De coronapandemie heeft in bijna elke industrie gezorgd voor grote veranderingen. Zo ook de filmindustrie. Nu we langzamerhand weer beginnen te wennen aan het idee dat dingen weer wat normaler worden, kunnen we de schade gaan opmaken van de afgelopen twee jaar. De filmindustrie heeft namelijk niet alleen maar verliezen geleden, er zijn vooral erg veel dingen anders geworden in het medialandschap. 

Verlies in bioscopen

Het eerste effect dat de coronapandemie heeft gehad op de filmindustrie, is dat er in de afgelopen twee jaar vaak geen mogelijkheid was om een film te gaan kijken in de bioscoop. Dat was slecht nieuws voor de bioscopen, zo leverde de kaartverkoop van bioscopen in de Europese Unie in 2020 slechts 2,19 miljard euro op, terwijl dit het jaar daarvoor 7,19 miljard was. Een daling van meer dan 70% dus. In Nederland deden bioscopen het nog relatief goed, daar was 'slechts' een daling van 56% te zien. Andere takken van de industrie konden er juist van profiteren dat de bioscopen vaak dicht moesten blijven. Streamingdiensten beleefden tijdens het ergste van de coronapandemie de beste tijd tot nu toe, aangezien avondjes naar de kroeg, naar familie of dus de bioscoop vervangen werden door avonden op de bank met een film of serie. Grote streamingdiensten zoals Netflix, Amazon Prime en Disney+ haalden recordomzetten, al wisten niet al deze bedrijven dat vast te houden nu de maatregelen versoepeld zijn. Zo verloor Netflix dit jaar in het eerste kwartaal voor het eerst abonnees, terwijl de streamingdienst voorheen al tien jaar groeide. 

Inmiddels zijn de bioscopen alweer een paar maanden open, maar nog steeds waren er in deze periode gemiddeld minder bezoekers dan in de jaren voor de coronacrisis. Waar dit door komt is niet helemaal duidelijk. Over het algemeen zijn het vooral de films van minder populaire genres die hieronder lijden, de grote blockbusterfilms weten vaak nog wel grote publieken te trekken. Bioscopen en streamingdiensten spelen hier ook duidelijk op in, steeds meer films worden, soms na een kleinschalige bioscooprelease, snel uitgebracht door een streamingdienst. De bioscoopsector wist overigens wel wat op te krabbelen: in 2021 was de omzet alweer 78% groter wereldwijd dan het jaar daarvoor. 

Van uitstel komt afstel

Een ander effect dat de coronapandemie heeft gehad op de filmindustrie, is dat veel films die net waren gestart met draaien toen het allemaal begon in 2020, moesten worden uitgesteld. Dat kon zijn vanwege de verschillende maatregelen in landen, maar ook omdat studio's zelf het besluit namen om de opnames stop te zetten, omdat er niet genoeg verdiend zou worden met een film die uit zou komen terwijl de meeste bioscopen wereldwijd gesloten waren. De eerste titel (die buiten China werd opgenomen) die vertraagd werd door de pandemie, was de James Bond-film No Time to Die. Deze film zou in eerste instantie in de eerste weken van de coronacrisis, in maart 2020, in première gaan, maar kwam uiteindelijk pas uit in april 2021. 

Veel grote titels waarvan de opnames tijdens de pandemie van start zouden gaan, werden uitgesteld, zoals The Batman, die moest worden uitgesteld toen Robert Pattinson zelf covid kreeg tijdens de opnames in 2020. Uiteindelijk kwam die film pas uit in maart 2022, terwijl de releasedatum eerst was vastgesteld op juni 2021. The Batman was overigens niet de enige film die werd uitgesteld vanwege coronabesmettingen op de set. Nadat de opnames van Fantastic Beasts: the Secrets of Dumbledore eerder al langer duurden vanwege het ontslag van Johnny Depp, moest de releasedatum nog verder worden uitgesteld toen een castlid besmet werd met het virus. Wie van de acteurs dit was, werd niet bekendgemaakt. Deze film kreeg door alle tegenslagen te maken met wel heel veel vertraging: uiteindelijk verschoof de release datum van 2020 naar april 2022.

Ook een film die deze week uitkomt, Top Gun: Maverick, werd meerdere keren uitgesteld. Hij stond gepland voor juni 2021, maar is nu in de meeste landen vanaf 25 mei 2022 te zien in de bioscoop. Dat was niet de enige film met Tom Cruise waar problemen werden ondervonden vanwege corona. Cruise vond de naleving van de coronamaatregelen erg belangrijk, wat ook blijkt uit geluidsopnames die in 2020 vrijkwamen waar hij te horen is terwijl hij crewleden op de set van Mission Impossible: Dead Reckoning de wind van voren geeft omdat zij niet genoeg afstand hielden.

Cruise was niet de enige acteur die het belangrijk vond dat er op de set genoeg aandacht werd besteed aan de regels. Zo weigerde Sean Penn terug te komen op de set van Gaslit, tenzij er een vaccinatieplicht kwam voor alle cast- en crewleden. Natuurlijk zijn er ook acteurs die juist moeite hadden met de covid-vaccinaties, zo schreef bijvoorbeeld Jim Carrey in een tweet dat hij zijn twijfels had bij de veiligheid van de ingrediënten in de vaccins. Ook Robert de Niro uitte publiekelijk zijn twijfels bij het vaccin. Two and a Half Men-acteur Charlie Sheen was zelfs bereid om naar de rechtbank te stappen voor zijn anti-vax standpunten: hij verloor een rechtszaak over het vaccineren van zijn dochters tegen zijn ex-vrouw. 

 Behalve deze voorbeelden zijn er talloze andere films die maanden of jaren later uitkwamen dan gepland door de pandemie. Ook films die wel gewoon doorgingen, zoals Tenet van Christopher Nolan, deden het minder goed dan gepland. Hoewel deze film uiteindelijk meer dan 350 miljoen ophaalde in de box-office, wat goed was voor de periode waarin die uitkwam, was deze omzet nog steeds lager dan verwacht. Dit bedrag was in ieder geval niet genoeg om noemenswaardige winst te maken. De film had een budget van 200 miljoen dollar, maar met marketingkosten er bij zou deze volgens experts tussen de 400 en 500 miljoen dollar op moeten halen. 

Ook filmfestivals en awardceremonies leden onder de coronacrisis. De meeste grote prijsuitreikingen gingen in 2020 helemaal niet door of op een veel kleinere schaal en online. Ook werden de toelatingseisen voor prijsuitreikingen, bijvoorbeeld de Oscars, bijgesteld zodat deze realistisch waren voor de periode waarin ze werden gehouden. Zo was het eerder om genomineerd te worden voor een Academy Award nodig dat een film een bepaald aantal weken in de bioscoop draaide. Voor de prijsuitreiking in 2021 was dit echter geen vereiste: een film die alleen uitkwam op een online streamingdienst was ook verkiesbaar. 

Films over de pandemie

Toch was er wel een manier waarop studio's gebruik konden maken van de situatie waarin onze wereld zich de afgelopen twee jaar heeft verkeerd. Er kwam een opvallend aantal films uit die het verhaal van de coronapandemie vertellen, of in ieder geval gebruiken in de film. Zo kwam bijvoorbeeld al in 2020 de Canadese thriller Corona: Fear is a Virus uit. Die film gaat over een groep mensen die samen vast komen te zitten in een lift tijdens de pandemie, en haalt thema's zoals racisme en xenofobie aan die opkwamen tijden het begin van de pandemie tegen Chinese of Aziatische personen, vanwege de start van het virus in die regio. Een andere film over het virus is de dystopische science-fiction film Songbird, ook uit 2020. Deze film speelt zich af in het jaar 2024, en Covid-19 is hier inmiddels gemuteerd tot Covid-23. De voortslepende pandemie heeft er in dit verhaal voor gezorgd dat besmette personen vast worden gezet in quarantaine-kampen. Deze film werd over het algemeen erg slecht ontvangen, met een rating van slechts 9% op Rotten Tomatoes. Behalve deze twee titels kwamen er nog veel meer films uit die de coronapandemie als een plotpunt gebruiken. 

Al met al is het duidelijk dat de pandemie de filmindustrie heeft veranderd, misschien wel voor altijd. Bioscopen beginnen langzaam weer meer te verdienen, maar ook nu films weer gewoon op het witte doek mogen draaien zie je nog steeds de ontwikkeling dat veel films tegelijk met een bioscooprelease uit worden gebracht op een streamingdienst, of in sommige gevallen helemaal geen bioscooprelease krijgen en slechts worden uitgebracht op Netflix, Amazon Prime of Disney+. Of dit enkel te maken heeft met de coronapandemie of dat het gewoon de natuurlijke weg is die de filmindustrie al langer aan het bewandelen was, is onduidelijk. We duidelijk is dat de pandemie deze veranderingen zeker meer vaart heeft gegeven.