Meningen

Eén van de beste politieke thrillers uit de invloedrijke jaren '70 - en dat zegt wat, daar dit decennium veel memorabele films in dit genre voortbracht. Alan J. Pakula's The Parallax View (1974) is een beklemmend voorbeeld van hoe ondoorzichtige groeperingen de politieke situatie, zelfs in een democratie, kunnen beïnvloeden en ondermijnen. In het geheim voeren zij hun gevaarlijke, nefaste agenda's uit, vaak handelend in opdracht van derden.

De film vormde de tweede productie in Pakula's zgn. Paranoia-Trilogie, voorafgegaan door Klute (1971) en gevolgd door All The President's Men (1976), over het Watergate-schandaal. Waar Klute persoonlijke (on)vrijheid centraal stelt, en de manier waarop machtige mensen deze proberen te beperken wanneer hen dat uitkomt, en waar All The President's Men handelt over de persvrijheid, of het gebrek daaraan wanneer politiek opportunisme illegale praktijken sanctioneert, neemt The Parallax View politieke moord als onderwerp. Niet voor niets luidde de tagline op het affiche voor deze film: "As American as apple pie", in combinatie met de afbeelding van iemand die wordt neergeschoten, in de kleuren van de Amerikaanse vlag.

Voor de goed verstaander wordt duidelijk: politieke moord kan in de VS bogen op een bedenkelijke historie, met als één van de meest bekende voorbeelden de moord op president Lincoln in 1865. Maar deze daad staat zeker niet op zichzelf, zoals de gewelddadige dood van president James Garfield (1881), William McKinley (1901), John F. Kennedy (1963) en senator Robert Kennedy (1968) aantoont. En daarbij dienen ook zeker de moord op de zwarte burgerrechten-activisten Macolm X (1965) en Martin Luther King (1968), evenals de aanslag op president Ronald Reagan (1981) niet te worden vergeten.

In belangrijke mate beïnvloed door de moorden op de beide Kennedy's, vertelt The Parallax View het verhaal van journalist Joseph Frady (Warren Beatty), die op een dag bezoek krijgt van collega Lee Carter (Paula Prentiss).

Zij is drie jaar daarvoor getuige geweest van de moord op een politiek kopstuk in Seattle, en sindsdien zijn zes andere getuigen van dit voorval onder mysterieuze omstandigheden gestorven. Carter vreest ook voor haar leven, iets dat door Frady in eerste instantie met scepsis wordt bezien. Als zij niet lang daarna inderdaad sterft, is Frady's interesse gewekt. Tijdens zijn onderzoek gaat hij undercover, en komt zo op het spoor van de Parallax Corporation, een schimmige organisatie die zich bezighoudt met de rekrutering, opleiding en inzet van moordenaars voor politieke doeleinden. Frady weet een aantal keren hun plannen te doorkruisen, maar langzaam maar zeker komen mensen binnen Parallax achter Frady's ware identiteit. Terwijl de dappere reporter zijn eenzame kruistocht tegen de machtige organisatie voortzet, begint het net zich steeds verder rondom Frady te sluiten.

Wat de film memorabel maakt, naast het prima acteerwerk van de gehele cast en de onheilspellende muziek van Michael Small, is de sublieme fotografie van cameraman Gordon Willis. In zijn accentuering van visuele patronen (lijnen, vlakken, reflecterende oppervlakken) en grote ruimten wordt de titel van de film benadrukt: 'parallax' verwijst naar de vertekening die optreedt wanneer een fotograaf door een zoeker van een camera kijkt. Op visuele wijze benadrukken DOP Willis en regisseur Pakula dat in deze film niets is wat het lijkt en dat de waarheid verborgen blijft. Dit blijkt al in de openingsbeelden van de film, waarin een Indiaanse totempaal het zicht beneemt op de Space Needle, een iconisch gebouw in Seattle en locus voor de eerste belangrijke gebeurtenis in de film.

Eveneens memorabel is de scène waarin Frady, undercover als sollicitant, een film bekijkt bij de Parallax organisatie. De beelden worden gecombineerd met de woorden: 'Father', 'Mother', 'Me', 'Love', 'Home', 'Country', 'God', 'Happiness'. De beelden worden in eerste instantie zo gemonteerd dat de woorden een positieve lading krijgen, maar gaandeweg neemt het montagetempo toe en worden de beelden gepresenteerd op een manier die de getoonde Amerikaanse Droom ondermijnt. Ook de gebruikte muziek is hier belangrijk: alternerend tussen marsmuziek en rockmuziek, in de VS vaak geassocieerd met respectievelijk politiek rechts en links. Middels dit soort visuele stimuli worden de potentiële Parallax-werknemers gehersenspoeld, en duidelijk gemaakt dat het inzetten van dodelijk geweld de enige manier is waarop zij hun land van de ondergang kunnen redden. Moord wordt zo een patriottische daad van verzet.

Naar deze montage-scène wordt kort verwezen in David Fincher's thriller The Game (1997), waarin miljonair Nicholas Van Orton (Michael Douglas) in de greep lijkt te zijn van een soortgelijke organisatie als de Parallax Corporation. Dit blijkt de opmaat voor een spannend, maar uiteindelijk melodramatisch en sentimenteel verhaal, dat nergens zo realistisch, onheilspellend en ijzingwekkend wordt als The Parallax View.

Alan J. Pakula's Paranoia-Trilogie staat juist vanwege deze hoge mate van realisme en soms bijna onhoudbare spanning op eenzame hoogte - slechts benaderd door genre-genoten als The Conversation (1974), Three Days of the Condor (1975) en Marathon Man (1976).