Al sinds het begrip 'seriemoordenaar' in de jaren zeventig werd bedacht, spreekt dit bij menig filmmaker- en kijker tot de verbeelding. Mensen als Ted Bundy, Jeffrey Dahmer en zelfs Jack the Ripper zijn een soort beroemdheid geworden, en dit valt in de media goed te zien. Veel films en series laten fictieve verhalen over seriemoordenaars zien, maar ook (gedeeltelijk) waargebeurde verhalen over de engste seriemoordenaars doen het goed. Maar is dat wel ethisch verantwoord?

Seriemoordenaars zijn misschien wel de meest beroemde en beruchte slechteriken in menig film en serie. Van klassiekers zoals Hannibal Lecter en Buffalo Bill in Silence of the Lambs en 'John Doe', de Zeven Zonden-moordenaar in Se7en, tot iedereens favoriete seriemoordenaar Dexter uit de gelijkmatige HBO-serie. Deze bekende seriemoordenaars hebben, ondanks hun verschillen, allemaal één ding gemeen: ze hebben nooit echt bestaan.

Voor veel seriemoordenaars in films is valt dat echter niet te zeggen, vaak wordt er door filmmakers geput uit de grote hoeveelheid verhalen van waargebeurde seriemoordenaars, en dat is waar ethische vragen over het maken van deze films naar boven komen. Hoewel seriemoordenaarfilms gebaseerd op een waar verhaal, zoals bijvoorbeeld Zodiac of recentelijker Extremely Wicked, Schockingly Evil and Vile, door thrillerliefhebbers en true crime-junkies met open armen werden ontvangen, zijn sommigen het niet eens met het vertonen van dit soort verhalen op het witte doek. Volgens hen geven dit soort films een bepaald podium aan seriemoordenaars dat zij niet verdienen, en bovendien anderen kan inspireren om bekendheid op te zoeken door soortgelijke vreselijke misdaden te begaan. 

Romantiseren van moord

Met dit soort films is dus het gevaar dat seriemoordenaars op een bepaalde manier geromantiseerd worden. Dat was dan ook het grootste punt van kritiek dat publiek had op Extremely Wicked, Schockingly Evil and Vile, die uitkwam in 2019. Deze film gaat over de bekende zaak van seriemoordenaar Ted Bundy, een seriemoordenaar die in ontelbare series, boeken, podcasts en films wordt genoemd en daarmee eigenlijk een soort celebrity-status kreeg. Deze moordenaar werd in de tijd dat hij actief was, in de jaren zeventig, vaak al door de media neergezet als een bijzonder knappe en charmante man, die zijn looks en gladde praatjes maar al te graag gebruikte om vrouwen een vals gevoel van veiligheid aan te praten om ze vervolgens gruwelijk te mishandelen en vermoorden. Dit beeld van een bijzonder aantrekkelijke man, werd door de film Extremely Wicked, Schockingly Evil and Vile alleen maar benadrukt. De rol van Ted Bundy werd gespeeld door Zac Efron, een acteur die al sinds zijn eerste rol in High School Musical wordt gezien als een van de meest aantrekkelijke mannen van Hollywood. Door hem de rol van Ted Bundy te geven, werd deze seriemoordenaar alleen maar verder geromantiseerd volgens veel mensen. 

Intelligentie

Naast het idee dat seriemoordenaars vaak knap en charmant zijn, wat dus voornamelijk voortkomt uit de media, wordt er ook vaak gedacht dat seriemoordenaars intelligente mensen zijn. Dat is dan ook iets wat terugkomt in veel films en series over seriemoordenaars, terwijl dit geregeld niet de waarheid blijkt te zijn. Toch zijn er ook voorbeelden waar de hoge intelligentie van een seriemoordenaar wel degelijk realistisch is. Bijvoorbeeld de manier waarop seriemoordenaar Ed Kemper wordt afgebeeld in de serie Mindhunter, een serie die losjes werd gebaseerd op het verhaal van het gelijknamige waargebeurde boek van de FBI-agent die onder andere Ed Kemper, of de Co-ed killer zoals hij ook wel bekend werd, interviewde en vanuit daar leerde over het profileren van seriemoordenaars. Kemper was een uitzonderlijk slimme en welbespraakte man, wat hem in deze serie des te enger maakt. De meeste seriemoordenaars uit de geschiedenis zijn echter niet zo geniaal als de media ze soms weet neer te zetten. Het lijkt er zelfs op dat seriemoordenaars over het algemeen een ondergemiddeld IQ hebben. 

Het onverklaarbare begrijpen

Hoewel er vaak kritiek komt op waargebeurde films over seriemoordenaars, dus vanwege het romantiseren van hun daden, maar ook door een gebrek aan respect voor de slachtoffers, is het seriemoordenaar-genre al jaren zeer populair en zal dat waarschijnlijk niet snel veranderen. Maar wat maakt dat we deze verhalen zo aantrekkelijk vinden? Dat is moeilijk te zeggen. Angst is een grote drijfveer voor het kijken van films, zoals bijvoorbeeld films in het horrorgenre. Het zorgt er voor dat er adrenaline wordt aangemaakt in ons lichaam, wat een soort verslavende werking kan hebben. Daarnaast hebben mensen de neiging dingen te willen verklaren en begrijpen, ook wanneer een situatie eigenlijk onverklaarbaar en onbegrijpelijk is. Hoe heeft dit kunnen gebeuren? Hoe kan het dat een doodgewoon kind opgroeit tot een wrede moordenaar? Dit soort vragen houden ons bezig wanneer we een film of serie kijken over een seriemoordenaar. Eigenlijk komt die fascinatie dus gedeeltelijk voort uit een soort morbide nieuwsgierigheid, we willen begrijpen wat de beweegredenen van een seriemoordenaar zijn. 

Onverdiende media-aandacht

Een serie of film kijken over een seriemoordenaar omdat we het spannend vinden of uit nieuwsgierigheid ver de psyche van deze mensen, is natuurlijk in principe niet verkeerd. Maar belangrijk om te bedenken is dat veel seriemoordenaars in het verleden zelf op zoek gingen naar media-aandacht. Denk bijvoorbeeld aan The Zodiac Killer, die cryptische brieven aan de politie en de media schreef. Over hem werd de (gedeeltelijk) waarheidsgetrouwe film Zodiac gemaakt. Het is niet moeilijk voor te stellen dat dit iets is waar de moordenaar zelf, die overigens nooit gevonden werd, ontzettend van genoot. Een moordenaar die zelf bekendheid opzoekt en vervolgens wordt uitgebeeld in een wereldwijd bekende film, is precies de bevestiging die hij (of zij) wilde krijgen. Bovendien wordt er ook gesteld dat deze films kunnen dienen als een inspiratiebron voor potentiële nieuwe seriemoordenaars, die de hoofdpersonen uit deze gruwelijke films als voorbeeld kunnen gaan zien. 

Terwijl deze films voor sommigen als een voorbeeld kunnen dienen, zijn de meeste mensen gewoon vooral geïnteresseerd in deze verhalen om meer te leren over de geschiedenis, of om betere inzichten te krijgen in de denkpatronen van de seriemoordenaars in kwestie. Het maken van deze films kan dus daadwerkelijk een historische meerwaarde hebben, maar dan moet dat wel op een goede manier worden gedaan. Belangrijk is dan om de slachtoffers van de daden van een seriemoordenaar met respect te behandelen, en de moordenaar niet overdreven neer te zetten als een charmant, knap of extreem intelligent persoon.