Spoorloos (1988)

Gezien met het Cineville speciaaltje, hij werd in het voorwoord ontzettend gehypte dus dat kon alleen maar tegenvallen en dat gebeurde dus ook.

Inderdaad traag en gedateerd, had me op een enge film verheugd maar dat viel tegen, hoewel mijn moeder vertelde dat ze sinds het zien van deze film niet graag meer alleen naar de wc gaat op een Frans tankstation

Sinds de re-release lees ik best wel wat negatief commentaar, gelukkig was het in mijn geval compleet anders, ik vond de film buitengewoon goed. De relatie tussen Rex en Saskia kwam heel natuurlijk over, een koppel wat lief en leed met elkaar deelt. Maar wie de film draagt is Bernard-Pierre Donnadieu, want wat is Raymond Lemorne een fascinerend personage, mag wat mij betreft thuis horen in het rijtje van de bekendere filmpsychopaten/sociopaten. Ook prachtige shots en cinematografie. Minpuntje is dat de dialogen niet heel natuurlijk overkwamen, desondanks was ik erg onder de indruk.

Voor nu 4 sterren.

Toevallig net laatst op DVD gezien. Kwaliteit was niet zo goed, maar een goede film moet daar tegen kunnen.
Maar nu zondag ga ik hem gerestaureerd zien. In veel betere kwaliteit, zegt men. Ik ben benieuwd.

Een film die net zo krachtig blijft als je de afloop niet kent of wel kent. Het is het idee achter het motief (of gebrek aan motief) dat de film zo krachtig maakt.

Ik zal niet de enige zijn die de film ben gaan kijken omdat Kubrick ‘m prees als “the most terrifying film” die hij ooit heeft gezien. Maar eng is de film helemaal niet of het moet de eeuwige angst en fascinatie voor (serie)moordenaars zijn en in dat opzicht voelt de film als een spin-off van de Dutroux-massahysterie, maar – zo ontdekte ik na afloop – Dutroux werd pas jaren later de wereldberoemde misdadiger zodat de film en Tim Krabbé’s boek Het Gouden Ei (1984), waar de film op is gebaseerd, eerder een vooruitziende blik had…

Evengoed voelt de film voor het grootste deel als weinig meer dan een middelmatige film waarvan het originele aspect van het mysterie is dat het slachtoffer Rex – de vriend van de verdwenen vrouw Saskia – en de dader Raymond (die meteen wordt getoond aan de kijker) opvallend veel op elkaar lijken in de zin dat ze beiden ongewoon vasthoudend in hun obsessie zijn waardoor ze bijna onvermijdelijk om elkaar heen gaan cirkelen - de telkens terugkerende metafoor van de twee gouden eieren die geïsoleerd van elkaar zijn, wachtend tot een catastrofale botsing, lijkt over de twee mannen te gaan - en je een kat-en-muisspel met uiteindelijk een gewelddadige confrontatie verwacht. Maar de plot blijkt geraffineerder zoals ook de moordenaar dat is: Raymond heeft Rex, die hem aanhoudend zoekt en dus afgeschud moet worden, bestudeerd om hem psychologisch listig – inspelend op Rex’ obsessie en op de overeenkomsten tussen hen beiden – in de val te lokken, waarbij het hele verhaal dat Raymond vertelt over zichzelf en wat er met Saskia is gebeurd bedoeld blijkt om Rex te manipuleren en de fatale keuze te laten maken. De twee gouden eieren blijken toch Rex en Saskia.

Het knappe is dat Raymond niet alleen Rex maar ook de kijker op het verkeerde been zet; zelfs terwijl Raymond zelf zegt dat hij een leugenaar en een sociopaat is, trappen we er in omdat we erin willen trappen: net als Rex willen we weten wat er met Saskia is gebeurd en achten we het verhaal van Raymond over zijn eeuwige gekluns waarbij elk plan toch altijd weer door toeval in de war wordt gegooid geloofwaardig. In die zin is de film een adequate waarschuwing voor sociopaten of oplichters, maar tegelijkertijd geeft het nemen van de gok om mee te gaan met de sociopaat ook bevrediging: voor Rex doordat hij inderdaad komt te weten wat er met Saskia is gebeurd waarmee zijn obsessie wordt bevredigd en voor de kijker die ook de gruwelijke waarheid leert en in die zin bevredigd naar huis kan. Het slot tilt zo de film een niveau hoger – het laat je de film herinterpreteren – zoals ook recente films als Aftersun (2022) en All Of Us Strangers (2023) dat doen.

Stanley Kubrick noemde dit “the most terrifying film I have ever seen”, maar dit is zeker geen horror. Het is voornamelijk een uiterst intelligent geschreven psychologisch drama over Rex [Gene Bervoets], die de verdwijning van zijn vriendin Saskia [Johanna ter Steege] bij een tankstation in Frankrijk niet los kan laten, en de schuldige Fransman [Bernard-Pierre Donnadieu] die in de drie jaren die volgen een even verwoestend als obsessief spelletje speelt met de geliefde van zijn slachtoffer. Dit is vooral een fascinerend psychologisch drama belicht vanuit beide perspectieven. Pas in het laatste kwart ontpopt dit zich als een thriller met een onvergetelijke ontknoping, mede dankzij Sluizers nauwkeurige beeldregie en Donnadieus formidabele rol als de volstrekt ongevaarlijk ogende schurk. Sluizer regisseerde in 1993 ook de inferieure Amerikaanse remake met Kiefer Sutherland, Sandra Bullock en Jeff Bridges in de hoofdrollen.

Spoorloos is een fijnzinnig gecomponeerde low-budgetvertelling. Met uiterst weinig middelen laat Sluizer film en realiteit heel dicht bij elkaar komen. Alles lijkt te kloppen dankzij uiterst zorgvuldig ogend camerawerk en montage. De muziek van Vrienten is dienstbaar en effectief.

Even vroeg ik me af hoe geloofwaardig het is als Rex ingaat op het aanbod van Lemorne samen in zijn auto terug te reizen van Amsterdam naar Nimes. Maar dan besef ik me hoezeer beide mannen, zonder dat ze elkaar ooit hebben ontmoet, bij de ander onder de huid zijn gekropen. Net als de openingssequentie waarin Saskia spoorloos verdwijnt is deze autorit uiterst memorabel.

Hele fijne thriller, met een interessant uitgangspunt. Het laatste deel is duidelijk het boeiendste gedeelte. Maar kan niet verbloemen dat het allemaal wat oubollig en gedateerd overkomt qua montage en audiovisueel gezien.

Kubricks uitspraak wordt vaak misbegrepen. Je zal er natuurlijk niet in je broek van kakken, dat was nooit de bedoeling. Maar dat er onopvallende huisvaders zijn (en misschien zelfs in je eigen wijk) die in feite wrede roofdieren zijn, is op zich al zorgwekkend genoeg. Je zou er paranoide kunnen van worden. Ik denk dat Kubrick vooral dit idee "terrifying" vond. De horror in het alledaagse. Dat werd in België alweer pijnlijk duidelijk met de zaak Pichal. Zogezegd respectabele TV figuur, achter de schermen een vuilak met kinderporno op zijn harde schijf. Veel mensen hebben een schaduwzijde...

Eindelijk gezien. Het Gouden Ei heb ik gek genoeg niet gelezen, dus er viel wat te beleven. Maar de verwachtingen, hooggespannen als ze waren, werden geenszins waargemaakt.

Met name het begin, het stuk voor de verdwijning van Saskia, was tenenkrommend. Uitleggerige dialogen en erg onnatuurlijk acteerwerk. Dat laatste kan ik nog wel hebben, het heeft in al zijn knulligheid iets charmants, maar dat eerste is natuurlijk een doodzonde.

Het tweede deel werd beter, maar ik stoorde me eraan dat alles een betekenis moest hebben. Als dit niet was gebeurd, dan zou dat ook niet gebeurd zijn. Alles is toeval.

Nu is daar iets voor te zeggen, maar hier werd het tot in het absurde doorgevoerd. Alles wordt eigenlijk teruggevoerd naar die ene sprong uit het raam. De redding van het kind, de gipsarm... nou ja, bijna alles dan. Dat was in mijn ogen overbodig - en storend. Het kwam enorm gekunsteld over. Als je een film kijkt wil je vergeten dat je een film kijk, maar ik zag hier voortdurend de schrijver achter zijn schrijftafel zitten. Onbedoeld postmodern.

Hoewel ik Rex' beweegredenen niet overtuigend vond, kon ik het einde wel waarderen. In mijn herinnering was die andere Krabbé-verfilming, De Grot (Film, 2001) - MovieMeter.nl, overigens een stuk sterker.

Wat ik fijn aan deze film vond, was het tijdsbeeld dat geschetst werd en nu 35 jaar later juist heel goed naar voren komt. Die oude auto's, de benzinestations langs de Franse snelweg. De film is met veel gevoel voor sfeer en locaties geschoten. Echt spannend is de film niet, wel creepy omdat het allemaal behoorlijk dichtbij komt, iets dat eenieder kan overkomen. Zwakste schakel is acteur Bervoets die geen moment echt overtuigt en vooral de chaos in zijn hoofd en het niet kunnen loslaten was niet echt geloofwaardig waarmee ook het laatste deel niet geloofwaardig was. 3,5*

Vond het wel een originele film. Ik heb eigenlijk nog nooit een film in dit genre gezien met deze structuur, opbouw of iets dat lijkt op dit plot. Ik heb ook het Gouden Ei nooit gelezen, dus ik wist verder niet echt hoe of wat, behalve dan dat het zou eindigen met iets van levend begraven worden, dus dat kwam niet meer als een verrassing (helaas eigenlijk).

De film heeft, vooral in het begin, wel last van hetzelfde euvel als alle Nederlandse films uit die tijd; een heel afleidende dub van de spraak. Later als de film vrijwel alleen nog maar Frans is verdwijnt dat wel en wordt het best interessant om te kijken. Ik had niet verwacht dat de focus zou gaan naar de dader en hoe hij alles aanpakt, en dat we plots 3 jaar verder zijn en dat maakt wel dat het heel de tijd interessant blijft. Eng of spannend vond ik het overigens nauwelijks, al zijn die scènes dat hij de ontvoering 'oefent', zelfs nog op zijn dochter wel creepy.

3,5*

Het boek heb ik nooit gelezen.

Ondanks de leeftijd een verrassend goede film. Natuurlijk voelt e.e.a. wel wat gedateerd aan (de pacing, de montage en het acteerwerk) maar toch werkt de suspense. Ik vond de film niet zo eng als Stanley Kubrick blijkbaar beweerd heeft, maar het heeft een beklemmend sfeertje. Niet alleen de vermissing zelf, maar ook wat het doet met Rex; het niet of nooit zullen weten is misschien erger dan het gemis, en de film speelt met dat idee. Rex' obsessie met de vermissing had misschien iets heftiger gemogen (hij leek redelijk beheerst, ondanks dat zijn relatie strandt), en niet alles in de zoektocht is even sterk uitgewerkt, maar de slotact maakt veel goed, met een sterk einde.

3,5*

De ontvoeringfilm. Het is een subgenre waar ze de plank al eens durven misslaan, maar wat mij betreft mag deze Spoorloos perfect als blauwdruk dienen voor dit subgenre.

De kracht zit hem er vooral in dat George Sluizer veel aan de verbeelding van de kijker overlaat. Hoe Saskia precies werd ontvoerd en wat er nadien met haar gebeurd is, krijgen we pas op en einde te zien. Ook qua sfeer weet Sluizer het perfect aan te pakken, want het contrast met het zwoele vakantiesfeertje en ontvoering geeft een erg naar sfeertje. Bovendien zet de erg sterke openingsscène in de tunnel al meteen de toon van de film met een beklemmende sfeer.

Dit soort films vallen of staan met de badguy/ontvoerder en dat is in deze film met het personage Raymond Lenorme erg geslaagd. Misschien is hij een wat typisch personage met zijn uiterst normaal voorkomen en als de typische vriendelijke vader, maar Bernard-Pierre Donnadieu weet zijn personage wel een sterk Psychopathisch en beangstigend randje te bezorgen. Vooral de scène waar hij op het terras naast het tafeltje van Rex en Lieneke gaat zitten, bezorgde me koude rillingen, maar ook de manier waarop hij op een zeer rustige en rationele manier Rex opzoekt en hem alles vertelt, is erg sterk gedaan. Het einde is ook nog eens perfect met Rex die hetzelfde lot ondergaat als Saskia en levend begraven wordt en de camera die nadien nog even over de grond zweeft waar Raymond en zijn gezin vertoeven.

Sterke film en misschien wel één van de betere in dit genre. De opbouw is erg verzorgd, de sfeer zit erg goed en de ontvoerder is prima gecast.

4*

Ik had er niet veel van verwacht toen men mij de film voorschotelde, want ik had er ook nog nooit van gehoord.

Maar wat een heerlijke film in z'n simpliciteit. Spannend én met een heerlijk sfeertje.

Een pareltje dat ik eerder niet had opgemerkt. Er zijn al veel films uit Nederland tot bij mij in Vlaanderen geraakt, maar zo zie je maar dat er nog altijd een grens is. Een jonge Gene Bervoets in de hoofdrol, zeer geschikt voor de rol als een man wiens vriendin plots verdwijnt en dat jarenlang niet kan lossen. Qua aankleding is dit een deel gedateerd met een budget waar je tegenwoordig de make-up bij een blockbuster niet eens kan betalen. Maar anderzijds heeft zo'n film ook niet de grote middelen nodig en is dat net de sterkte van de film. Het verhaal is stevig genoeg en Bervoets draagt de film met gemak. Geen wonder dat Kubrick zo'n grote fan was van deze film.