychologisch. Het is eigenlijk bij momenten zelfs relatief rechtlijnig. Zo goed, ongelooflijk.

Twintig jaar geleden voor het eerst gezien. Ik had toen nog nooit van David Lynch gehoord en had geen idee waar ik aan begon; ik dacht een gewone thriller te gaan kijken. Die ervaring was onbetaalbaar, die gun ik iedereen.

Gek genoeg had ik de film sindsdien nooit meer gezien, maar nu hij weer eens in de bios draaide ging ik erheen. Ik heb inmiddels heel wat meer filmervaring en vreesde er een beetje voor dat hij tegen zou vallen, maar dat viel nogal mee.

Gelukkig wist ik tijdens het kijken niet (meer) dat het eerste deel een droom is en de tweede deel de werkelijkheid. Omdat ik opnieuw zo overdonderd was en verward raakte, besefte ik dat eigenlijk pas nadat hij was afgelopen. Ergens haalt die kennis de film een beetje onderuit. In een droom kan immers alles gebeuren en dat maakt het vaak een beetje een zwaktebod. Maar als je dan toch met droom en werkelijkheid speelt, doe het dan zoals Lynch het doet.

Ik heb een paar uurtjes lopen grasduinen op het www om te lezen over alle theorieën en symboliek en zo. Aan de ene kant wilde ik alles weten, maar ik merkte ook dat hoe meer ik erover las, hoe minder boeiend ik de film begon te vinden. Juist het mysterie maakt Mulholland Drive voor mij zo krachtig. Ik ben nogal een rationeel mens, en ik zie met lede ogen aan hoe de onderbuik het tegenwoordig vaak wint van het verstand. Maar als het om Lynch gaat is gevoel, voor mij althans, belangrijker dan ratio.

Wat een onwijs slechte film is dit zeg. Een plot dat al meerdere keren gedaan is. Overbodige scènes, langdradige scènes. En het geheel is gewoon compleet onsamenhangend. Wederom zo'n type film die door filosofen met 5* wordt beoordeeld omdat zij het "begrijpen", en ondertussen is "mulholland drive explained" een top search op Google. In mijn ogen heb je dan gefaald als regisseur, dus een terechte 0,5*.

Interessant. Geef mij een paar filmtips met films die hetzelfde plot volgen?

Ja, hoewel zijn stijl me bevalt vind ik ook dat hij vaak doorschiet. De enige keer dat het me niet stoorde was bij Twin Peaks. Ik vermoed dat dit door de lengte komt, waarbij af en toe een groot vraagteken geen belemmering is om het als geheel toch te waarderen. De afleveringen waarbij hij niet aan het roer zat (in seizoen 2) waren overigens zwak en ongeïnspireerd, wat erop duidt dat Lynch toch iets extra's weet toe te voegen. Seizoen 3 vond ik een geweldige afsluiter.

Als je bij je stem moet schrijven dat ze terecht is dan heb je in mijn ogen gefaald als stemmer.

Lost Highway, Mulholland Dr en Inland Empire hebben alle drie hetzelfde einde; een einde dat werkelijk het einde betekent. De werkelijkheid (binnen de context van het verhaal) krijgt in alle drie de gevallen een raadselachtige (korte, en versnipperde) verschijning. De vraag "Wat is het hier en nu?" wordt door zeer weinig kijkers gesteld en al helemaal niet bediscussieerd. Toch, als je wil weten (begrijpen) waar je naar hebt gekeken, ontkom je niet aan die vraag. Anderzijds zijn er blijkbaar heel veel mensen die het heerlijk vinden om te verdwalen, of die zich tevredenstellen met mooi sfeerbehang, maar da's eigenlijk hetzelfde.

Ik stel mezelf eigenlijk nooit die vraag. Ben altijd blij als ik het niet helemaal snap. Mooie reden voor herziening, zodat ik opnieuw kan (ver)dwalen in de wereld van Lynch.

Ik preferer daarom altijd films net een open of ambivalent einde.

Als je het verhaal begrijpt krijgt alles een meerwaarde; de werkelijkheid is een kapstok waar alles aanhangt. Voorbeeld: "Rita" overleeft een ongeluk en komt in de liefdevolle aandacht en zorg van Betty Elms... versus ... Diane Selwyn haalt in haar droom haar vermoorde ex vriendin uit de dood terug in het leven, neemt de gedaante aan van de onschuldige Betty en samen beleven ze een avontuur in een zoektocht naar de identiteit van ... Diane Selwyn. Met de tweede zienswijze wordt een prachtig verhaal uit de Griekse mythologie zelfs weer nieuw leven ingeblazen. Overigens gebeurt dit ook in Lost Highway.

Nou, vooruit dan. Wat is het hier en nu?