The Maltese Falcon (1941)

De moeder aller film noirs. Aan het verhaal is geen touw vast te knopen, maar ergens heb je het vermoeden dat Humphrey Bogart aan de goede kant van de wet staat en de rest niet. Er wordt gejaagd op "the stuff that dreams are made off", maar gevonden wordt er weinig. Sterke debuutfilm van John Huston, die hij nooit meer wist te overtreffen.

“Might I remind you Mr. Spade that you may have the falcon, but we certainly have you.”

Sterke klassieker. Humphrey Bogart is de grote ster van de film en de man overtuigd als detective Sam Spade. Koel, stoïcijns, krachtig en sarcastisch, Bogart laat niet met zich sollen en dat hij de mysterieuze zaak rond een aantal moorden en een verdwenen beeld van een valk gaat oplossen is vanaf het begin duidelijk.

Leuke rol ook Lorre als kleurrijke gangster Joel Cairo. Mary Astor vond ik wat minder, maar mag vooral op het laatst tonen wat ze kan. The Maltese Falcon is een echte film noir en het misdaadverhaal zit ijzersterk in elkaar. De twists komen snel en de film voelt soms als een achtbaan waar je niet vanaf kan stappen. En dat wil je ook helemaal niet, want regisseur John Huston en Bogart houden je bij de les.

Eén van de beste films met Humphrey Bogart, wat zet hij toch een heerlijk macho type neer! Zijn harde gelaat, ruige rokersstem en snelle manier van praten, de manier waarop hij met vrouwen omgaat (doet mij een beetje denken aan James bond, die er zijn hand niet voor zou omdraaien om een dame als menselijk schild te gebruiken als iemand hem beschiet). Het zijn allemaal typische kenmerken van deze iconische acteur (gespeeld... of misschien was hij in het echt gewoon zo?). Je moet ervan houden, en ik vind het gewoon top!

The stuff that dreams are made of

John Huston, toch één van de meest interessante regisseurs uit het oude Hollywood tijdperk. Niet alles wat hij heeft gemaakt is even interessant, zo'n Prizi's Honor bijvoorbeeld is de regisseur onwaardig, maar hij heeft met onder andere The Night of the Iguana wel één van mijn favoriete films aller tijden op zijn naam staan. Ik was al jaren benieuwd naar zijn regiedebuut, deze The Maltese Falcon, maar was ook wat allergisch geworden aan Humphrey Bogart. Geen slechte acteur, verre van, maar altijd hetzelfde.

En dat is deze keer niet anders. Het is echter goed dat hij onder regie van Huston valt, want die slaagt er toch in om hem naar een iets hoger niveau te tillen. Bogart is weer zijn vertrouwde zelf met al zijn tics en al zijn gewoontes maar het werkt tot op een zekere hoogte wel. Naar het einde toe had ik het wel weer gehad met Bogey, maar het is één van de weinige hoofdrollen waar ik hem tot aan de credits goed vind. Soit, The Maltese Falcon wordt uiteraard veel geassocieerd met de acteur maar er zijn natuurlijk nog een hoop andere bekende koppen die hierin meespelen. Peter Lorre is heerlijk als Joel Cairo, wat blijft dat toch een fantastische acteur, en ook kleine bijrollen zoals Sydney Greenstreet (de Fat Man) en Ward Bond (Tom Polhaus) doen het goed. Hoewel Elisha Cook Jr als de schietgrage Wilmer Cook misschien net iets teveel een karikatuur is, is het wel een rol die net wat extra schwung aan de dialogen geeft.

Want als er ooit een blauwdruk heeft bestaan voor het film-noir genre, dan is het wel deze The Maltese Falcon. Huston doet hier met een debuut iets wat weinigen hem eerder hebben voorgedaan en dat is met één film een volledig genre definiëren. De norse prive-detective, de femme fatale die zijn hulp komt vragen, een plot waarbij er regelmatig een lijk uit de kast valt. Tof in ieder geval maar wel een beetje jammer dat het op den duur een net iets te groot kluwen wordt. Verder wel een aantal fijne keuzes die Huston hier maakt. Door (bijna) alles vanuit het standpunt van Spade te filmen wordt je extra betrokken bij het verhaal en visueel is het een toch ook wel erg sfeervol filmpje geworden.

Ondanks Bogart toch nog een toffe film. Geef mij maar films als The Oklahoma Kid waarin hij kan schitteren via een atypische bijrol, maar het moet gezegd worden dat het film-noir een genre is dat hem wel ligt. Niet de klassieker die ik ervan verwacht had, maar Huston mag tevreden zijn met zo'n debuut. Een sequel is in de maak geweest, maar werd wegens problemen met rechten uiteindelijk uitgebracht met andere personages (en zonder Bogart en Huston maar wel met Lorre en Greenstreet) als Three Strangers.

3.5*

Verfilmingen in zwartwit geven altijd net dat tikkeltje meer suspens, zeker binnen het thrillergenre (vraag dat maar aan Hitchcock die hier soms bewust voor koos ook al was kleur op die momenten al mogelijk). Maar goed, de Maltese Falcon dan. De film heeft een zekere snelheid; je moet elke seconde opletten, want er wordt continu gepraat waardoor je niet onmiddellijk tijd hebt om te reflecteren of over de film na te denken. Acteren kan Bogart natuurlijk als een van de beste. En toch... ik heb hem al in betere films gezien, en meer algemeen had ik soms moeite om te volgen. Dat maakt dat ik de hele fuzz rond deze film niet helemaal begrijp, want kom maar aan 3*

Een film die fijn begint en je zo meeneemt, snel zat ik aan de 4* te denken. Maar daarna zakte het in als een pudding, en het hield maar niet op. Begint spannend en mysterieus, maar snel gaat dat over in druk en vervelend. Er zitten zoveel 'twists' in dat ik het vermoeiend vond, het verhaal blijft ook maar draaien en draaien zonder dat het vooruit lijkt te komen. De film heeft duidelijk een tempo-probleem, ik hou er niet van als een film traag is zonder iets te vertellen, maar ik hou er ook niet van als de film snel is en ook weer niets te vertellen heeft, en dat laatste lijkt hier te gebeuren. Het thema, een kostbaar beeldje, vond ik niet boeiend genoeg, het interesseert me niet of Mr. X of Mevr. Y er 50.000 of 500.000$ ervoor over heeft, en daar leek het allemaal over te gaan. Vervelend tempo en het onderwerp interesseert me niet, helaas. 1,5* a 2,5*.

Meer dan degelijke film, maar ook eentje waar je je gedachten moet bijhouden. Niet nodeloos complex, maar ik ervoer hem wel als "vermoeiend" en dacht vaak aan het principe "less is more". De film is gebaseerd op het boek van Dashiel Hammett en naar verluidt worden plot en dialogen vrij nauwgezet gevolgd. Maar een boekplot en filmplot gaan niet altijd samen omdat niet alles aan bod kan komen en daardoor nuance of essentiële linken mogelijks gemist worden. Het genre film noir wordt hier wel alle eer aangedaan en daarin slaagde de film dan weer wél.

Humphrey Bogart doet het erg goed als detective Sam Spade en speelt zelfs één van zijn meest memorabele rollen. Ook Peter Lorre en Sydney Greenstreet zijn prima vertolkt als de gangsters Joel Cairo en ‘Fat Man’ Kasper Gutman. Een film die ik voorlopig onthoudt van de ijzersterke sfeer en acteerrollen. Ook met een plot waar wel degelijk sterk is over nagedacht, maar ook één die onvoldoende binnen kwam bij mij. Eentje die ik later zeker nog eens wil herzien, dat verdient hij wel. Voorlopig een veilige 3,5*.

Ik ben best wel wat gewend qua film-noir, maar hier is het toch bijzonder moeilijk om de aandacht erbij te houden. Ben er een derde keer voor gaan zitten met het voornemen het nu eens écht goed te gaan volgen... helaas moest ik ergens halverwege weer afhaken.

Zal best een klassieker zijn, maar er is interessanter werk te vinden in dit genre.

En dat beeldje leek ook nergens op.

Na twee eerdere pogingen werd dit dan de definitieve verfilming van de misdaadklassieker van Dashiell Hammett. Bij de vergelijking met de eerdere filmversies valt voor mij Satan Met A Lady sowieso uit de boot omdat deze een volbloed parodie op het Hammettverhaal betreft, buiten categorie dus, en blijft enkel de gelijknamige versie van 1931 de referentie, naast het op zich succesvolle boek.

De keuze om deze keer het script nauwgezet het boek en haar dialogen te laten volgen, werkt perfect. De pikantere stuff van het boek - niet eens zo pikant naar hedendaagse normen - heeft men helaas uit de film gelaten met dank aan de Hays Code. Ook in het geschreven verhaal ligt de nadruk sowieso op de attitude en verbale vaardigheden van de protagonisten. Er wordt al eens een moord gepleegd maar het draait in se om een verbaal spelletje schaak. Het tempo ligt hoog en de plot is niet zo eenvoudig waardoor ook de kijker het hoofd koel moet houden.

Humphrey Bogart IS Sam Spade, prive-detective waarvoor vrouwen in zwijm vallen terwijl mijnheer een sigaretje rolt. Het andere zwaargewicht - letterlijk en figuurlijk - in deze film is voor mij Sidney Greenstreet als Kasper Gutman aka Fat Man in één van zijn beste rollen ooit. Zijn scenes met Bogart zijn ronduit fascinerend. Prachtig hoe John Huston en cameraman Arthur Edeson (die trouwens ook al meewerkte aan de genoemde maltese falconparodie Satan Met A Lady) Sidney Greenstreet consequent vanuit lage hoek in beeld brengen waardoor hij des te meer imposant overkomt.

Peter Lorre speelt Joel Cairo als een verwijfd type en Elisha Cook jr is autistisch goed als Wilmer Cook. De in het boek gesuggereerde homoseksualiteit van de beide heren wordt niet in de film overgenomen maar dit neven/nichtenplotje had wellicht de focus van de film geen goed gedaan.

Wanneer ik toch een minpuntje moet bedenken, betreft het de invulling van de vrouwelijke rollen. Mary Astor zou een femme fatale moeten voorstellen, maar loopt de hele film rond als een bang vogeltje. Ik begrijp dat de expressie van angst onderdeel vormt van haar rol maar als je het boek gelezen hebt weet je dat ze ook af en toe behoorlijk sexy uit de hoek zou moeten komen, wat op het scherm nooit gebeurt. Idem voor de rol van Iva Archer gespeeld door Gladys George, en ingevuld als een voortdurend snotterend wezen. In de eerste filmversie werden deze rollen m.i. veel beter ingevuld door respectievelijk Bebe Daniels en Thelma Todd, die niet bepaald frigide overkomen. Daar ging het wel nog om een pre code film dus misschien zorgt ook hier de Hays code voor een haar in de boter.

Conclusie. The Maltese Falcon blijft een fijne schaduwfilm. Subliem in beeld gebracht en genoeg screen presence aanwezig om een avondje mee te vullen.

Bijzondere detectivethriller uit 1941. De film deed me door het speurwerk en door de vele conversaties en ingewikkelde plot denken aan Dial M for Murder (1954) hoewel TMF ook duidelijke noir elementen heeft. Humphrey Bogart zet een stijlvol personage neer, die tot het einde weet te verbergen waar zijn loyaliteit ligt. Mary Astor vond ik wat minder en Peter Lorre brengt wat emotie in de film!

Verder strooit Huston met gave noir plaatjes van mooie tijdstypische kostuums. Voor sommige scènes (bv de beginscene (met de prominente liquidatie) had hij wel wat meer tijd voor mogen nemen. Ook gingen gesprekken soms wel erg snel waardoor het lastig te volgen is en terugspoelen soms onvermijdelijk.

De scène aan het einde van de film, waarin het pakketje wordt geopend en de Maltese Falcon wordt onthuld, gaf me ondanks de simpele boodschap zonder opsmuk kippenvel, mede dankzij de opzwepende muziek. Tot slot laat Huston in het midden of het beeldje nou toch de Falcon was of niet, wat het mysterie van de Maltese Falcon prachtig in stand houdt.

Had deze al eerder gezien en toen viel hij me tegen, begreep niet goed waarom die een klassieker was. Ik kon me vrijwel niets van het plot herinneren, maar dat schijnt gebruikelijk te zijn, want ben veel noirs aan het herzien en daar was ik ook bijna alles vergeten.

Hoe dan ook, deze keer viel de film me veel beter mee. Er zitten wat moorden in het begin van de film, maar het gaat vooral over de uber-MagGuffin die de Maltese Falcon is en dan vooral het liegen en bluffen over het beeldje. Acteerwerk is puik met vooral Bogart en Greenstreet, met ook goede vermeldingen voor Lorre en Cook. Enkel jammer dat Mary Astor een beetje verzuipt tussen de rest, het is allemaal net niet voor haar, wat te weinig fatale in haar femme.

The Maltese Falcon was Hustons regiedebuut. Huston besloot het verhaal van het boek van Hammett nauwgezet te volgen. Zo wordt ook in de film het verhaalperspectief van het boek gehanteerd : alle gebeurtenissen worden vanuit het perspectief van Sam Spade verteld. The Maltese Falcon is in drie verschillende versies verfilmd : in 1931, in 1936 als Satan Met a Lady en deze in 1941 wat ook de beroemdste versie is en die slechts enkele wijzigingen ten opzichte van het origineel heeft. Het origineel heb ik echter niet gezien en kan dus geen vergelijking maken, maar gezien wat opzoekingswerk en filmrecensies zit de kracht in het originele vooral in de vrouwelijke cast die het genre film noir wat meer eer aan doen. In deze film maakt Mary Astor als femme fatale weinig indruk. Maar het is Humphrey Bogart als Sam Spade die definitief doorbrak naar het grote publiek. In deze film creëerde hij een personage dat hem voor de rest van zijn leven beroemd maakte. Ook de andere mannelijke rollen worden goed ingevuld, vooral Sidney Greenstreet als the fat man is echt overtuigend in zijn rol. Erkend als een van de eerste ' Film Noirs ' is The Maltese Falcon een mijlpaal in Hollywoods geschiedenis. 7/10

The stuff dreams are made of

Of niet, want heel eerlijk was ik niet erg onder de indruk van de film - verder dan een soort one man show van Bogart komt het niet, zijn tegenspelers krijgen geen ruimte. Jammer, want dat zijn toch niet de minste namen. Peter Lorre, die naam alleen al kon mijn oma tot over haar 90ste de koude rillingen bezorgen - om maar een dwarsstraat te noemen.

In plaats daarvan wel heel veel gepraat, en vooral van Bogart. Nou zit ik zur Zeit met een stevige man flu op de bank, en dat stemgeluid gaat snel irriteren. Wellicht niet de beste keuze om vandaag op te zetten.

In zijn boek The great movies kiest William Bayer voor elk van twaalf genres vijf films die in zijn optiek de hoogtepunten van dat specifieke genre vormen. (Het boek stamt uit 1973, dus de laatste halve eeuw van de wereldcinema is er niet in vertegenwoordigd, maar toch sla ik het boek nog regelmatig open omdat de essays bij die zestig titels vaak prikkelend en altijd interessant zijn.) Voor het genre Intrigue & suspense koos hij M – eine Stadt sucht einen Mörder, Rear window, The third man en Touch of evil, en als vijfde wilde hij een film met een privé-detective als hoofdpersoon, maar nu raakte hij in een spagaat. De film waar je dan meestal bij uitkomt, schreef hij, is The Maltese falcon, "an undeniably taut, tough, first-rate picture about greed and immorality and murder", maar, zegt hij, de nadelen van die film zijn dat hij zichzelf een beetje te serieus neemt èn dat hij probeert te logisch te zijn: "There are too many scenes in which characters sit around and explain things so we can follow the complex plot." En dus kiest Bayer als de vijfde film in dat genre The big sleep omdat het een film is die alleen maar wil vermaken, met als gevolg dat het script zó propvol complicaties zit dat van één van de moorden in die film dan ook nooit duidelijk is geworden wie hem had gepleegd (zelfs Raymond Chandler, de auteur van de bronroman, moest het antwoord schuldig blijven toen regisseur Howard Hawks en schriptschrijver William Faulkner hem die vraag voorlegden).

        Jarenlang was ik het hélemaal met Bayer eens, want The big sleep is een geweldige film (en Chandler is één van mijn lievelingsschrijvers), maar onderhand vind ik The Maltese falcon toch eigenlijk wel minstens zo sterk: strak en zonder een grammetje vet, met geweldige one-liners en een droomcast waarvan Bogart slechts het speerpunt is, en het voornaamste en al eerder genoemde minpunt (het gebrek aan sex-appeal van Mary Astor waardoor de verliefdheid van Sam Spade gewoon uit de lucht komt vallen en mij totaal niet overtuigt) neem ik gewoon maar voor lief. De film volgt de oorspronkelijke roman vrij nauwkeurig (minus een rare fout van Hammett wanneer Spade iemand ter sprake brengt van wie hij nog niet kan hebben gehoord), en omdat iedereen zo goed speelt zijn die uitleggerige passages wat mij betreft absoluut niet storend. Jarenlang één van de drie Bogarts in mijn film-top-10-aller-tijden (samen met Casablanca en, jawel, The big sleep), en nog altijd een film om van te smullen. "Don't be too sure I'm as crooked as I'm supposed to be!"

De film geldt als een van de eerste, beste en invloedrijkste films noir en draait dan ook om een cynische detective (Sam Spade) die wordt ingeschakeld door een femme fatale op wie hij verliefd wordt maar die niet het achterste van haar tong laat zien. Het plot is complex waarbij we net als de detective het moordmysterie proberen op te lossen terwijl iedereen liegt en op een beeldje jaagt (waarbij Sam op zijn beurt de politie onwetend moet zien te houden om het mysterie zelf te kunnen oplossen nu hij zelf van een of meer moorden wordt verdacht). Wat opvalt is dat de detective bijzonder gevat is en ook qua handelen onmiddellijk controle over elke situatie krijgt en zelfs letterlijk de ander de wapens uit handen slaat (de auteur van de roman waarop de film is gebaseerd had zelf als detective gewerkt en Sam is de detective die elke detective zou willen zijn; anders dan de vorige verfilmingen van de roman nam Huston de dialogen bijna woordelijk over omdat hij ze zo sterk vond). Het plot is weinig geloofwaardig of interessant – al is een sterk punt dat het einde wat ambigu is omdat Sam het beeldje meeneemt en de gangsters wel erg snel hadden geconcludeerd dat het een vervalsing is – en ook de femme fatale overtuigde niet echt maar zoals de dikke gangster telkens opmerkt is Sam wel een ‘character’ met zijn ijzeren vat op zaken en meedogenloos cynisme (hij is in wezen een zoveelste variant op de ‘byronic hero’). Dit type detective heeft mede de film noir gedefinieerd en Bogart zijn glansrol gegeven.

Zondagavond klassiekeravond stond in teken van een tweetal herkijken, en de eerste betrof deze The Maltese Falcon waar ik nog wel eens voor een herkijk en definitieve mening wilde gaan zitten. Hoewel degelijk en bij tijd en wijlen kunstig viel het toch een heel klein beetje tegen in zoverre dat het een gemiddelde cijfer kreeg en geen topcijfer. En helaas veranderde daar niets aan tijdens de kijk beurt.

Desalniettemin blijft het een degelijke en goed gemaakte film met Bogart als King of Cool die zich niet een moment gek laat maken, iedereen te snel of te slim af is en geen moment paniekeerd. Hij is gehaaid tot op het bod met spitsvondig en soms erg humoristische dialogen en komen er heel wat koddige en aparte karakters voorbij met als inzet het beruchte beeldje. Maar net zo goed blijven de minpunten ook aanwezig met het kleffe gedoe rondom Brigid, buiten dat is het voorspelbaar en niet echt spannend, maar moet veel in het tijdsbeeld gezien worden. Desondanks maakt het niet iets los bij mij, daarom geen cijferverbetering.