Meningen

Een verrassend slechte combinatie tussen Carl Sagans Cosmos en The Life of Brian. Subtiliteit ontbreekt volledig wanneer religieuze vraagstukken banaal worden overstemd door een opeenstapeling van geweld: de boodschap van 'gezond' verstand wordt je letterlijk door je strot geramd en historisch is de film op zijn minst discutabel te noemen. Het ontluikende drama wordt opgevoerd als een eentonig toneelstuk van tegenstellingen die zo zwart-wit zijn dat ik onbedoeld de parodie van Monty Python ging hallucineren. Ja, als subversie komedie had de film waarschijnlijk beter gewerkt. Voor meer nuance in dit soort politiek-religieuze zaken ben je beter af bij een goed krantenartikel. En de CGI? Die was vooral verliefd op zichzelf met overbodige shots uit de ruimte die wel heel letterlijk het 'grotere plaatje' probeerde te laten zien - voor wie de symboliek nog niet begrepen had.

P.S. Doet natuurlijk niks af dat Hypatia een geweldig filosofe was, die in een unieke positie verkeerde gezien haar historisch ongunstige geslacht.

"Can't adapt the book?... Why of course you can, old sport!"

Een tot de verbeelding sprekend figuur rechtvaardigt een tot de verbeelding sprekende interpretatie, is wat de Australische regisseur Baz Luhrmann moet hebben gedacht bij aanvang van zijn extravagante voorstelling van de Amerikaanse roaring twenties-klassieker. En geef hem ongelijk: het eerste half uur spat werkelijk van het scherm af waar de postmoderne videoclipkitsch van ons tijdperk zich comfortabel nestelt in de bandeloosheid van de drooglegging. Het is niet de eerste keer dat Luhrmann de kijker direct met een stilistische climax overweldigt. In Moulin Rouge! (2001) deed hij immers exact hetzelfde door even vrolijk ‘Smells Likes Teen Spirit’ te combineren met de cancan, dus dat veel kijkers zich nog steeds storen aan zijn anachronistische cocktail van smaakversterkers, heeft denk ik meer te doen met dat Gatsby als literair personage voor velen een authentieker stukje Amerikaanse cultuur representeert, dan een romantische fantasie in Parijs.

Het verhaal spreekt tot aan het punt waar Gatsby nog een enigmatisch figuur blijft ook daadwerkelijk tot onze verbeelding, maar het is tegen de achtergrond van Gerswhins’ ‘Rapsody in Blue’, wanneer DiCaprio zich voor het eerst voorstelt als het titelpersonage, dat er de eerste barsten ontstaan in de illusie die zowel de verteller (Maguire) als de kijker vakkundig had gehypnotiseerd. Gatsby’s zelfbewuste glimlach, waarmee hij als een Orson Welles uit The Third Man (1949) ons direct weet te charmeren, is het cruciale punt waar de postmoderne invulling zich als meer zal moeten bewijzen dan een zoveelste knipoog: het moet garant staan voor het plot dat volgen gaat. Hier treedt namelijk het werkelijke drama uit de schaduw van de onwerkelijke omlijsting; hier is waar de anticipatie ingelost zal moeten worden, en hier is waar het dan ook snel mis gaat, want een vergelijking met Orson Welles maakt nog een Citizen Kane (1941), een Daisy is nog geen Rosebud.

Het eerste gebrek schuilt in DiCaprio: hij is in mijn ogen meer een acteur van techniek en maniërisme, dan dat hij een wezenlijk inzicht lijkt te bieden in wat zijn personages doormaken. Hij maakt ze niet uniek genoeg en dat reduceert ze vaak tot variaties op zijn eigen acteerstijl, of het nu woede, verdriet of optimisme betreft; of het nu Shutter Island (2010), Inception (2010) of Django Unchained (2012) is, de acteur achter het personage blijft te zichtbaar. Een karakter durven creëren naar je meest diepe angsten, jezelf zo verliezen in een rol dat je als een door de media uitgelichte Hollywoodster in feite onzichtbaar wordt voor de kijker is ook geen ingestudeerde act, maar een ontsnappingskunst die aan weinig gegeven lijkt. Er zijn zeker een aantal acteurs en actrices op te noemen die in aanmerking komen, maar DiCaprio blijft naar mijn idee nog steeds te veel zichzelf in elke rol.

De tweede kwestie zit hem erin dat fatale romantiek die volgt op de prikkelende introductie, zich ontvouwt als een twee uur durende anticlimax die op een te trage manier toewerkt naar de eigenlijke climax, die van het drama. Luhrmann doet in dit tijdsbestek weinig eer aan het boek wanneer hij de personages onder zijn regie in dienst blijft stellen van zijn kleurrijke stijl in plaats van dat de verhouding langzaam andersom zijn functie verkent. Tobey Maguire acteert als een Peter Parker zonder alter ego en de raamvertelling smoort eerder de emotionele impact van het drama, dan het erdoor wordt versterkt: zijn verteller Nick Carraway blijft daardoor een te kleurloos personage. Carey Mulligan als Daisy Buchanan is evenmin memorabel als de passieve love interest, alleen Joel Edgerton weet als haar arrogante man Tom Buchanan het scherm te domineren met een fysieke botheid waar een Ernest Hemingway trots op was geweest.

Dat uiteindelijk ook de dreigende nabijheid van The Waste Land, het desolate gebied tussen Manhattan en Long Island, verdrinkt in de symboliek van hoe wij letterlijk het naderende onheil van de personages zien aankomen, onderstreept nogmaals dat juist een niet uit te drukken anticipatie meer prikkelt dan een voorspelbare ontknoping, het verbergen meer fascineert dan het tonen, wat ook deze verfilming tot een gemiste kans maakt, omdat de vermakelijke kitsch in de stijl, die zo sterk aan de oppervlakte schijnt, ook de diepte van het drama wegneemt.