Tabu (2012)

Prachtig. Zoals ik zojuist op mijn facebook postte:

Portuguese director Miguel Gomes made my weekend some time ago with the innovative "Our beloved month of August". His follow up, "Tabu", is an entirely different movie. Shot in black and white, it tells the tale of a christian woman with a crazy neighbour, which after an hour becomes a movie about the crazy neighbour and the past she has lived. Gomes takes all the freedom he likes in narrative and form, shooting whole passages with no sound (that is how you relive the past in your head), and only a voice over, solemnly uttering formal, old-fashioned lines. "Tabu" is a film about the depth of a single human life, and about tragedy perhaps being better than nothing. I think Gomes is a major talent.

In esthetisch opzicht een mooie film, maar het script heeft nauwelijks enige diepgang.

Sowieso komt de film traag op gang: in het eerste deel wordt ons een blik gegund in het heden en dat blijkt weinig interessant. Een oude vrouw gedraagt zich vreemd, kraamt allerlei ogenschijnlijke onzin uit en wantrouwt haar meid (God weet waarom). Er worden allerlei nevenplots afgewikkeld - de gelovige vrouw en haar pathetische minnaar, iets met een Pools meisje dat in Lissabon met een jongen gaat (onwaarschijnlijk houterige dialogen van zodra dat meisje in beeld komt); weer die gelovige vrouw die aan het gebouw van de VN staat te betogen - maar van meetaf aan krijg je als kijker mee: eigenlijk draait alles om de oude vrouw. Dan heb je als kijker ook zoiets van: get on with it. Het is ook niet zo dat die vrouw echt veel nieuwsgierigheid wekt. Wat ze te vertellen heeft is daar gewoon te vaag voor en op de duur ga je je ergeren aan dat mens.

Het tweede deel had perfect zonder het eerste kunnen bestaan. Het is meer een écht verhaal i.p.v. een anekdotische verzameling gebeurtenissen en dat maakt het een beetje interessanter. Helaas komt de afstandelijke voice-over de inleving niet ten goede. Het is alsof je op een ouderwetse dia-avond wordt getrakteerd waar de gastheer plaatje na plaatje toont terwijl je van verveling uit het mandje met de chips en de nootjes graast. Het verhaal zelf is nu ook niet meteen origineel te noemen. In essentie is het niet meer dan een banaal liefdesdrama, her en der nogal onwaarschijnlijk (waarom schiet dat mens die Mario neer?) waar zelfs de koloniale context niets extra's aan verleent: die is 'gegeven' en sowieso nauwelijks uitgewerkt.

Dus nee, geen hoogvlieger, ondanks de vele lovende recensies die ik her en der las. Jammer.

Fijne film, die op een unieke manier twee verhalen achter elkaar verteld en die op mooie wijze op elkaar weet laten in te spelen. Het wat meer kille eerste deel is eigenlijk het deel dat handelt over een onzelfzuchtig personage (Pilar, niet Aurora), terwijl deel twee over egoïsme lijkt te draaien. Daar zitten wat verwikkelingen in rond het kolonialisme. In Afrika lijken de Portugezen zich er nauwelijks van bewust wat er onder de oorspronkelijke bevolking leeft en is een mogelijke opstand meer een voetnoot; ze hebben het immers te druk met eigen beslommeringen. In het hedendaagse Lissabon wordt er echter een vriendschap gesloten niet tussen Aurora en haar verzorgster, maar tussen de verzorgster en de buurvrouw. Het is moeilijk om te zeggen in hoeverre kolonialisme werkelijk als groot onderwerp bedoelt was, maar het zit er in.

Niettemin gaat het vooral over het heden in verhouding tot de herinnering. Die tweede helft vind ik een van de mooiere filmische verbeeldingen van het geheugen die ik al gezien heb. De keuze voor een soort-van stomme film werkt goed en ook de mix tussen Hollywoodiaanse avontuurlijkheid en down-to-earth ontnuchtering is prachtig. Het weglaten van de stemmen, maar het behouden van al te het andere geluid zorgen voor iets dromerigs en de voice-over is perfect. Het zorgt er allemaal voor dat het niet gaat om een concrete recollectie. Dit deel van de film is duidelijk het hoofdmenu, maar "Paradise Lost" vond ik eveneens een mooi portret over eenzaamheid in combinatie met vage levensdoelen en mogelijk pijnlijke herinneringen.

Het is allemaal Arthouse met een hoofdletter A, maar de humor zorgt ervoor dat het allemaal nooit te serieus wordt, wat zeker in de tweede helft wat misstaan zou hebben. Niet dat dit ooit een komedie wordt. Het enige wat ik gek genoeg niet vond werken was de proloog. Verhaaltechnisch zette het de toon, maar op een bepaalde manier werkte die scène niet, alsof de melancholisch-mysterieuze sfeer wat ontbrak.

4*

Portugezen en hun kolloniaal verleden.

Portugal blijft voor mij een bijna ondoorgrondelijk land. Het ligt ergens verstopt achter Spanje, ik weet amper wat de hoofdstad is en ook het taaltje kan ik maar moeilijk thuisbrengen. Ergens vind ik het best jammer, ik zou er best iets meer over willen weten, maar in dat opzicht is deze film dan misschien weer net iets té specifiek.

Het kolloniale verleden van Portugal is nu niet meteen een geweldig aansprekend thema. De symboliek die in deze film gebruikt wordt is vooral erg droog. Als ik een aantal opmerkingen hier lees klinkt het aardig eenzijdig (als in veel oog voor kritiek maar weinig anders), los daarvan ken ik Portugal ook niet genoeg om in te schatten of het ook écht een issue is. Zo heeft België ook een kolloniaal verleden maar geen haan die daar tegenwoordig nog naar kraait. Anderzijds kan dit ook Portugal's Hiroshima zijn (een thema dat nog steeds actueel is en waarvan het land nog steeds duidelijke sporen draagt).

Soit, de film zelf is klassiek arthouse. Zwart/wit doet oud en belegen aan, zonder de release datum en de iets modernere setting is het niet meteen duidelijk uit welk tijdperk deze film nu juist komt. Brakke dialogen (die Engelse zijn écht stuntelig, en niet gewoon 'we spreken beiden maar moeilijk Engels' stuntelig), trage vertelling en weinig enerverend. Het tweede deel wordt hier omschreven als wat experimenteler, vond dat nogal tegenvallen, zeker omdat net dat deel heel wat verhalender werd.

Wie zich geroepen voelt om de film uit te pluizen heeft er waarschijnlijk wel een aardige brok aan, maar de vlakke bovenlaag, de saaie vormgeving en het oninteressante achterliggende thema nodigden mij daar nu niet bepaald toe uit.

Eentje om snel te vergeten.

1.0*

Is één van die films die begint met het einde...en daarna het gebeuren overlaat aan een verteller.

Acteurs zijn aldus amper te beoordelen in een verhaal dat niet meer brengt dan wat klassieke passie en romantiek in het Afrika, wellicht van einde 50-iger jaren als colonisten zich gaandeweg bedreigd voelden door de inheemse bevolking. Film licht hieromtrent vaag enkele sluiers op.

Cinematografisch heeft de film misschien wel iets bijzondere. In zijn geheel is hij echter niet zo overtuigend, laat staan meeslepend

Wat een wonderlijke film is dit. De stijl van Tabu herinnert aan de Nouvelle Vague van de jaren '60, met het zachte zwart-wit, het 4:3 kader, het spelen met geluid, de voice-over. Vooral Godard en dan met name Pierrot le Fou lijken me inspiratiebronnen (denk aan de dansachtige scene in de wildernis, waar je Belmondo en Karina bijna denkt te zien). Prachtig vond ik de soepele cameravoering, die een bepaalde eigenheid over zich heeft zonder te forceren. Even schitterend is de muziek, die binnen het filmverhaal wordt opgevoerd en vol zit met Portugese weemoedigheid. De manier waarop het verhaal verteld wordt versterkt de tragiek, waarbij ik moet zeggen dat vooral het tweede deel van de film me wist te grijpen. Dat een aantal details (bijvoorbeeld de beschuldiging van hekserij die Aurora over haar bediende uitspreekt) pas retrospectief op z'n plek valt is een leuke bijkomstigheid. Tot slot is de setting, van koloniaal Afrika, perfect en wordt er geregeld een bijna surreëel randje gecreëerd. Tabu is kortom een prachtige film die lichtheid en zwaarte combineert. Onbegrijpelijk onderschat hier.

Mooie film, al kan hij toch niet tippen aan Aquele Querido Mês de Agosto. Ik vond de structuur wel werken, de flashback genaamd Paraiso werd een vertelling met beelden dankzij de voice over en het ontbreken van dialogen. Het had af en toe ook wel iets grappigs maar ook iets gemaakts dat je alle geluiden hoort op de stemmen na. Met het eerste deel worstel ik nog wel een beetje. Het personage Pilar is uiteindelijk niet erg belangrijk, zij stuurt het verhaal een beetje aan. Ze staat zelf misschien symbool voor het oude Portugal, godsvruchtig maar ook naïef. Maar wat dat Poolse meisje verder in de film te zoeken had? "Taize" dat ter sprake komt moest ik even opzoeken, dat blijkt een religieuze groep te zijn die vooral jonge mensen aantrekt.

Het tweede deel zoomt dan in op de jonge jaren van Aurora. Uiteindelijk vond ik het koloniale verleden een interessantere invalshoek dan de romance- die spetterde nou niet bepaald van het scherm af. De jonge Aurora leek overigens wel behoorlijk op de oude versie. De Portugezen leefden in hun eigen wereldje van luxe, jachtpartijen en gekte, nauwelijks geïnteresseerd in het land en de bevolking die ze onderdrukken. De krokodil lijkt symbool te staan voor Afrika in de ogen van de Portugezen: eerst een leuk hebbedingetje tot het groeit en sterker wordt en los gelaten moet worden voor het zich tegen hen keert. De Afrikaan heeft in beide delen de rol van bediende, de dekolonisatie is kennelijk nog altijd niet voltooid.

Nee, dit vond ik helemaal niks. Ik zeg weleens dat ik houd van zowel actie als arthouse, maar dit echt Arthouse met de grote A en daar houd ik minder van. Of helemaal niet. Stiltes om de stiltes, om interessant te doen voor mijn gevoel. Te gemaakt. Ook met af en toe stemmen die wegvallen, dat haalt mij uit een film (Godard had er ook vaak een handje van). Zo'n film is dit ook. Vooral het eerste stuk wist me echt helemaal nergens te boeien. Kil, niet interessant. En daar gaat de film da al mis. Het tweede stuk is dan wel iets beter, kijkt redelijk weg met die fijne vertelstem constant op de achtergrond en wat meer sfeer vanuit de beelden, maar ik miste hier enige emotionele impact, mede door dat saaie eerste deel.

Visueel wel aardig met af en toe fraai zwart-wit. Toch had er meer mee gedaan kunnen worden. Als je al gaat spelen met verschillende tijden, waarom niet het één zwart-wit en het andere kleur? Het hoeft niet maar zou wel een toegevoegde waarde hebben gehad. 1,5*.