Van Connery tot Craig: wat betekent de evolutie van James Bond voor de volgende film?

Terwijl Amazon MGM zich in de slotfase bevindt van de zoektocht naar de opvolger van Daniel Craig voor de zesenzestig jaar oude filmreeks, roept de lange geschiedenis van James Bond de vraag op welke richting het personage in de aankomende 26e film moet inslaan. Van de oorspronkelijke blauwdruk die Sean Connery op het witte doek bracht tot de emotionele kwetsbaarheid onder Craig heeft iedere hoofdrolspeler het profiel van geheim agent 007 telkens opnieuw weten vorm te geven.

Door de decennia heen is het karakter geëvolueerd van een ongenaakbare spion naar een psychologisch gelaagde en uiteindelijk sterfelijke hoofdpersoon. In totaal vertolkten zes acteurs de geheim agent binnen de officiële filmreeks van Eon Productions: Connery, George Lazenby, Roger Moore, Timothy Dalton, Pierce Brosnan en Craig. Nu de franchise na de overname van voormalig producenten Barbara Broccoli en Michael G. Wilson voor het eerst volledig onder de creatieve regie van Amazon MGM valt, vormt de ontwikkeling van deze voorgaande zes vertolkingen de basis voor de keuzes van regisseur Denis Villeneuve en scenarioschrijver Steven Knight.

Connery en Lazenby

De ontwikkeling van het personage op het witte doek gaat van start in 1962 wanneer Connery zijn debuut maakt in Dr. No en meteen het vaste sjabloon voor de reeks neerzet. De Schotse acteur, die op 31 oktober 2020 op negentigjarige leeftijd overleed, gaf de spion een kenmerkende invulling waarin machismo, koele elegantie en fysieke dreiging samenkwamen. Tot en met 1967 en tijdens zijn latere terugkeer in Diamonds Are Forever uit 1971 bepaalde de Schot de norm voor hoe 007 zich beweegt, spreekt en vecht, al gold zijn latere aanblijven in de reeks ook als het eerste voorbeeld van een acteur die net iets te lang aan de rol vasthield. Over de verhouding tussen de vertolker en zijn beroemdste rol verscheen in 2022 nog de documentaire Sean Connery vs James Bond. In Edinburgh wordt zijn nalatenschap bovendien geëerd met plannen van zijn familie en stichtingen voor een nieuw filmcentrum dat naar de grondlegger van het filmformat wordt vernoemd.

Tussen de twee periodes van zijn voorganger door zorgde Lazenby in 1969 voor de eerste inhoudelijke omslag binnen de filmreeks. Met zijn eenmalige verschijning in On Her Majesty's Secret Service bracht de Australiër niet alleen de jeugdigheid terug naar het personage, maar liet hij ook een veel kwetsbaardere en emotionelere kant zien. Waar het oorspronkelijke model vooral leunde op onverstoorbaarheid, toonde deze vertolking een zachtere spion die achterblijft met een diep gebroken hart na het verlies van zijn geliefde. De inmiddels gepensioneerde acteur, die in juli 2024 op vierentachtigjarige leeftijd al zijn publieke optredens en acteerwerk neerlegde om zich op zijn familie te richten, bewees al vroeg in de filmgeschiedenis dat de geheim agent ook menselijke tragiek met zich mee kon dragen.

Moore, Dalton en Brosnan

Na het korte uitstapje naar tragiek en de eenmalige terugkeer van de eerste hoofdrolspeler, sloeg de franchise in 1973 met Moore een duidelijk lichtere toon aan. Vanaf zijn debuut in Live and Let Die tot en met zijn afscheid in het in 1985 verschenen A View to a Kill vormde de Brit het personage om tot een speelse, galante gentleman met volop ruimte voor zelfspot. Twaalf jaar lang leunde de reeks sterk op humor, Britse etiquette en ingenieuze gadgets. De acteur, die op 23 mei 2017 op negenentachtigjarige leeftijd in Zwitserland overleed en in 2024 nog centraal stond in de titel From Roger Moore with Love, haalde de spion weg bij de fysieke hardheid en maakte er een charmante avonturier van.

Zoals wel vaker in de geschiedenis van de filmreeks zorgde het ene uiterste voor een directe tegenreactie. Toen Dalton in 1987 de rol overnam in The Living Daylights, twee jaar later gevolgd door Licence to Kill in 1989, was zijn vertolking er bewust op gericht om alles te zijn wat zijn directe voorganger niet was. De inmiddels tachtigjarige acteur liet de luchtige knipogen achterwege en koos voor een serieuzere, intensere en realistischere aanpak die nauw aansloot bij de harde, getormenteerde spion uit de boeken van schrijver Ian Fleming. Vervolgens zocht Brosnan tussen 1995 en 2002 naar een samensmelting van de voorgaande tijdperken. Vanaf zijn eerste optreden in GoldenEye, waarin de Ier debuteerde met scherpe oneliners, tot aan Die Another Day combineerde deze versie de klassieke charme en verfijning van de vroege jaren met de grootschalige actie en hardheid van de jaren negentig, al kreeg zijn latere periode te maken met inhoudelijke kritiek op de richting van de films.

Het tijdperk van Craig

De grootste verandering van het karakter vond plaats tussen 2006 en 2021 met Craig in de hoofdrol. Met Casino Royale, dat dit najaar vanwege het twintigjarig jubileum tijdelijk terugkeerde op het witte doek, bracht de acteur de franchise helemaal terug naar het begin van de loopbaan van de geheim agent. Waar eerdere generaties vrijwel uitsluitend in losstaande verhalen te zien waren, vormden de vijf films van zijn periode volgens een analyse van SlashFilm één groot, doorlopend verhaal, waarbij alleen Skyfall grotendeels op zichzelf stond. Volgens TheWrap onderscheidde deze moderne vertolking zich doordat de hoofdpersoon enerzijds werd neergezet als een rauwe, fysieke en getraumatiseerde moordenaar, maar anderzijds veel empathischer, bedachtzamer en kwetsbaarder was dan al zijn voorgangers.

Die psychologische diepgang en doorlopende verhaallijn mondden in 2021 in No Time to Die uit in een uniek moment in de filmgeschiedenis: het overlijden van het hoofdpersonage. De acteur, over wiens periode in 2021 ook de documentaire Being James Bond uitkwam en die je momenteel kunt zien in producties als Luca Guadagnino's Queer en het Knives Out-vervolg Wake Up Dead Man, had een beslissende artistieke stem in dat definitieve einde. Volgens ScreenRant gaf de Brit aan dat hij al bij zijn debuut in Casino Royale de wens had dat zijn versie van de spion aan het einde van de rit zou sterven om zijn reeks definitief af te kunnen ronden.

De volgende James Bond

De dood van het titelpersonage in No Time to Die maakt de weg vrij voor een compleet nieuw begin. Hoewel de aftiteling van die laatste film traditiegetrouw beloofde dat 'James Bond will return', stipt Collider aan dat die melding geen enkele garantie biedt voor de vorm waarin het personage terugkeert. Volgens een analyse op de gespecialiseerde website The James Bond Dossier ligt het in de lijn der verwachting dat het volgende hoofdstuk van de reeks na het zware, emotionele slot van het vorige tijdperk weer meer op escapisme zal leunen. De producenten hebben volgens Men's Journal in ieder geval al meermaals duidelijk gemaakt dat het personage mannelijk blijft.

De inhoudelijke uitwerking van die nieuwe spion is in handen van regisseur Villeneuve en schrijver Knight, die samen werken aan een productie die in 2027 van start moet gaan voor een geplande bioscooprelease in 2028. Knight liet in september weten dat de eerste versie van het script klaar is en gaf daarbij aan dat hij puur de rol en het personage schrijft, zonder daarbij een specifieke acteur in gedachten te hebben. Volgens niet-geverifieerde bronnen dicht bij de productie die door CBR worden aangehaald, zijn Amazon en Villeneuve voor deze herstart bij voorkeur op zoek naar een relatief onbekende acteur van eind twintig of begin dertig, zodat de reeks weer bij een jonge agent kan beginnen. Buiten de films om werd die verjonging in september al toegepast in het officiële audiodrama Young Bond: SilverFin, waarin de vierentwintigjarige Isaac Rouse als een van de jongste acteurs ooit in de huid van de spion kroop.

Wie de nieuwe gedaante op het witte doek uiteindelijk voor zijn rekening mag nemen, wordt op dit moment achter de schermen getest. Waar The Guardian meldt dat de screentests voor de laatste groep kandidaten in volle gang zijn, schrijft Deseret dinsdag dat Jack Lowden, die de geruchten eerder als vleiend bestempelde, samen met Callum Turner, Josh O'Connor en één onbekende acteur nog altijd kans maakt op de rol. Hoewel journalist Roger Friedman van Showbiz411 maandag zonder bronvermelding beweerde dat Turner de rol al binnen zou hebben, is er door Amazon MGM nog geen enkel besluit bevestigd. Wel sprak voormalig vertolker Brosnan, die je tegenwoordig kunt kennen van de Paramount+-serie MobLand en de film The Thursday Murder Club, deze maand in de media zijn steun uit voor Turner als een geschikte kandidaat, terwijl hij aangaf net als het grote publiek op het officiële bericht te wachten. Volgens een eerdere inschatting van producent Amy Pascal in augustus ligt een definitieve onthulling tegen het einde van dit jaar voor de hand.